Кіріспе

Галлдардың латынша атауы – Scoti немесе Scotti. Бұл гаэлдердің латынша атауы, алғаш рет 3 ғасырдың соңында кездеседі. Бастапқыда ол барлық гаэлдерге, ең алдымен Ирландиядағыларға, содан кейін Ұлыбританияға қоныс аударғандарға қатысты, бірақ кейіннен тек Солтүстік Британиядағы гаэлдерге қолданылатын болды. 431 жылғы әулие Проспердің жылнамасында да бұл сөз кездеседі, онда Рим папасы Целестин әулие Палладийді Ирландияға «ad Scotti in Christum» («Христосқа сенген шотландтарға») уағыз тарату үшін жібергені айтылады. Содан кейін 4-ші және 5-ші ғасырдың басындағы бірнеше латын авторлары, атап айтқанда Пакатус, Аммиан Марцеллин, Клавдиан және 452 жылғы «Галлия жылнамасы» Скоттилердің үнемі шабуылдары туралы хабарлайды. Грек әдебиетінде (Σκόττοι ретінде) Скоттилерге екі сілтеме анықталды, олар 370 жылдары жазған Саламис епископы Епифанийдің еңбектерінде кездеседі. Үзінді дәлелдер 360 жылдардың басынан бастап Скоттилердің шабуылдарының күшеюін көрсетеді, бұл 367–368 жылдардағы «варварлардың қастандығы» деп аталады және Рим үкіметінің шамамен 410 жылы аяқталуына дейін жалғасты. Скоттилердің шабуылдарының орны мен жиілігі, сондай-ақ осы шабуылдарға қатысқан гаэлдік топтардың шығу тегі мен кімдігі әлі де белгісіз. 5-ші ғасырда қазіргі Шотландияның Аргилл аймағында Дал-Риата гаэлдік немесе шотландтық патшалығы пайда болды. Бұл патшалық 8-ші ғасырда Ангус I басқарған пиктік патшалықпен жойылғанмен, бірнеше ғасырлар бойы пиктік және гаэлдік тілдердің бірігуі нәтижесінде 10-шы ғасырдың басында Константин II Pictland-ті шотланд деп атады (алғаш рет 920 жылы тіркелді), пиктілерді гаэл тілінде сөйлейтін халық деп қарады. 12-шы ғасырдан бастап ағылшын және шотланд тілдерінің артуы, англо-француз рыцарларының келуі және Давид I басқарған Шотландияның шекарасын оңтүстікке қарай кеңейтуі нәтижесінде «шотланд», «шотландтық» және «Шотландия» терминдері сол елдің жергілікті тұрғындары тарапынан кеңінен қолданыла бастады.

Этимология

Кейінгі латын тіліндегі Scoti сөзінің этимологиясы белгісіз. Бұл латын тілінен туындамаған, сонымен қатар ол гаелдердің өзін толықтай немесе құрамына кіретін халық тобы ретінде атау үшін қолданған белгілі гоидельдік (гейл) терминіне де сәйкес келмейді. Бірнеше нұсқалар ұсынылған, бірақ олардың ешқайсысы ғылыми қауымдастықта кең қолдау тапқан жоқ. 19 ғасырда Аонгас МакКойннич Scoti сөзінің гаэль тіліндегі sgaothaich сөзінен шыққандығын айтты, ол "қоғам" немесе "топ" деген мағынаны білдіреді. Чарльз Оман (1910) оны гаэль тіліндегі scuit сөзінен шығарды, яғни "кесілген" адам. Ол бұл сөздің гаэльдік шабуылшылардың тобын білдіретініне сенді, шотландтардың гаелдерге викингтердің норвегиялықтарға болғандай екенін ұсынды. Соңғы кезде Филип Фриман (2001) шабуылшылар тобының үнді-еуропалық *skot түбірінен алынған атауды қабылдауы мүмкін екендігі туралы болжады, бұл ежелгі грек тіліндегі skotos (σκότος) сөзімен ("қарсылық, қараңғылық") байланысты. Тіл білімі маманы Ким Маккон (2013) оны көне ирланд тіліндегі scoth сөзінен шығарды, ол "таңдау" деген мағынаны білдіреді, яғни "халықтың ең жақсылары", аристократия, архаикалық ирланд тілінен *skotī реконструкциясынан. Бұл сөздің ағылшын тіліндегі scot ("салық") және көне норвеж тіліндегі skot сөзімен байланысты екендігі де ұсынылды; бұл жерді иелену рәсімінде жаңа иесінің қолына топырақ бөлігін салу арқылы жүзеге асырылды, сондықтан 11 ғасырдағы Швецияның алғашқы танымал билеушілерінің бірі Олаф патша "салық патшасы" ретінде белгілі болған болуы мүмкін.