Жүрек тамырларының қан айналысы – миокардқа қан жеткізу. Қан тамырларының жұмысы, жүрек қызметі мен бүкіл денсаулық үшін маңызды. Тамырлар туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүрек бұлшықетінің (миокардтың) қан тамырларындағы қан айналымы.
Circulation of blood in the blood vessels of the heart muscle (myocardium)
Коронарлық қан айналымы – жүрек бұлшықетін (миокардты) қамтамасыз ететін артериялар мен веналардағы қан айналымы. Коронарлық артериялар жүрек бұлшықетін оттегімен байытылған қанмен жабдықтайды. Ал жүрек веналары оттегісі толыққан қанды сыртқа шығарады. Дене мүшелерінің, әсіресе мидың, үздірілмей оттегімен қамтамасыз етілуі қажет болғандықтан, жүрек үздіріссіз жұмыс істеуге тиіс. Сондықтан оның қан айналымы тек жүрек тіндері үшін ғана емес, бүкіл организм үшін, тіпті мидың сана деңгейі үшін де өте маңызды. Коронарлық қан айналымының тоқырауы тез арада жүрек шабуына (миокард инфарктісіне) алып келеді, онда жүрек бұлшық еті оттегінің жетіспеуінен зақымданады. Мұндай тоқыраулар көбінесе коронарлық артериялық ауруға байланысты коронарлық ишемиядан және кейде қан тамырларындағы қан ағынының бұзылуы сияқты басқа себептерден туындаған эмболиядан болады.
Coronary circulation is the circulation of blood in the arteries and veins that supply the heart muscle (myocardium). Coronary arteries supply oxygenated blood to the heart muscle. Cardiac veins then drain away the blood after it has been deoxygenated. Because the rest of the body, and most especially the brain, needs a steady supply of oxygenated blood that is free of all but the slightest interruptions, the heart is required to function continuously. Therefore its circulation is of major importance not only to its own tissues but to the entire body and even the level of consciousness of the brain from moment to moment. Interruptions of coronary circulation quickly cause heart attacks (myocardial infarctions), in which the heart muscle is damaged by oxygen starvation. Such interruptions are usually caused by coronary ischemia linked to coronary artery disease, and sometimes to embolism from other causes like obstruction in blood flow through vessels.
Коронарлық артериялар
Коронарлық артериялар миокардқа және жүректің басқа да құрамдас бөліктеріне қан жабдықтайды. Екі коронарлық артерия жүректің сол жағындағы сол жақ қарыншаның бастамасынан (тамырынан) шығады. Аортаның қабырғасында аорта жартылай айлық клапанынан жоғарырақ үш аорталық синус (кеңеюлер) орналасқан. Олардың екеуі, сол жақ артқы аорталық синус және алдыңғы аорталық синус, сәйкесінше сол және оң коронарлық артерияларды құрайды. Үшінші синус, оң жақ артқы аорталық синус, көбінесе тамыр құрамайды. Жүректің бетінде қалып, жүректің ойыстарын (сульцилерін) бойлайтын коронарлық тамырлар эпикардтық коронарлық артериялар деп аталады. Сол жақ коронарлық артерия қанды жүректің сол жағына, сол жақ қарынбауыры мен қарыншаға және қарыншааралық бөлімшеге (септумға) жеткізеді. Шектеулі артерия (циркумфлекс артериясы) сол жақ коронарлық артериядан басталып, сол жаққа қарай коронарлық ойысты бойлайды. Соңында ол оң жақ коронарлық артерияның ұсақ тармақтарымен бірігеді. Ірі сол жақ алдыңғы төмен қарайтын артерия (LAD) сол жақ коронарлық артериядан шығатын екінші маңызды тармақ болып табылады. Ол өкпе магистралінің айналасындағы алдыңғы қарыншааралық ойысты бойлай өтеді. Осы бағытта ол көптеген ұсақ тармақтарды құрайды, олар артқы қарыншааралық артерия тармақтарымен байланысып, анастомоздарды жасайды. Анастомоз – бұл тамырлардың бірігіп, өзара байланыс құратын аймағы, бұл қанның бір аймаққа айналуына мүмкіндік береді, тіпті басқа тармақта жартылай бітелу болса да. Жүректегі анастомоздар өте кішкентай. Сондықтан бұл мүмкіндік жүректе шектеулі, сондықтан коронарлық артерияның бітелуі миокард инфарктісіне алып келеді, бұл сол тамырмен қамтамасыз етілген жасушалардың өліміне себеп болады.
