Оз әлемінің тарихы және бейімдемелері

Кіріспе

Оз елінің таңғажайып сиқыршысы кітабының басқа медиадағы бейімделулерінің тізімі. Оз кітаптары "Оз елінің таңғажайып сиқыршысы" (1900) кітабымен басталатын және Оз елінің құрастырылған тарихын баяндайтын кітап сериясын құрайды. Озды автор Л. Франк Баум жасаған, ол кейіннен он төрт толық көлемді Оз кітабын жазды. Баумға "Оздың патшалық тарихшысы" деген лақап берілді, Оздың Жер бетіндегі нақты, сиқырға толы орын екенін көрсету үшін. Оз кітаптарында Баум Дороти және Принцесса Озма сияқты кейіпкерлер Оздағы өз оқиғаларын сымсыз телеграф арқылы тікелей Баумға жеткізгендей сезім тудырды. 1919 жылы Баумның қайтысынан кейін, Рейли & Ли баспасы жыл сайын Оз кітаптарын шығаруды жалғастырды, сонымен қатар Патшалық тарихшы лауазымын да тапсырды. Рут Пламли Томпсон 1922 жылы бұл міндетті өз мойнына алып, он тоғыз Оз кітабын жазды. Томпсоннан кейін Рейли & Ли серияда тағы жеті кітап жариялады: Джон Р. Ниллдің үш кітабы, Джек Сноудың екеуі, Рейчел Р. Косгроувтың біреуі және Элоиз Джарвис МакГроу мен Лорен Линн МакГроудың соңғы кітабы. Рейли & Ли баспасының Оз сериясындағы қырық кітапты жанкүйерлер "Атақты қырық" деп атайды және олар Оз мәтіндерінің каноны саналады.

Оз кітаптары

Л. Франк Баумның «Оз» кітабының түпнұсқасы
|Қаптамасы|Тақырыбы|Суретші|Жыл|Баспасөзші
|---|---|---|---|---|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|1|«Оз Ұлы Сиқыршысы»|W. W. Denslow|1900|George M. Hill Company
|Дороти есімді шағын шаруа қызы мен оның иті Тото Канзастағы дауылдан Оз еліне келіп қояды. Ол келген кезде оны сиқыршы деп санайды, тірі Қорқынышты босатады, толығымен қалайыдан жасалған адаммен және Қорқыныш арыстанмен танысады. Бірақ Дороти үйге қалай оралу керектігін білгісі келеді. Оздың билеушісі, Изумруд қаласында тұратын Ұлы Сиқыршы, оған көмектесе алатын жалғыз күшті адам болуы мүмкін.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|2|«Оздың Ғажайып Елі»|John R. Neill|1904|Reilly & Britton
|Тип есімді жігіт, зұлым қамқоршысы Момбиден, Джек-о-Фонарь басы бар, жүретін ағаш фигурасы Джек Пумпкинхедтің (Момбиден ұрлаған Өмірдің Сиқырлы ұнтағымен тірілген) және тірі Саухорс (сол ұнтақтан жасалған) көмегімен қашып шығады. Тип Қорқыныш пен Қалайшымен бірге генерал Джинжурдың қыздар армиясынан тағын қайтарып алуға көмектеседі.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|3|«Озманың Оз Елі»|John R. Neill|1907|Reilly & Britton
|Дороти еңішкесі Генримен бірге Австралияға бара жатқанда, Биллина есімді тауықпен бірге теңізге құлайды. Олар Оздың шөлінен ар жағындағы Евке қоныстанады, онда дөңгелектілермен кездеседі және Тик-Ток есімді механикалық адаммен дос болады. Олар Евтің патшалық отбасын зұлым Ном королінен құтқару үшін Евке келген принцесса Озмамен кездеседі және соңында Озға оралады.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|4|«Дороти және Оз Сиқыршысы»|John R. Neill|1908|Reilly & Britton
|Австралиядан қайтып келе жатқан Дороти Калифорниядағы өзінің туысы Зебке барады. Көп ұзамай оларды Зебтің аты Джим және Доротидің мысығы Эврикамен бірге жер сілкінісі жұтып алады. Көп ұзамай топ Сиқыршымен кездеседі және бәрі жер астына Озға қайта оралады.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|5|«Озға Саяхат»|John R. Neill|1909|Reilly & Britton
|Дороти Шалқарлы адаммен кездеседі, олар Баттерфилдке баратын жолды іздеп жүргенде, сиқырлы жолмен адасады. Жол жүріп олар Көпіршік қызын Полихромды және кішкентай жігіт Баттон Брайтты кездестіреді. Озға бара жатқанда олар түрлі қызық оқиғаларға тап болады.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|6|«Оздың Зәулім Қаласы»|John R. Neill|1910|Reilly & Britton
