Кіріспе

Гавайи стиліндегі аспаптық реттеу және ойнау

Бос кілт гитарасы (гавайи тілінде kī hōalu, яғни "[реттеу] кілтін босату") – Гавайиде пайда болған гитаралық музыканың саусақпен ойналатын жанры. Гитарада ойнаудың бұл стилі ғасырлар бойы қолданылып келген стандартты E A D G B E реттеуін өзгертуді қамтиды, сондықтан ашық тартылған сымдар үйлесімді аккордты, әдетте ашық мажорды тудырады. Бұл үшін кейбір сымдарды өзгерту (әдетте босату) немесе "босату" қажет, содан "бос кілт" термині пайда болған. Стиль әдетте ауыспалы бас үлгісімен ерекшеленеді, ол гитараның төменгі екі немесе үш сымында бас бармақпен орындалады, ал мелодия жоғары үш немесе төрт сымда саусақтармен ойналады. Осы стильде ойнау үшін қолданылған елуге жуық реттеу бар, ал реттеулер бұрын қатты қорғалып, отбасылық құпия ретінде сақталған. 20-шы ғасырдың басында сталь гитара мен укулеле Америкада кең танымал болды, бірақ бос кілт стилі Гавайи халқы үшін отбасылық ойын-сауықтың халықтық дәстүрі болып, 1960 және 1970 жылдарға дейін, екінші Гавайи қайта жандану кезеңіне дейін сақталды.

Тарих

Ауызша тарих бойынша, бұл стиль 19 ғасырдың басында мексикалық ковбойлардан бастау алған. Бұл паниололар (испан тілінен гавайи тіліне ауысқан "испандар" сөзі) гитарамен қамтамасыз етіп, гавайиліктерге ойнаудың негіздерін үйретті, соның арқасында гавайиліктер өздеріне тән стильді дамыта алды. Музыктанушылар мен тарихшылар оқиғаның көбірек күрделі екенін айтады, бірақ бұл нұсқаны гавайилік музыканттар жиі ұсынады. Гавайи биінің ырғақтарына және гавайи музыкасының гармониялық құрылымына бейімделген Slack key гитарасы. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл музыканы "сұйық, толқынды және гипнотикалық" деп сипаттады. 1960 жылдары және әсіресе 1970 жылдардағы Гавайи мәдени жаңару кезеңінде Slack key танымалдылығы артып, Гавайи рухының ең шынайы көрінісі ретінде танылды, бұл негізінен Габби Пахинуи, Атта Айзекс, Леонард Кван, Сонни Чилингворт, Реймонд Кане және Киола Бимер, оның інісі Капоно Бимер, Питер Мун және Хаунани Аполиона сияқты жас музыканттардың заманауи стильдерінің арқасында болды. Осы кезеңде Гонолулудағы Гитара және Лют шеберханасы Slack key орындаулары үшін арнайы жасалған гитараларды дамыту және өндірумен айналысты. Көптеген қазіргі танымал Гавайи музыканттары Мәдени жаңару жылдарында мансаптарын бастады: Синди Комбс, Ледвард Каапана, Джордж Кахумоку, кіші, оның інісі Мұса Кахумоку, Деннис Камакахи, Оззи Котани, үш Пахинуи бауыры (Бла, Сирил және Мартин), Эмерсон бауырлары және Ована Салазар. Бұл әртістер және жалпы алғанда Slack key, негізінен Джордж Уинстонның "Dancing Cat Records" лейблі арқылы Гавайиден тыс жерлерде кеңінен танылды, ол көбінесе музыканы жеке орындауларда ұсынды. Slack key-дің аралдардан тыс жерде көрінуінің бір белгісі – ең жақсы Гавайи музыкасы альбомы үшін Грэмми сыйлығының алғашқы төрт жеңімпазы Slack key жинақтары болды: "Slack Key Guitar, Volume 2" (2005), "Masters of Hawaiian Slack Key Guitar, Volume 1" (2006), "Legends of Hawaiian Slack Key Guitar – Live from Maui" және "Treasures of Hawaiian Slack Key Guitar – Live in Concert from Maui". Гавайиден тыс музыканттар да бұл дәстүрді қабылдады, мысалы, Чет Аткинс (өзінің екі альбомына Slack key шығармаларын енгізді), Юки Ямаучи (Реймонд Канеден сабақ алған және Жапонияда гавайи музыкасын қолдаушы), пианист Джордж Уинстон және канадалық Джим "Кимо" Уэст (әсіресе "Weird Al" Yankovic гитарисі ретінде танымал).

Техника және көйлеу

Джордж Уинстон элу ретке келтірілген кілтті анықтады. Кейбіреулері тек бір ән үшін немесе белгілі бір орындаушылар ғана қолданады. Майк МакКлеллан мен Джордж Уинстон да осыған ұқсас схемаларды жасап, кілттерді тональность және түр бойынша ұйымдастырды. Төмендегі кесте олардың санаттары мен атауларын көрсетеді. Бұл кілттер көбінесе отбасылар ішінде ұрпақтан ұрпаққа беріліп, кез келген кәсіби құпия сияқты қатты сақталған. Дерлік барлық slack key кілттері гитараның сымдарын стандартты EADGBE күйінен қайта баптауды талап етеді, бұл әдетте үш немесе одан да көп сымды төмендетуді немесе "босаңсытуды" білдіреді. Нәтижесі көбінесе мажорлық аккорд, бірақ ол мажорлық жетілік, алтыншы немесе (сирек) минорлық болуы мүмкін. Стандартты күйде ойналатын slack key кілттерінің мысалдары бар, бірақ жазылған мысалдардың басым көпшілігі өзгертілген кілттерді қолданады. Ең көп қолданылатын slack key кілті, "таро патч" деп аталатын кілт, G мажорлық аккордын жасайды. Стандартты EADGBE күйінен бастап, жоғары және төменгі E сымдары төмендетіліп немесе "босаңсытылып" D-ге дейін, ал бесінші сым A-дан G-ге дейін төмендейді, нәтижесінде DGDGBD ноталары шығады. Төмендегі кестеде көрсетілгендей, C, F және D тональностьларындағы мажорлық аккордтарды да табуға болады.

Тағы бір маңызды кілттер тобы, мажорлық жетілік аккордтарына негіделген, "вахине" деп аталады. Мысалы, G вахине кілті "таро патч" кілтінен басталып, үшінші сымды G-ден F-ге дейін төмендетеді, DGDFBD ноталарын жасайды. Вахине кілттерінің өзіне тән вамптары бар (мысалы, Реймонд Каненің "Пунахеле" немесе Габби Пахинуидің 1946 жылғы "Хула Медли") және мажорлық аккордты құру үшін бір немесе екі сымды басуды қажет етеді. Үшінші маңызды топ – Мауна-Лоа кілттері, онда ең жоғары жұп сымдар арасында бесінші интервал болады: Габби Пахинуи көбінесе C Мауна-Лоа, CGEGAE кілтінде ойнайтын.