Coronary arteries supply blood to the myocardium and other components of the heart. Two coronary arteries originate from the left side of the heart at the beginning (root) left ventricle. There are three aortic sinuses (dilations) in the wall of the aorta just superior to the aortic semilunar valve. Two of these, the left posterior aortic sinus and anterior aortic sinus, give rise to the left and right coronary arteries, respectively. The third sinus, the right posterior aortic sinus, typically does not give rise to a vessel. Coronary vessel branches that remain on the surface of the heart and follow the sulci of the heart are called epicardial coronary arteries. The left coronary artery distributes blood to the left side of the heart, the left atrium and ventricle, and the interventricular septum. The circumflex artery arises from the left coronary artery and follows the coronary sulcus to the left. Eventually, it will fuse with the small branches of the right coronary artery. The larger left anterior descending artery (LAD), is the second major branch arising from the left coronary artery. It follows the anterior interventricular sulcus around the pulmonary trunk. Along the way it gives rise to numerous smaller branches that interconnect with the branches of the posterior interventricular artery, forming anastomoses. An anastomosis is an area where vessels unite to form interconnections that normally allow blood to circulate to a region even if there may be partial blockage in another branch. The anastomoses in the heart are very small. Therefore, this ability is somewhat restricted in the heart so a coronary artery blockage often results in myocardial infarction causing death of the cells supplied by the particular vessel.
Анастомоздар
Екі коронарлық артерияның тармақтарының арасында анастомоздар бар. Дегенмен, коронарлық артериялар функционалды жағынан соңғы артериялар болып табылады, сондықтан бұл кездесулер потенциалды анастомоздар деп аталады, олардың қызметі жоқ, қолдың алақанындағы шын анастомоздардан өзгеше. Бұл себебі, бір коронарлық артерияның бітелуі көбінесе екінші тармақтан жеткілікті қан жеткізілмеуінен жүрек тінінің өліміне алып келеді. Екі артерия немесе олардың тармақтары қосылғанда, миокардтың аймағы екі есе қанмен қамтамасыз етіледі. Бұл қосылыстар анастомоздар деп аталады. Егер атерома бір коронарлық артерияны бітесе, екінші артерия миокардқа оттегімен байыған қанды жеткізе алады. Алайда, бұл тек атероманың баяу дамуы және анастомоздардың көбеюіне мүмкіндік беруі мүмкін. Коронарлық артериялардың ең көп кездесетін құрылымы бойынша үш анастомоз аймағы бар. Сол жақ коронарлық артерияның LAD (сол жақ алдыңғы төмен түсетін/алдыңғы интервентрикулярлық) тармағының кішкентай тармақтары интервентрикулярлық ойыста (қазынды) оң жақ коронарлық артерияның артқы интервентрикулярлық тармағының тармақтарымен қосылады. Одан жоғарырақ, атриовентрикулярлық ойыста шеңберлі артерия (сол жақ коронарлық артерияның тармағы) мен оң жақ коронарлық артерия арасында анастомоз бар. Сондай-ақ, интервентрикулярлық пердеде екі коронарлық артерияның септал тармақтары арасында анастомоз бар. Суретте оң және сол жақ коронарлық артериялармен қамтамасыз етілген жүрек аймағы көрсетілген.
There are some anastomoses between branches of the two coronary arteries. However the coronary arteries are functionally end arteries and so these meetings are referred to as potential anastomoses, which lack function, as opposed to true anastomoses like that in the palm of the hand. This is because blockage of one coronary artery generally results in death of the heart tissue due to lack of sufficient blood supply from the other branch. When two arteries or their branches join, the area of the myocardium receives dual blood supply. These junctions are called anastomoses. If one coronary artery is obstructed by an atheroma, the second artery is still able to supply oxygenated blood to the myocardium. However, this can only occur if the atheroma progresses slowly, giving the anastomoses a chance to proliferate. Under the most common configuration of coronary arteries, there are three areas of anastomoses. Small branches of the LAD (left anterior descending/anterior interventricular) branch of the left coronary join with branches of the posterior interventricular branch of the right coronary in the interventricular sulcus (groove). More superiorly, there is an anastomosis between the circumflex artery (a branch of the left coronary artery) and the right coronary artery in the atrioventricular groove. There is also an anastomosis between the septal branches of the two coronary arteries in the interventricular septum. The photograph shows area of heart supplied by the right and the left coronary arteries.
Түрлілігі
Сол және оң коронарлық артериялар кейде жалпы ортақ түбірден шығады, немесе олардың саны үшке дейін көбейеді; қосымша тармақ – артқы коронарлық артерия (оның мөлшері кішкентай). Сирек жағдайларда, адамның үшінші коронарлық артериясы аорта тамырының түбін айналып өтеді. Кейде коронарлық артерия екі еселі құрылым түрінде кездеседі (яғни, әдетте біреу болғанда екі артерия бір-біріне параллель орналасқан).
The left and right coronary arteries occasionally arise by a common trunk, or their number may be increased to three; the additional branch being the posterior coronary artery (which is smaller in size). In rare cases, a person will have the third coronary artery run around the root of the aorta. Occasionally, a coronary artery will exist as a double structure (i. e. there are two arteries, parallel to each other, where ordinarily there would be one).
