Кіріспе

Ирландияның біріккен әскери күштері – Қорғаныс күштері (Fórsaí Cosanta, ресми түрде Óglaigh na hÉireann) – Ирландияның қарулы күштері. Олар армияны, әуе корпусын, теңіз қызметін және Резервтік Қорғаныс күштерін қамтиды. Қорғаныс күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы – Ирландия Президенті. Қорғаныс күштерінің барлық офицерлері Президенттен өкілеттік алады, бірақ іс жүзінде Қорғаныс министрі Президенттің өкілі ретінде әрекет етеді және Ирландия Үкіметіне есеп береді. Қорғаныс министрі Қорғаныс департаментінің жұмысы бойынша Қорғаныс кеңесінен кеңес алады. 2023 жылдың мамыр айына қарай Қорғаныс күштерінде 7 764 тұрақты қызметкер болды, штаттық саны 9 500 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш 2020 жылдың қыркүйегіндегі 8 529 адамнан төмендеді, онда 6 878 армия, 752 әуе корпусы және 899 теңіз қызметінің қызметкерлері болды. Сонымен қатар, Резервтік Қорғаныс күштерінде 4 069 штаттық орынға 1 706 адам қызмет етеді.

Тарих

Қорғаныс күштерінің бастауы 1913 жылы құрылған Ирландиялық еріктілерге салады. Олардың ресми ирланд тіліндегі атауы – Óglaigh na hÉireann, ол Ирландиялық еріктілердің ирланд тіліндегі атауымен бірдей, сондай-ақ олардың бас киім белгісі мен салтанатты киімдегі түймелері де (түймелер әлі күнге дейін "IV" әріптерімен белгіленген) сол атаудан алынған. Ирландиялық еріктілер 1916 жылғы сәуір айында өткен Пасха көтерілісінің орталық тұлғалары болды. Көтерілістен кейін еріктілер революциялық Ирландия Республикасының парламенті – Бірінші Дайлге адалдық серт берді. Осы кезде еріктілер Ирландиялық республикалық армиясы (ИРА) деп аталды. 1919 жылдан бастап ИРА Ирландиядағы британдық үстемдікке қарсы партизандық соғыс жүргізді, ол қазір Тәуелсіздік соғысы деп танылады. 1921 жылғы шілдеде жасалған келісім соғысқа толық нүкте қойды, ал 6 желтоқсанда Англо-Ирландия келісіміне қол қойылды. Уақытша үкімет 1922 жылғы 14 қаңтарда құрылды. ИРА келісімді ратификациялау туралы Дайл шешімін қабылдағандар мен қабылдамағандарға бөлінді, нәтижесінде азаматтық соғыс және британдықтардың қайта басып кіруі мүмкін болды. 1922 жылғы ақпан айында келісімді қабылдаған ИРА Ирландия еркін мемлекетінің Ұлттық армиясына айналды. Қарулы күштер 1924 жылғы 1 қазанда құрылды. Донигал дәлізі арқылы Атлант мұхитына одақтас әуе кемелеріне рұқсат берілді. Германияның әскери қызметкерлері соғысқа қатысқан елдердің әскери қызметшілерімен бірге Курақта ұсталды, ал Ирландияда апатқа ұшыраған одақтас ұшқыштары мен теңізшілері көбінесе елдеріне қайтарылды, әдетте оларды жасырын түрде Солтүстік Ирландия шекарасы арқылы өткізіп жіберді. Түйткілдер кезеңінде, 1969 жылдан 1998 жылға дейін Солтүстік Ирландияда болған азаматтық қақтығыс кезеңінде Қорғаныс күштері Garda Síochána-ға көмек көрсету үшін жұмылдырылды. Шекаралық аймақтарға әскерлер жіберілді, жаңа шекаралық әскери бекеттер құрылды, ал 1973 жылы жаңа тұрақты шекаралық бөлімшелер құрылды. 1974 жылы әскерлер Портлаузе мен Лимериктегі ИРА тұтқындары ұсталған қамау орнына орналастырылды. 1976 жылы үш айлық ұлттық банк ереуілі кезінде барлық ірі почта бөлімшелеріне қарулы әскерлер орналастырылды. 1978 жылы бүкіл ел бойынша ірі ақшалай қаражатты қорғау үшін ақша тасымалдау эскорттары құрылды, олар 2014 жылға дейін жалғасты. Азаматтық билікке әскери көмек көрсету жөніндегі міндеттер бүгін де жалғасуда, бірақ бұрынғыдай деңгейде немесе қарқындылықпен емес.

