Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқастары
a list of the Battles of Ypres
During the First World War, the Second Battle of Ypres was fought from 22 April – 25 May 1915 for control of the tactically important high ground to the east and south of the Flemish town of Ypres in western Belgium. The First Battle of Ypres had been fought the previous autumn. The Second Battle of Ypres was the first mass use by Germany of poison gas on the Western Front.
Ипр шайқастарының тізімі
a list of the Battles of Ypres
During the First World War, the Second Battle of Ypres was fought from 22 April – 25 May 1915 for control of the tactically important high ground to the east and south of the Flemish town of Ypres in western Belgium. The First Battle of Ypres had been fought the previous autumn. The Second Battle of Ypres was the first mass use by Germany of poison gas on the Western Front.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1915 жылдың 22 сәуірінен 25 мамырына дейін Батыс Бельгиядағы Фламанд қаласының шығысы мен оңтүстігіндегі тактикалық маңызы бар биік жерді бақылау үшін Екінші Ипр шайқасы болды. Бірінші Ипр шайқасы өткен күзде өткен еді. Екінші Ипр шайқасы – Германияның Батыс майданында улы газдарды жаппай қолдануының алғашқы реті.
a list of the Battles of Ypres
During the First World War, the Second Battle of Ypres was fought from 22 April – 25 May 1915 for control of the tactically important high ground to the east and south of the Flemish town of Ypres in western Belgium. The First Battle of Ypres had been fought the previous autumn. The Second Battle of Ypres was the first mass use by Germany of poison gas on the Western Front.
Өмірбаян
1914 жылы ерікті жүргізуші болған неміс химигі Вальтер Нернст, ғалымдармен байланыс орнатуға жауапты неміс генерал-штаб офицері полковник Макс Бауэрге қарсыластардың окоптарын күтпеген шабуылмен жас ағызу газы арқылы босатуды ұсынды. Бұл идеяның далалық сынағын бақылаған кезде, химик Фриц Хабер ауадан ауыр хлор газын пайдалануды ұсынды. Неміс командирі Эрих фон Фалькенхайн жаңа қаруды сынап көруге келісті, бірақ оны 4-армияның диверсиялық шабуылында қолдануды жоспарлады. Фалькенхайн газды Ресей империясына қарсы Горлице-Тарнов шабуылында Австрия-Мажарстан одақтасына көмектесу үшін Шығыс майданына Императорлық неміс армиясының бөлімшелерін ауыстыруды қамтамасыз ету үшін пайдалануды қалаған. Газ цилиндрлерден сұйық хлорды сорғылау арқылы шығарылатын болды; газды тікелей шығару мүмкін болмады, себебі клапандар қатып қалатын; жел газды жаудың қатарларына жеткізер еді. Ең үлкенінің салмағы белгілі болған 5730 газ баллоны майданға тасымалданды. Орнатуды Хабер, Отто Хан, Джеймс Франк және Густав Герц қадағалады. Екі рет цилиндрлер артиллериялық оқтан жарылып, екінші рет үш адам қаза тауып, елу адам жарақат алды. Кейбір неміс әскерлері шахтерлердің оттегімен дем алу аппаратымен қорғалды. Шабуыл үшін Ипрдің ілгекті бөлігі таңдалды. Ол канал бойымен қаланың айналасында шығысқа қарай иіліп жатты. Ілгектің солтүстігінде бельгиялық армия Изер желісін ұстады, ал ілгектің солтүстік жағын екі француз дивизиясы ұстады. Ілгектің шығыс бөлігін Канада дивизиясы және екі британдық дивизия қорғады. Екінші армияның II корпусы мен V корпусы 1-ші, 2-ші және 3-ші атқыштар дивизияларынан, сондай-ақ 4-ші, 27-ші, 28-ші, Нортумбриан, Лахор және 1-ші Канада дивизияларынан тұрды.