|Дороти Гейл және оның Генри ағасы мен Эм апасы Озға тұрақты түрде келеді. Олар Квадлинг елін аралап жүргенде, Ном королі Озға шабуыл жасау үшін шөлдің астынан туннель қазып жатыр. Бұл кітап бастапқыда серияның соңғы кітабы болуы тиіс еді.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|7|«Оздың Жапсырмалы Қызы»|John R. Neill|1913|Reilly & Britton
|Ожо есімді Мунчкин бала өзінің Нанки ағасын мүсінге айналдырған сиқырлы сиқырдан құтқару үшін ем табуы керек. Скрепстің көмегімен, тірі жапсырмалы қуыршақ, Ожо өз ағасын құтқару үшін Оз арқылы саяхаттайды.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|8|«Оздың Тик-Тогы»|John R. Neill|1914|Reilly & Britton
|Оклахомадан келген Бетси Боббин Оздың қыздары Ханкпен бірге кеме апатына ұшырады. Ол жерде ол Шашты адамды кездестіреді және екеуі Шашты адамның бауырын Ном королінен құтқаруға тырысады. Бұл кітап Баумның «Оздың Тик-Ток адамы» атты мюзикліне негізделген, ол өз кезегінде «Оздың Озмасы» атты мюзиклге негізделген.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|9|«Оздың Қорқынышты Құсы»|John R. Neill|1915|Reilly & Britton
|Капитан Билл мен Трот Озға сапар шегеді және Оздың бұрынғы билеушісі Қорқынышты Құстың көмегімен Jinxland-тің зұлым Королі Крейлді құлатты. Капитан Билл мен Трот бұған дейін Баумның тағы екі романында, «Теңіз феялары» және «Аспан аралы» романдарында пайда болған. Бұл Л. Франк Баумның жеке сүйікті «Оз» кітабы болған.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|10|«Оздың Ринкитинкі»|John R. Neill|1916|Reilly & Britton
|Пингарийдің жас ханзадасы Инга, оған Ринкитинк патша, үш күшті сиқырлы інжу-маржан және ешкі көмектеседі, Инганың ата-анасын және олардың азаматтарын Пингарийді қиратып, оның халқын құлдыққа алған жаудан құтқаруға тырысады. Баум бұл кітапты бастапқыда Оз емес кітап ретінде жазды, оны ол «King Rinkitink» деп атады.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|11|«Оздың Жоғалған Ханшайымы»|John R. Neill|1917|Reilly & Britton
|Принцесса Озма құпия түрде жоғалғанда, төрт іздеу тобы жіберіледі, Оздың төрт елінің әрқайсысына бір-бір. Кітаптың басым бөлігі Дороти мен Сиқыршының оны табуға тырысуы туралы. Осы арада, печенье шефі Кейк өзінің сиқырлы табасы (ол өзінің әйгілі печеньелерін пісіреді) ұрланғанын біледі. Олар Жабайы адаммен бірге, Winkie Country тауын тастап, табаны табуға барады.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|12|«Оздың Қалайы Жыртқышы»|John R. Neill|1918|Reilly & Lee
|Шын аты Ник Чоппер болып табылатын Қалайы Жыртқышы қалайы жыртқышы болып қалыптаспас бұрын, ол «Мунчкин қыз» іздеуге шығады. Қалайша ағаш ұстасы, Қасқыр және олардың досы Жүгіруші Вут бұл істі көптеген оқиғалармен бастайды. Олар жауыз алып әйелдің жаныбарларға айналдырады және олар басқа тірі қалайы адаммен, капитан Файтермен, сондай-ақ Франкенштейн монстры сияқты жаратылыс Чопфитпен кездеседі, олардың біріккен дене бөліктерінен қалайы шебері Ку Клип жасаған.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|13|«Оздың Сиқыры»|John R. Neill|1919|Reilly & Lee
|Бұрынғы Ном королі Руггедо Озды қайта бағындыруға тырысады, Мунчкин жігіті Кики Арудың көмегімен. Осы арада, Озманың туған күні, Оздың барлық азаматтары кішкентай ханшайымға ең ерекше сыйлықты іздеп жүр. Бұл Баумның өлімінен кейін бір ай өткен соң жарық көрді.|
|rowspan="2" style="text-align:center;"|14|«Оздың Глиндасы»|John R. Neill|1920|Reilly & Lee