Қаржыландыру және дамыту

2020 жылы Ирландияның қорғаныс бюджеті 1,04 млрд евроны құрады. Оның ішінде қорғаныс саласына 780 млн евро, әскерге зейнетақы ретінде 259 млн евро бөлінді. Қорғаныс министрлігінің шығындары 2020 жылы ЖІӨ-нің 0,27%-ын, ал 2019 жылы 0,29%-ын құрады. 2022 жылы қорғаныс секторының бюджеті 1,1 млрд евроны құрады, ал сол жылдың шілдесінде Ирландия үкіметі оны 2028 жылға қарай 1,5 млрд евроға дейін ұлғайту жоспарларын жариялады. "2-ші деңгейге көшу" жоспарының аясында 2022 жылдан бастап азаматтық және әскери қызметкерлердің саны 9 500-ден 11 500-ге дейін ұлғайтылмақ. Сонымен қатар, радарлық қабілеттілікті жақсарту жоспарлау жұмыстары басталды. Қорғаныс күштері құрлық, теңіз және әуеде қолданылатын біріктірілген радар жүйесін сатып алуды және армияның құрылымын мен қабілеттерін "халықаралық жақсы тәжірибеге" сәйкес қайта құруды жоспарлады. Жоспарда Резервтік қорғаныс күштерін "жаңарту жоспарын" әзірлеу үшін Резервтік істер жөніндегі кеңсе құру да көзделген. 2024 жылға арналған болжамды бюджет 1,23 млрд евроны құрады, оның ішінде алдыңғы шығындарға қарағанда қосымша 21 млн евро және Ұлттық даму жоспарының бастапқы капиталдық шегінен 34 млн евро артық күрделі шығындар қарастырылған. Бұл сондай-ақ 2024 жыл ішінде қосымша 400 қатардағы әскери қызметшілерге арналған бюджетті де қамтиды.

Қорғаныс шығындары 1999-2019 жылдары ЖІӨ-нің %-ы

| Жыл | Қорғаныс шығындары (млн евро) | ЖІӨ (млн евро) | Шығындар ЖІӨ-нің %-ы |
|---|---|---|---|
| 1999 | 760 | 92 669 | 0,82% |
| 2000 | 820 | 108 400 | 0,76% |
| 2001 | 731 | 122 010 | 0,60% |
| 2002 | 725 | 135 956 | 0,53% |
| 2003 | 711 | 145 534 | 0,49% |
| 2004 | 733 | 156 189 | 0,47% |
| 2005 | 759 | 170 231 | 0,45% |
| 2006 | 772 | 184 914 | 0,42% |
| 2007 | 817 | 197 130 | 0,41% |
| 2008 | 880 | 187 620 | 0,47% |
| 2009 | 804 | 169 786 | 0,47% |
| 2010 | 744 | 167 674 | 0,44% |
| 2011 | 704 | 170 951 | 0,41% |
| 2012 | 657 | 175 104 | 0,38% |
| 2013 | 667 | 179 616 | 0,37% |
| 2014 | 673 | 195 148 | 0,34% |
| 2015 | 671 | 262 853 | 0,26% |
| 2016 | 671 | 270 809 | 0,25% |
| 2017 | 681 | 300 387 | 0,23% |
| 2018 | 701 | 326 986 | 0,21% |
| 2019 | 756 | 356 051 | 0,21% |
| 2020 | 781 | - | - |

Ұйым

Қорғаныс күштері Штаб бастығының басшылығымен ұйымдастырылған, оған Штаб бастығының операциялар жөніндегі орынбасары және Штаб бастығының қолдау жөніндегі орынбасары көмектеседі. Олар тұрақты Қорғаныс күштерінен (ТҚК) және қажет болған жағдайда ТҚК-ны қолдайтын Резервтік Қорғаныс күштерінен (РҚК) құралады. ТҚК үш құрамдық бөлімге бөлінген: Армия, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштері. РҚК Бірінші желілік резервке (БЖР) және Екінші желілік резервке (ЕЖР) бөлінуі мүмкін; БЖР-ге ТҚК-ның бұрынғы қызметкерлері кіреді, ал ЕЖР-ге Армия резерві мен Әскери-теңіз күштерінің резерві кіреді (екеуі де азаматтық халықтан таңдалады). 2013 жылы «бір күш концепциясы» деп аталған РҚК-ны қайта ұйымдастыру нәтижесінде РҚК бөлімшелері жеке резервтік күш ретінде емес, ТҚК бөлімшелерінің құрамына енгізілді; бұл РҚК-ның Қорғаныс күштерінің төртінші құрамдық бөлімі ретінде қарастырылатын дәстүрлі тәсілінен кетуді білдіреді. 2022 жылдың қаңтар айында Қорғаныс күштері жөніндегі комиссия кибершабуылдар мен бұрмаланған ақпаратпен күресу үшін генералдың басшылығымен «Ақпараттық команда» құруды ұсынды.