Гравенстафел қырқасының шайқасы (1915 жылдың 22-23 сәуірінде)
1915 жылы 22 сәуірде сағат 17:00 шамасында 4-армия француздық 45-ші және 87-ші дивизиялардың француздық аумақтық және Troupes coloniales (марокколық және алжирлік әскерлер) ұстаған одақтас сызықтағы Лангемарк пен Грейвенстафел ауылы арасындағы майданға хлор газы шығарды. Газ бұлтының жолында тұрған француз әскерлері 2000–3000 адамнан зардап шекті, оның ішінде 800–1400 адам қаза тапты. Әскерлер барлық бағытта қашып кетті, француз майданындағы олқылық қорғалмаған күйде қалды. Неміс жаяу әскері бұлттың артында, натрий тиосульфаты ерітіндісімен суланған мақталықтар арқылы тыныс алып, Лангемарк пен Пилкем ауылдарын басып алды, онда олар бекінді, тіпті олар Ипрді қарсылықсыз басып алған болар еді. Олар 2000 тұтқын мен 51 қару-жарақ алып кетті. Бұзылған жердің оңтүстік фланкінде қорғанып тұрған канадалық әскерлер хлордың иісі ауыз суына ұқсас болғандықтан, оның бар екенін анықтады. Неміс әскері келесі күні оларға тағы да хлор газы шашыды. Зардап шеккендердің саны, әсіресе 13-ші батальонда (Канаданың Корольдік таулы жаяу әскерлері) көп болды, олар үш жағынан қоршалып, алжирлік дивизияның бұзылуынан кейін сол жақ фланкісін тым кеңейтіп алған еді. Китченерс Вудтағы шайқаста 2-ші канадалық бригаданың 10-шы батальонына газ шабуылынан пайда болған олқылықта қарсы шабуыл жасауға бұйрық берілді. Олар 22 сәуірде сағат 23:00-ден кейін жиналды, ал 3-бригаданың 16-шы батальоны (Канадалық шотландтықтар) алға жылжуды қолдау үшін келді. Екі батальон да сағат 23:46-да екі ротадан тұратын топтармен 800-ден астам адаммен шабуылға шықты. Мақсатқа жеткенше орта жолда кедергілерге тап болған батальондар, орманнан оқ жаудырып, дереу шабуылға көшті. Шабуыл бұрынғы еменді плантацияны немістерден 75 пайыздық шығынмен тазартты. Британдық баспасөз шабуылға байланысты қыңырсыды:
A gap in the French front was left undefended. German infantry followed well behind the cloud, breathing through cotton pads soaked with sodium thiosulfate solution, and occupied the villages of Langemark and Pilkem, where they dug in, even though they might have occupied Ypres almost unopposed. They had taken 2,000 prisoners and 51 guns. Canadian troops defending the southern flank of the break in identified chlorine because it smelled like their drinking water. The Germans released more chlorine gas at them the following day. Casualties were especially heavy for the 13th Battalion (Royal Highlanders of Canada) of the Canadian Expeditionary Force (CEF), which was enveloped on three sides and had over extended its left flank after the Algerian Division broke. In an action at Kitcheners' Wood, the 10th Battalion of the 2nd Canadian Brigade was ordered to counter attack in the gap created by the gas attack. They formed up after 11:00 p. m. on 22 April, with the 16th Battalion (Canadian Scottish) of the 3rd Brigade arriving to support the advance. Both battalions attacked with over 800 men, in waves of two companies each, at 11:46 p. m. Without reconnaissance, the battalions ran into obstacles halfway to their objective. Engaged by small arms fire from the wood, they began an impromptu bayonet charge. The attack cleared the former oak plantation of Germans at a 75 per cent casualty rate. The British press were confused by the attack:
The Germans reported that they treated 200 gas casualties, 12 of whom died. The Allies reported 5,000 killed and 15,000 wounded. Within days the British were advised by John Scott Haldane to counter the effects of the gas by urinating into a cloth and breathing through it. Both sides set about developing more effective gas masks.
