Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 88-99 жылдары Римдік Климент (Clemens Romanus; Κλήμης Ῥώμης) (шамамен 35 жылы), сондай-ақ Рим папасы Климент I ретінде белгілі, біздің заманымыздың бірінші ғасырының соңында Рим епископы болды. Ириней мен Тертуллиан оны Рим епискобы деп атайды, ол 88 жылдан 99 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Ириней «Ирезизмге қарсы» еңбегінде Климентті Анаклеттің (Римнің үшінші епискобы) мұрагері және апостолдардың жеке танысы ретінде сипаттаған. Клименттің сақталған жалғыз шынайы жазбасы – оның Коринф шіркеуіне жазған хаты (1 Климент), Коринф шіркеуінің белгілі бір пресвитерлерінің қызметтен алынуына жауап ретінде жазылған. Ол апостолдар осындай адамдарды тағайындағандықтан, пресвитерлердің шіркеу басшылары ретіндегі билігін нығайтты. Кейбір мәліметтер Линусты Рим епископтарының тізбегінде екінші, ал Петірді бірінші деп көрсетеді; бірақ Петірдің Линус пен Анаклетті қауымның діни қызметіне тағайындағаны, ал өзі дұға мен уағызға берілгені, сондай-ақ Климентке бүкіл шіркеуді сеніп, оны өзінің ізбасары еткені де айтылады. Тертуллиан Климентті Петірдің тікелей ізбасары деп есептеген. Иероним бір еңбегінде Климентті «егер Линус екінші, ал Анаклет үшінші болса, Петірден кейінгі Римнің төртінші епискобы болды, бірақ көптеген латын авторлары Климентті апостолдан кейінгі екінші епископ деп санайды» деп жазған. Климент Линус пен Клет/Анаклеттен кейін Іринейдің (шамамен 180 жыл) ең ерте есебінде, одан кейін Кесариялық Евсевийде келтірілген. Ерте тізімдер Климентті бірінші, екінші немесе үшінші деп атайды. Кейбіреулер 1 ғасырда пресвитер-епископтар болғанын санайды. 2 ғасырдың «Гермастың Пастуы» атты еңбегінде басқа шіркеулермен байланысқа түсуге міндетті Климент туралы айтылады, бұл, әдетте, Климент I-ге сілтеме болып табылады. Римде 58 жылы Пауыл римдіктерге хат жазғанда, үлкен қауым болған. Рим папаларының билік ету кезеңін баяндайтын «Либер понтификалис» кітабында Клименттің Петірді білгені айтылған. Климент Коринф шіркеуіне (шамамен 96 жыл) жазған хатында епископтардың/пресвитерлердің шіркеу басшылары ретіндегі апостолдық билігін растауымен танымал. Херсонес қаласындағы ежелгі қадірлі орындар және оның басының Киевке көшірілуі туралы мәліметтер бар. Клименттің басқа да қадірлі орындары, оның ішінде оның басы Украинадағы Киевтік Ыңғырлар монастырында сақтаулы.

Жазбалар

Liber Pontificalis-те Климент екі хат жазғандығы айтылады (бірақ қазіргі заманғы көптеген ғалымдар екінші хатты, 2 Климентті, оған жатқызбайды). Бірақ екінші ғасырдың ортасына қарай барлық маңызды христиан орталықтарында епископтар болды. Клименттің хатында тарихи деректер де бар, онда христиандардың қуғынға ұшырағаны, апостол Петірдің шейіт болғаны және апостол Пауылдың Испанияға сапар шеккені туралы мәліметтер келтірілген.

Теология

Клименттің ақталу туралы көзқарасы көптеген ғылыми талқылауларға себеп болды, өйткені кейде ол *sola fide*-ге сенгендігі айтылады, бірақ басқалары оны синергистік көзқарас ұстанған деп санайды. Тартыс бар, себебі Климент тікелей «біз өзіміздің күшімізбен емес, сенім арқылы ақталуға иеміз» деп мәлімдеген, алайда хаттың басқа жерлерінде ол күнәға үкім шығаруды баса назарлайды. Протестант ғалымы Том Шрайнер Римдік Клименттің сенім арқылы, рақымға негізделген ақталуға сенгенін, оның нәтижесінде сенушінің игі амалдар жасауы керектігін айтты. Филип Шафф Климент тек сенім туралы ілімді үйреткен болуы мүмкін десе, ал Католик энциклопедиясы Клименттің игі амалдарды ақталудың бір бөлігі деп есептегенін жазды. Рудольф Кнопф және Рудольф Бультманн да Клименттің синергизмге сенгенін және сенушінің құтқарылу үшін Құдайдың рақымымен бірлесіп жұмыс істеуі керектігін айтты. Рудольф Кнопф Клименттің Қорынттықтарға жолдаған хатына түсіндірме беріп, былай деді: «Христиандыққа дейінгі күнәлар крещение арқылы жуылады. Ал кейін жасалған күнәлар үшін адам Құдайдың мейіріміне сенуі керек, сонымен қатар өзінің жақсы амалдарын көрсетуі керек, әйтпесе ол құтқарыла алмайды». – «Осылайша біз, Мәсіх Иса арқылы Оның еркімен шақырылғандықтан, өзіміздің күшімізбен немесе білімімізбен, түсінігімізбен, құдайға ұнамдылығымызбен, не жүрегіміздің тазалығымен жасаған істерімізбен емес, сенім арқылы ақталуға иеміз. Әлемнің жаратылуынан бергі барлық адамды ақтаған Құдайға мәңгілік даңқ болсын! Амин». Бірақ көптеген ғалымдар бұл хатты авторитетті емес, бауырластық хат деп санайды, ал православиелік ғалым Джон Мейендорф оны Рим шіркеуінің жергілікті шіркеулер арасындағы өзінің «алғашқылығын» (басшылық емес) білуімен байланысты деп қарастырады. Сондай-ақ, Дейв Армстронг Клименттің Қорынттықтарға жолдаған хатында (1, 63) Рим Папасының қатесіздігін қолдағанын айтқан. Ол Қорынттықтарға «Құдайдың Киелі Рухы арқылы жазғандарына» бойын бұруға және «қызғаныштың зұлым құмарлықтарын түбінен жоюға» шақырғандықтан. Бұл хатта жалпы құтқарылуға сенудің ерте дәлелдері болуы мүмкін екені де айтылады. Католик энциклопедиясына сәйкес, Клименттің хатында Тринитарлық теология бар және ол Мәсіхті жиі бас діни қызметкер деп атайды.