|Дороти, Озма және Глинда Гиллкин елінде соғысты тоқтатуға тырысады. Бұл Баумның соңғы «Оз» кітабы, ол оның өлімінен кейін жарық көрді.

The original Oz books by L. Frank BaumCoverOrderTitleIllustratorYearPublisherrowspan="2" style="text align:center;"|1The Wonderful Wizard of OzW. W. Denslow1900George M. Hill CompanyA little farm girl named Dorothy and her pet dog, Toto, get swept away into the Land of Oz by a Kansas cyclone. Upon her arrival, she is hailed as a sorceress, liberates a living Scarecrow, meets a man made entirely of tin, and a Cowardly Lion. But all Dorothy really wants to know is how she can return home. The ruler of Oz, the great Wizard, who resides in an Emerald City, may be the only one powerful enough to help her. rowspan="2" style="text align:center;"|2The Marvelous Land of OzJohn R. Neill1904Reilly & BrittonA little boy, Tip, escapes from his evil guardian, the witch Mombi, with the help of a walking wooden figure with a jack o' lantern head named Jack Pumpkinhead (brought to life with the magic Powder of Life Tip stole from Mombi), as well as a living Sawhorse (created from the same powder). Tip ends up on an adventure with the Scarecrow and Tin Woodman to help Scarecrow recapture his throne from General Jinjur's army of girls. rowspan="2" style="text align:center;"|3Ozma of OzJohn R. Neill1907Reilly & BrittonWhile traveling to Australia with her Uncle Henry, Dorothy is swept overboard with a hen named Billina. They land in Ev, a country across the desert from Oz, where they encounter the Wheelers and make a new friend, the mechanical man Tik Tok. They meet Princess Ozma, who is in Ev to attempt to save Ev's royal family from the evil Nome King, and finally return to Oz. rowspan="2" style="text align:center;"|4Dorothy and the Wizard in OzJohn R. Neill1908Reilly & BrittonOn her way back from Australia, Dorothy visits her cousin, Zeb, in California. They are soon swallowed up by an earthquake, along with Zeb's horse Jim and Dorothy's cat Eureka. The group soon meets up with the Wizard and all travel underground back to Oz. rowspan="2" style="text align:center;"|5The Road to OzJohn R. Neill1909Reilly & BrittonDorothy meets the Shaggy Man, and while trying to find the road to Butterfield, they get lost on an enchanted road. As they travel they meet the rainbow's daughter, Polychrome, and a little boy, Button Bright. They have all sorts of strange adventures on the way to Oz. rowspan="2" style="text align:center;"|6The Emerald City of OzJohn R. Neill1910Reilly & BrittonDorothy Gale and her Uncle Henry and Aunt Em come to live in Oz permanently. While they tour through the Quadling Country, the Nome King is tunneling beneath the desert to invade Oz. This was originally intended to be the last book in the series. rowspan="2" style="text align:center;"|7The Patchwork Girl of OzJohn R. Neill1913Reilly & BrittonA Munchkin boy named Ojo must find a cure to free his Uncle Nunkie from a magical spell that has turned him into a statue. With the help of Scraps, a living patchwork doll, Ojo journeys through Oz to save his uncle. rowspan="2" style="text align:center;"|8Tik Tok of OzJohn R. Neill1914Reilly & BrittonBetsy Bobbin, a girl from Oklahoma, is shipwrecked with her mule, Hank, in the Rose Kingdom of Oz. She meets the Shaggy Man there and the two try to rescue the Shaggy Man's brother from the Nome King. This book is partly based upon Baum's stage musical, The Tik Tok Man of