Немістер газға байланысты 200 жаралыны, оның ішінде 12-сінің қаза болғанын хабарлады. Одақтастар 5000 қаза тапқан және 15000 жараланған деп мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Джон Скотт Холдейн британдықтарға газдың әсеріне қарсы іс-қимыл жасау үшін матаға несеп тастап, онымен тыныс алуды кеңес берді. Екі тарап та тиімдірек газ маскаларын жасауға кірісті.
A gap in the French front was left undefended. German infantry followed well behind the cloud, breathing through cotton pads soaked with sodium thiosulfate solution, and occupied the villages of Langemark and Pilkem, where they dug in, even though they might have occupied Ypres almost unopposed. They had taken 2,000 prisoners and 51 guns. Canadian troops defending the southern flank of the break in identified chlorine because it smelled like their drinking water. The Germans released more chlorine gas at them the following day. Casualties were especially heavy for the 13th Battalion (Royal Highlanders of Canada) of the Canadian Expeditionary Force (CEF), which was enveloped on three sides and had over extended its left flank after the Algerian Division broke. In an action at Kitcheners' Wood, the 10th Battalion of the 2nd Canadian Brigade was ordered to counter attack in the gap created by the gas attack. They formed up after 11:00 p. m. on 22 April, with the 16th Battalion (Canadian Scottish) of the 3rd Brigade arriving to support the advance. Both battalions attacked with over 800 men, in waves of two companies each, at 11:46 p. m. Without reconnaissance, the battalions ran into obstacles halfway to their objective. Engaged by small arms fire from the wood, they began an impromptu bayonet charge. The attack cleared the former oak plantation of Germans at a 75 per cent casualty rate. The British press were confused by the attack:
The Germans reported that they treated 200 gas casualties, 12 of whom died. The Allies reported 5,000 killed and 15,000 wounded. Within days the British were advised by John Scott Haldane to counter the effects of the gas by urinating into a cloth and breathing through it. Both sides set about developing more effective gas masks.
Сен-Жулиен шайқасы (24 сәуір - 5 мамыр)
Сент-Жулиен ауылы (қазіргі Синт-Жулиан;) 22 сәуірдегі уытты газ шабуылына дейін 1-ші канадтық дивизияның тыл жағында орналасқан, содан кейін ол алдыңғы шепке айналды. Ауылдағы алғашқы шайқастардың бірі 13-ші батальонның ПЭФ-тің пулемет бөлімінің қара сержанты Фредерик Фишердің қарсы тұруымен байланысты болды; Фишер бірнеше сарбазбен және Кольт пулеметімен екі рет шығып, неміс әскерлерінің Сент-Жулиен арқылы канадтықтардың тылына өтуіне кедергі келтірді. Ол келесі күні қаза тапты. 24 сәуірдің таңында немістер Сент-Жулиеннің батысында жаңадан құрылған канадтық шепке тағы бір газ бұлтын жіберді. Әскерге: «Дөңгелектерге несеп шашыратып, мұрын мен ауызды жабыңыз!» - деген бұйрық берілді. Бұл шаралар жеткіліксіз болды, нәтижесінде неміс әскерлері ауылды басып алды. Келесі күні Нортумберленд дивизиясының Йорк және Дарем бригадалары қарсы шабуыл жасады, мақсаттарына жете алмады, бірақ ауылға жақындау сызықты орнатты. 26 сәуірде Нортумберленд бригадасының 4, 6 және 7 батальондары, алғашқы резервтік бригада, ауылға шабуыл жасап, бекініп алды, бірақ 1954 қаза тапқан әскерге шығын келтірді. Жүзделген қаза болғанға қарамастан, 2-ші Корольдік Дублин фузилер батальоны Фрезенберг және Беллеварде шайқастарында үздіксіз қатысты. 