Қыздық туралы хаттар

Екі "Қыздық туралы хаттар" бұрыннан Климентке жатқызылып келді, бірақ қазір Клименттің осы екі хаттың авторы емес екендігіне барлық ғалымдар келіседі деуге болады.

Жалған жарлықтар

9 ғасырлық шіркеу заңнамасы жинағы, "Жалған Декреталдар" деп белгілі, бұрын Севильялық Исидорға жатқызылған, көбінесе жалғаннан тұрады. Никея соборынан бұрынғы папалардың хаттары ретінде ұсынылғанның бәрі, Клименттен бастап, жалған, сондай-ақ кеңестерге жатқызылған кейбір құжаттар да жалған. Никеядан кейінгі папалардың, яғни Сильвестр I (314–335) мен Григорий II (715–731) аралығындағы декреталдарда қырықтан астам жалғандықтар табылды. "Жалған Декреталдар" Каролинг империясындағы бір топтың бұрынғы заңнаманы жалғандауының бір бөлігі болды, олардың басты мақсаты шіркеуді және епископтарды мемлекет пен митрополит архиепископтарының араласуынан босату еді. Климент, басқа ерте христиан папаларымен бірге, 9 ғасырлық жалған Псевдо-Исидор (немесе Жалған) Декреталдардың авторлары ретінде саналады. Бұл жарлықтар мен хаттар тіпті алғашқы папалардың да абсолютті және әмбебап билікке ие болғанын көрсетеді. Климент – Псевдо-Исидор мәтініне жатқызылған ең ерте папа.

Климент әдебиеті

Климент сонымен қатар ерте христиандық романның немесе повестің батыры болып табылады, ол кем дегенде екі түрлі нұсқада сақталған, Климент әдебиеті деп белгілі, онда ол император Домицианның туысы Тит Флавий Клименспен теңестіріледі. Климент әдебиеті Климентті Апостолдардың өз ілімдерін Шіркеуге тарату құралы ретінде көрсетеді. Мәскеудегі Әулие Климент шіркеуі жарқыраған барокко интерьерымен, иконостасымен және алтынмен қапталған 18 ғасырға жататын қоршауларымен әйгілі. 1934 жылы приход таратылды және бастапқы дербес қақпа бұзылды. Кеңес кезеңінде Ленин атындағы мемлекеттік кітапхана ғимаратта кітаптарын сақтады. Ғимарат 2008 жылға дейін Ресей православие шіркеуіне қайтарылмады. Римдік Климент Александрия Копт православие шіркеуінің Синаксариумында Хатур айының 29-ы күні еске алынады [25 қараша (Юлиан) – қазіргі 13 күндік Юлиан-Грегориан күнтізбесі бойынша 8 желтоқсанға (Грегориан) сәйкес келеді]. Копт шіркеуінің Синаксариумында айтылғандай, ол император Траянның (98–117) билігінде 100 жылы шейіт болды. Ол мойнына якорь байлап, теңізге тасталды. Копт Хатур айының 29-ы күніндегі жазбада бұл әулиенің Римде, құрметті әкесі Фостиннен туғаны, ол Рим сенатының мүшесі болғаны және әкесі оны оқытып, грек әдебиетін үйреткені жазылған.

Символизм

Клементті өнер туындыларында оның жанында немесе мойнында аяқ тірегіш (зәкір) байланған күйінде тануға болады. Ол көбінесе папалық киім-кешекпен, оның ішінде паллиймен, кейде папалық тиарамен, бірақ көбінесе митрамен бейнеленеді. Сондай-ақ, ол кейде папалық крест және Аспан кілті сияқты папалық символдармен көрсетіледі. Оның шейіт болғандығына байланысты, ол көбінесе шейіттердің лавр жапырағын ұстап тұрады. Клементті оның өмірбаянынан алынған оқиғаға байланысты, су көзіне немесе бұлаққа жақын, немесе теңіздегі ғибадатханада жатқан күйінде көруге болады. Аяқ тірегіш крест немесе теңізші кресі, оның шейіт болған тәсіліне сілтеме жасай отырып, Әйелі Клименттің кресі деп те аталады.