Коронарлық артерияның басымдығы
Қалқааралық септің артқы үштен бірін қамтамасыз ететін артерия – артқы төмен түсетін артерия (PDA) коронарлық үстемдікті анықтайды. Егер артқы төмен түсетін артерия оң жақ коронарлық артериямен (RCA) қамтамасыз етілсе, онда коронарлық қан айналымы "оң басым" деп жіктеледі. Егер артқы төмен түсетін артерия сол артерияның тармағы – цирмфлекс артериясы (CX) арқылы қамтамасыз етілсе, онда коронарлық қан айналымы "сол басым" деп жіктеледі. Егер артқы төмен түсетін артерияны оң коронарлық артерия және цирмфлекс артериясы екеуі де қамтамасыз етсе, онда коронарлық қан айналымы "кодоминантты" деп жіктеледі. Халықтың шамамен 70% оң басым, 20% кодоминантты, ал 10% сол басым. Сондықтан, олар коронарлық ишемияға (қышқылтегімен жеткіліксіз қанмен қамтамасыз ету) көбінесе төзімді болады. Екінші жағынан, артқы-медиалды қақпақ бұлшық еті көбінесе тек PDA арқылы қамтамасыз етіледі.
The artery that supplies the posterior third of the interventricular septum – the posterior descending artery (PDA) determines the coronary dominance. If the posterior descending artery is supplied by the right coronary artery (RCA), then the coronary circulation can be classified as "right dominant." If the posterior descending artery is supplied by the circumflex artery (CX), a branch of the left artery, then the coronary circulation can be classified as "left dominant." If the posterior descending artery is supplied by both the right coronary artery and the circumflex artery, then the coronary circulation can be classified as "co dominant." Approximately 70% of the general population are right dominant, 20% are co dominant, and 10% are left dominant. It is therefore more frequently resistant to coronary ischemia (insufficiency of oxygen rich blood). On the other hand, the posteromedial papillary muscle is usually supplied only by the PDA.
Оттегі сұранысының өзгеруі
Жүрек жүректің оттегі қажеттілігіне қарай коронарлық артериялардың кеңеюі немесе тарылуын реттейді. Бұл коронарлық артерияларды толтыру қиындықтарына себеп болады. Сығу күші өзгеріссіз қалады. Жүректің оттегіге деген қажеттілігі артқанда қан ағынының азаюынан туындаған оттегі жеткізілімінің бұзылуы тіндердің ишемиясына, яғни оттегі тапшылығына алып келеді. Ұзаққа соқпаған ишемия кеудедегі күшті ауырумен байланысты, ол стенокардия деп аталады. Ауыр ишемия миокард инфаркті кезінде жүрек бұлшық етінің гипоксиядан зардап шегуіне, тіпті өлуіне де себеп болуы мүмкін. Созылмалы, орташа ишемия жүректің жиырылуын әлсіретеді, бұл миокардтың гибернациясы деп аталады. Метаболизмнен өзге, коронарлық қан айналымы ерекше фармакологиялық қасиеттерге ие. Олардың ішіндегі маңыздысы – адренергиялық стимуляцияға жауап беру қабілеті.
The heart regulates the amount of vasodilation or vasoconstriction of the coronary arteries based upon the oxygen requirements of the heart. This contributes to the filling difficulties of the coronary arteries. Compression remains the same. Failure of oxygen delivery caused by a decrease in blood flow in front of increased oxygen demand of the heart results in tissue ischemia, a condition of oxygen deficiency. Brief ischemia is associated with intense chest pain, known as angina. Severe ischemia can cause the heart muscle to die from hypoxia, such as during a myocardial infarction. Chronic moderate ischemia causes contraction of the heart to weaken, known as myocardial hibernation. In addition to metabolism, the coronary circulation possesses unique pharmacologic characteristics. Prominent among these is its reactivity to adrenergic stimulation.
Клиникалық маңызы
Миокардқа оттегіге қаны толы қан жеткізетін тамырлар – коронарлық артериялар. Артериялар сау болғанда, олар жүрек бұлшықетінің қажеттіліктеріне сай коронарлық қан ағынын сақтау үшін өздігінен реттелуге қабілетті. Салыстырмалы түрде тар коронарлық артериялар көбінесе атеросклерозға ұшырайды және біте қалып, стенокардияға немесе жүрек шабуылына (инфарктқа) әкелуі мүмкін. Коронарлық артериялар "соңғы айналым" деп жіктеледі, себебі олар миокардқа қанмен қамтамасыз етудің жалғыз көзі болып табылады; қосымша қанмен қамтамасыз ету өте аз, сондықтан осы тамырлардың бітелуі өте қауіпті болуы мүмкін.
The vessels that deliver oxygen rich blood to the myocardium are the coronary arteries. When the arteries are healthy, they are capable of autoregulating themselves to maintain the coronary blood flow at levels appropriate to the needs of the heart muscle. The relatively narrow coronary arteries are commonly affected by atherosclerosis and can become blocked, causing angina or a heart attack. The coronary arteries are classified as "terminal circulation", since they represent the only source of blood supply to the myocardium; there is very little redundant blood supply, that is why blockage of these vessels can be so critical.