24 сәуірде батальон Сент-Жулиенге жақын жерде неміс газына ұшырап, жартылай жойылды. Неміс әскері алғаш рет 1915 жылдың сәуір айында Ипрдегі француз армиясына қарсы хлор газын баллондарда қолданды, осы кезде сары-жасыл бұлттар одақтас траншеяларына қарай жылжыды. Газдың ананас пен бұрышқа ұқсайтын ерекше иісі болды. Француз офицерлері бастапқыда неміс жаяу әскері түтін қоршауының артында шабуылдап жатыр деп ойлап, әскерді ескертті. Газ алдыңғы одақтас траншеяларына жеткенде, сарбаздар кеудедегі ауыру мен тамақтағы күйдіру сезіміне шағымдана бастады. 2-ші канадтық жедел жәрдем бөлімінің капитаны Фрэнсис Скримгер газдың әсерін жою үшін, полковник Джордж Галли Насмиттің кеңесі бойынша, несеп қолдануға бұйрық берген болуы мүмкін. Сарбаздар газға ұшырағанын түсініп, көптегендері мүмкіндігінше тез қашты. Шабуыл басталғаннан кейін бір сағаттан соң одақтас шебінде үзіліс пайда болды. Хлордан қорқып, немiс сарбаздарының азы ғана алға жылжыды, ал кешігу канадтық және британдық әскерлерге немiстер бұл үзілісті пайдаланбас бұрын позицияны қайта басып алуға мүмкіндік берді. Неміс хлор газының алғашқы шабуылдарынан кейін одақтас әскерлеріне несепке малынған маскалар берілді; маскадағы мочевина хлорды залалсыздандырды. Газ сейілгенше маска бетке ұсталып тұрды. Басқа сарбаздар газдың өтуіне дейін ауыз бен мұрынға сорғышпен суланған орамал, шұлық немесе фланельдік белдік байлап тағуды жөн көрді. Сарбаздар осылай шайқасудың қиын екенін анықтады және газ шабуылдарына қарсы жақсырақ қорғану құралын жасауға тырысты. 1915 жылдың шілдесіне қарай сарбаздар тиімді газ маскалары мен тұншығуға қарсы респираторлар алды. Корольдік шотландтықтардың жеке сарбазы У.Хей 1915 жылдың 22 сәуірінде хлор газы шабуылынан кейін Ипрге келді: «Біз бір нәрсенің дұрыс емес екенін білдік. Біз Ипрге қарай жүрішпен бастық, бірақ босқындар жолмен келе жатқандықтан, біз оны басып өте алмадық. Біз Ипрге теміржолмен бардық, және жол бойында адамдар, азаматтар мен сарбаздар жатыр екен. Біз олардың газ деді екенін естідік. Біз газдың не екенін білмедік. Біз Ипрге жеткенде, кеше газдан өлген көптеген канадтықтарды таптық, кедейлер, және бұл біз үшін өте қорқынышты көрініс болды, жас жігіттер үшін. Мен жиырмада едім, сондықтан бұл өте ауыр болды және мен оны ешқашан ұмытқан емеспін және ешқашан ұмытпаймын». Корольдік шотландтықтардың жеке сарбазы У.Хей. «Газ бізге жетпей тұрып, біз тек респираторларды киюге үлкердік». Батальонға неміс әскерлері қатты шабуыл жасады. Бірақ артиллериялық оқтармен және 9-Аргилл мен Сазерленд таулы әскерлерінің көмегімен олар өз окоптарын соңына дейін ұстап тұруға тырысты.
Blockquote|We knew there was something was wrong. We started to march towards Ypres but we couldn't get past on the road with refugees coming down the road. We went along the railway line to Ypres and there were people, civilians and soldiers, lying along the roadside in a terrible state. We heard them say it was gas. We didn't know what the Hell gas was. When we got to Ypres we found a lot of Canadians lying there dead from gas the day before, poor devils, and it was quite a horrible sight for us young men. I was only twenty so it was quite traumatic and I've never forgotten nor ever will forget it. | sign=Private W. Hay of the Royal Scots
We had only just time to get our respirators on before the gas was over us.|sign=Captain Thomas Leahy
German forces managed to advance and occupy the British line to north and left of the Battalion. The Battalion was now under heavy fire from the German forces. But with shellfire and the aid from the 9th Argyll and Sutherland Highlanders they managed to hold their trenches to the end.