Кіріспе
Сан-Мариноның бірлескен мемлекет басшылары – Капитан-регенттер (итальянша: Capitani Reggenti) – Сан-Марино Республикасының екі мемлекет басшысы. Олар елдің заң шығарушы органы – Ұлы және Жалпы Кеңес тарапынан әр алты ай сайын сайланады. Көбінесе регенттер коалиция құрған партиялардан таңдалады және алты айлық мерзімге қызмет етеді. Капитан-регенттердің қызметке кірісу рәсімі жыл сайын 1 сәуірде және 1 қазанда өтеді. Бұл дәстүр кем дегенде 1243 жылға дейін барады. Екі басшылық жүйесі (диархия) тікелей Рим Республикасының әдет-ғұрыптарынан алынған, ол ежелгі Римнің консулдарымен тең. Капитан-регенттер үкімет басшылары емес, тек атқару билігі жоқ мемлекет басшылары.
a list of officeholders
Captains Regent (Italian: Capitani Reggenti) are the two heads of state of the Republic of San Marino. They are elected every six months by the Grand and General Council, the country's legislative body. Normally the Regents are chosen from parties in coalition and serve a six month term. The investiture of the Captains Regent takes place on 1 April and 1 October every year. This tradition dates back at least to 1243. The practice of dual heads of government (diarchy) is derived directly from the customs of the Roman Republic, equivalent to the consuls of ancient Rome. The Captains Regent are not heads of government, but only heads of state without executive power.
Тарих
Регенттіктің құрылуы 13 ғасырдың бірінші жартысында болды, олардың міндеті әділетті басқару еді, бұл судьялардың өкілеттігіне ұқсас. Осы кезеңде олар консулдар деп аталды, бұл атау ежелгі Римнен келген. Бірінші екі консул 1243 жылдың 12 желтоқсанында Ұлы және Бас кеңес тарапынан сайланды, олардың қызмет мерзімі алты айды құрады, және бұл тәртіп бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 13 ғасырдың соңында мекеменің атауы өзгерді, бірі "капитан", ал екіншісі "қорғаушы" деген атақ алды, ал 1317 жылы олар капитан мен ректор аталды. Әдетте, бірі республиканы тиімді басқару үшін қажетті біліктілікке ие болуын қамтамасыз ету мақсатында жоғары топқа, ал екіншісі жұмысшы табына жатты. 1972 жылы әйелдердің мемлекеттік лауазымдарға тағайындалуына кедергі келтіретін барлық шектеулерді жою туралы заң қабылданды. Мария Леа Педини Ангелини 1981 жылдың 1 сәуірінде алғаш рет капитан-регент болып сайланды. 2017 жылдың 1 сәуірінде Ванесса Д'Амброзио мен Мимма Заволи есімді екі әйел бір мезгілде капитан-регент лауазымын атқарды, олардың қызмет мерзімі 2017 жылдың 1 қазанында аяқталды. 2020 жылдың 1 сәуірінен бастап, 18-ші әйел капитан-регент сайланғаннан кейін, Сан-Марино әлемдегі ең көп әйел мемлекет басшыларына ие ел атанды (бірақ көптеген елдерде осы 18 капитан-регенттің 10,5 жылдық мерзімінен ұзаққа созылған әйел мемлекет басшылары болған).
Сайлау
Капитан-регенттерді әр алты ай сайын Ұлы және Жалпы Кеңес сайлайды, және олар көбінесе қарама-қарсы партиялардан болып, ең төменгі деңгейде тепе-теңдік пен бірдей бақылауды қамтамасыз етеді. Сайлау рәсімі 1945 жылғы заңмен реттеледі, ол негізінен 1600 жылғы Сан-Марино Республикасының Leges Statutae заңдарына негізделген. Жұп абсолютті көпшілік дауыс алса сайланады; егер ешбір жұп жеткілікті дауыс жиная алмаса, екінші тур сайлау өтеді.
Инвестиция
Инвеститура рәсімдері жыл сайын 1 сәуір мен 1 қазанда өтеді және Leges Statutae Republicae Sancti Marini-де сипатталған. Таңертең Еркіндік алаңында Сан-Марино қарулы күштері жиналады және ту көтеру рәсімі өтеді. Жаңадан сайланған капитан-регенттер Палаццо Публикодан Сан-Марино базиликасына процессиямен жүріп барады, онда Сан-Марино епискобы олардың қызметке кірісуіне арналған жоғары мисса өткізеді. Бұрынғы капитан-регенттер Палаццоға оралып, ресми сөз сөйлейді және сайланған капитан-регенттер 1600 жылғы жарғыда сипатталғандай ант береді. Кететін капитан-регенттер Сан-Марино орденінің мойын тағасын жаңа капитан-регенттерге тағып, биліктің толық ауысуын рәсімдейді. Ант беру рәсімі оркестрдің ұлттық әнұран орындауымен аяқталады, содан кейін бұрынғы капитан-регенттер кетеді. Процессия Капитандық тақ пен резиденцияға өту үшін Палаццо Валлониге беттейді. Соңында, қарулы күштер тағы да жиналып, ту түсіру рәсімін өткізеді.
Қуат
Регенттік Республиканың ең жоғары лауазымы болып саналады. Капитан-регенттер – мемлекет басшылары, олар осы функцияны біртұтас орган ретінде атқарады және бір-біріне вето құқығына ие. Оларды «Ең Көрнекті» деген құрметті атақпен атауға болады. Капитан-регенттер бейтараптылық сақтайды және олардың билігі көбінесе символдық сипатта болады, себебі олардың басты міндеті елді ұсыну және конституциялық тәртіпті қамтамасыз ету болып табылады. Олар Ұлы және Жалпы Кеңес, Мемлекеттік Конгресс және XII Кеңестің жұмысын қадағалайды, бірақ дауыс беруге немесе шешім қабылдауға құқығы жоқ. Олар заң шығару мерзімі аяқталғанда немесе тұрақты үкімет құру мүмкін болмаған жағдайда парламентті таратуға құқылы. Сондай-ақ, Капитан-регенттер Ұлы және Жалпы Кеңес бекіткен заңдарды жариялауға және оларды жариялауға бұйрық беруге құқылы.
Регенттік синдикаты
Капитан-регенттер өздерінің мандат мерзімі ішінде ешқандай жазаға тартылмайды, ал мерзімі аяқталғаннан кейін Регенттік Синдикатының қарауына жүктеледі. Бұл үкім 1499 жылғы Жарғылармен белгіленген және қазір Азаматтардың құқықтары туралы Декларацияға енгізілген өзгерістерден кейін Ережелердің конституциялықтығын бақылайтын Кепілдік берушілер тобы жүзеге асырады. Процедураға сәйкес, мандат мерзімі аяқталғаннан кейін он бес күн ішінде сайлау тізіміне тіркелген әрбір азамат Капитан-регенттерге "мандат мерзімінде жасаған және жасамаған істері үшін" шағымдануға құқылы.