Oz, which was in turn based on Ozma of Oz. rowspan="2" style="text align:center;"|9The Scarecrow of OzJohn R. Neill1915Reilly & BrittonCap'n Bill and Trot journey to Oz and, with the help of the Scarecrow, the former ruler of Oz, overthrow the villainous King Krewl of Jinxland. Cap'n Bill and Trot had previously appeared in two other novels by Baum, The Sea Fairies and Sky Island. Based in part upon the 1914 silent film, His Majesty, the Scarecrow of Oz. This was allegedly L. Frank Baum's personal favourite Oz book. rowspan="2" style="text align:center;"|10Rinkitink in OzJohn R. Neill1916Reilly & BrittonYoung Prince Inga of Pingaree, aided by King Rinkitink, three powerful magical pearls, and a goat, attempts to rescue Inga's parents and their subjects from marauding warriors who have laid waste to Pingaree and enslaved its people. Baum originally wrote this book as a non Oz book which he titled King Rinkitink. rowspan="2" style="text align:center;"|11The Lost Princess of OzJohn R. Neill1917Reilly & BrittonWhen Princess Ozma mysteriously disappears, four search parties are sent out, one for each of Oz's four countries. Most of the book covers Dorothy and the Wizard's efforts to find her. Meanwhile, Cayke the Cookie Chef discovers that her magic dishpan (on which she bakes her famous cookies) has been stolen. Along with the Frogman, they leave their mountain in Winkie Country to find the pan. rowspan="2" style="text align:center;"|12The Tin Woodman of OzJohn R. Neill1918Reilly & LeeThe Tin Woodman, whose real name is Nick Chopper, sets out to find the Munchkin Girl he had courted before he became a tin man. The Tin Woodman, the Scarecrow and their friend Woot the Wanderer have numerous adventures on this quest. They are transformed into animals by a hostile giantess, and they meet another live tin man, Captain Fyter, as well as a Frankenstein monster like creature, Chopfyt, made from their combined fleshly parts by the tinsmith Ku Klip. rowspan="2" style="text align:center;"|13The Magic of OzJohn R. Neill1919Reilly & LeeRuggedo, former Nome King, tries to conquer Oz again with the help of a Munchkin boy, Kiki Aru. Meanwhile, it is also Ozma's birthday, and all of Oz's citizens are searching for the most unusual present for the little princess. This was published a month after Baum's death. rowspan="2" style="text align:center;"|14Glinda of OzJohn R. Neill1920Reilly & LeeDorothy, Ozma and Glinda try to stop a war in the Gillikin Country. This was Baum's last Oz book, and it was published posthumously.

Хикаялар жинағы және басқа да шығармалар

Атауы Автор Иллюстратор Жыл Басшысы
Оз елінің ғажайып жерінен келген қызық қонақтар Л. Фрэнк Баум Уолт Макдугал 1904–1905 АҚШ-тағы Қорқытқыш, қалайы ағашшы, Жүгірткі жәндік, Джек Күлтегін, Сау ат және Гамптың басынан өткен оқиғаларды баяндайтын газет комиксі/бағаны. Сериал «Оздың ғажайып елі» романын насихаттау үшін жазылған. Бұл бірнеше рет кітап түрінде қайта басылды, алдымен Жан Келлогтың «Оздан келген қонақтар» деген қайта жөнделген басылымында, кейіннен Бакетхед Энтерпрайзиз Оз компаниясының «Оздың үшінші кітабы» ретінде, онда ескірген этникалық стереотиптерді жою үшін цензура жүргізілді. «Оздың үшінші кітабы» құрамында «Жыртқыр жәндік кітабы» (төменде қараңыз) да бар және оны Эрик Шануэр суреттеген. Hungry Tiger Press басылымы Бакетхед басылымы сияқты цензураланбады, бірақ Келлогтың адаптациясындағыдай «The Visitors from Oz» атауын қолданды. Толық серияны онлайн оқуға болады.