Әскер

2016 жылдың ортасына қарай Армияда шамамен 7300 әскер болды, оның ішінде 1351-і Армия резервінде. Олар анықтау жүйелерімен жабдықталған және Ирландияның теңіз сулары мен эксклюзивті экономикалық аймағын күзетуде Әскери-теңіз күштеріне көмектеседі. Бұл ұшақтар Армияның ARW-сы үшін жоғары биіктікте, аз биіктікте парашютпен түсіру операцияларында да қолданылады. Корпустың құрамында FN MAG пулеметтерімен қарулануға болатын алты AgustaWestland AW139 көп мақсатты тікұшағы бар. Бұл жетілдірілген тікұшақтар түнгі көру құралдарын қолдана отырып ұшуға қабілетті және ARW, Әскери-теңіз күштері мен Garda Síochána операцияларын қолдау үшін пайдаланылады. Жеті Pilatus PC 9 турбовинттік ұшағы зымыран ұяларымен және пулеметтермен жабдықталуы мүмкін, ал екі Eurocopter EC135 жеңіл көп мақсатты тікұшағы (ARW-ның снайперлік платформасы ретінде қолданылуы мүмкін) ұшқыштарды оқыту және жедел медициналық көмек көрсету үшін пайдаланылады. Әуе корпусы 2019 жылы 130-дан астам теңіздік бақылау патрульдік рейсін жүргізді, сондай-ақ 233 шұғыл медициналық көмек миссиясын және 32 ауруханалар арасындағы жедел медициналық эвакуацияны жүзеге асыру арқылы науқастарға медициналық қолдау көрсетті.

Әскери-теңіз қызметі

Теңіз қызметі шамамен 1144 белсенді және 79 резервтегі қызметкерден тұрады. Әуе корпусы мен Кеденмен бірлесіп, Ирландияға және одан есірткі тасымалдаған бірнеше кеме ұстады. Теңіз қызметінің құрамында алты патрульдік кеме бар (2xP50, 4xP60), олар қызметтің негізгі міндеттерін орындауға, қанатты теңіз кемелерін және оқу кемелерін қолдауға жұмсалады. Қажет болған жағдайда кемелерді тәркілеуге қабілетті, жақсы дайындалған қарулы топтары бар. Мысалы, 2019 жылы шамамен 780 кемеге тексеру жүргізілді және 12 кеме ұсталды. Қорғаныс күштерінің қатардағы әскери қызметшілері Тұрақты Қорғаныс Күштерінің Басқа Даражадағы Өкілдерінің Ассоциациясы (PDFORRA) арқылы өкілдік етіледі, ол Ирландияның Кәсіби және Қызметтік Ассоциациялар Конференциясына және Еуропалық Әскери Ассоциациялар Ұйымына, EUROMIL-ге мүше. 2009 жылы PDFORRA мүшелері 2008 жылғы Ирландияның экономикалық төңкерісіне үкіметтің жауабына қарсы Ирландия Кәсіподақтар Конгресінің наразылық акциясына қатысты. Осы кезде Қорғаныс министрлігі Қорғаныс күштерінің қызметшілері "көшелік науқандарға" қатыса алмайтынын немесе оларды демеушілікке ала алмайтынын ескертті, сондай-ақ PDFORRA мүшелерінің наразылық акциясына қатысуына "рұқсаты жоқ" екенін мәлімдеді. Резервтік Қорғаныс Күштерінің барлық шені Резервтік Қорғаныс Күштерінің Өкілдерінің Ассоциациясы (RDFRA) арқылы өкілдік етіледі. Қорғаныс күштерінің бұрынғы және қазіргі қызметшілерінің шағымдарын Қорғаныс күштерінің тәуелсіз Омбудсменінің кеңсесі (ODF) тергеуі мүмкін, егер Қорғаныс күштері ішіндегі шағымдарды қарау рәсімдері толығымен аяқталған болса.