«Жыртқыр жәндік кітабы: Жыртқыр жәндіктің таңғажайып оқиғасы» Л. Фрэнк Баум Ик Морган 1905 Рейли және Бритон АҚШ-тағы Жыртқыр жәндіктің басқалардан айырылғаннан кейінгі оқиғалары. Мәтін «Оздың үшінші кітабына» және Hungry Tiger Press басылымының «Оздан келген қонақтар» кітабына енген. Кітапты онлайн оқуға болады.
Оз-Л-дің кішкентай сиқыршыларының оқиғалары Л. Фрэнк Баум Джон Р. Нилл 1913 Рейли & Бритон Оз кейіпкерлері туралы алты қысқа әңгіме, бастапқыда 1913 жылы Оз сериясын қайта іске қосуға көмектесу үшін жазылған. Толық мәтінін онлайн табуға болады.
Кішкентай алып: Оз тарихы Л. Фрэнк Баум Билл Юбанк 1917 жылы жазылған; 1972 жылы жарық көрген Халықаралық Оз сиқыршылар клубы Зардапты жебе туралы зорлық-зомбылыққа толы әңгіме, номиналды түрде Гилликин елінде өтеді, бірақ Оз туралы ешқандай сілтеме жасамайды. Оз кітаптарынан басқа, Баумның Оз оқиғалары емес бірнеше туындылары да Оз кітаптарымен бірдей ойдан шығарылған әлемде орналасқан және кейіпкерлердің өзара байланысын қамтиды. Олар: Икс патшайымы Зикси, Моның сиқырлы монархы, Теңіз перілері, Аспан аралы, Санта-Клаустың өмірі мен оқиғалары және Джон Доу және херубим.

TitleAuthorIllustratorYearPublisherQueer Visitors from the Marvelous Land of OzL. Frank BaumWalt McDougal1904–1905 Newspaper comic/column chronicling the misadventures of the Scarecrow, the Tin Woodman, the Woggle Bug, Jack Pumpkinhead, the Sawhorse, and the Gump in the United States. The series was written to promote The Marvelous Land of Oz. This was republished several times in book form, first in a heavily revised edition by Jean Kellogg as The Visitors from Oz and later as The Third Book of Oz by Buckethead Enterprises of Oz, which was censored to remove the outdated ethnic stereotyping. The Third Book of Oz also includes "The Woggle Bug Book" (see below) and is illustrated by Eric Shanower. Hungry Tiger Press was not censored as the Buckethead edition was, but used The Visitors from Oz as the title like the Kellogg adaptation. The complete series can be read online. The Woggle Bug Book: The Strange Adventure of the Woggle BugL. Frank BaumIke Morgan1905Reilly & BrittonFurther adventures of the Woggle Bug in the United States after he gets separated from the others. The text is included in The Third Book of Oz and the Hungry Tiger Press The Visitors from Oz. The book can be read online. Little Wizard Stories of OzL. Frank BaumJohn R. Neill1913Reilly & BrittonSix short stories about the Oz characters, originally written to help re launch the Oz series in 1913. Full text can be found online. The Littlest Giant: An Oz StoryL. Frank BaumBill Eubankwritten 1917; published 1972International Wizard of Oz ClubA violent tale about a magic dart, nominally set in the Gillikin Country but otherwise making no reference to Oz. In addition to the canonical Oz books, several of Baum's works that are not Oz stories are nevertheless nominally set in the same fictional universe as the Oz books, and include several character crossovers. These are:
Queen Zixi of Ix, The Magical Monarch of Mo, The Sea Fairies, Sky Island, The Life and Adventures of Santa Claus, and John Dough and the Cherub.