Кіріспе

Фрэнсис Джейн ван Алстин (24 наурыз 1820 – 12 ақпан 1915), көбінесе Фанни Дж. Кросби деп аталатын американдық миссионер, ақын, лирик және композитор болған. Ол 8000-нан астам гимн мен евангелистік ән жазып, олардың 100 миллионнан астам данасы басылған. Ол сонымен қатар өзінің оқыту қызметімен және құтқару миссиясындағы жұмысымен де танымал. 19 ғасырдың соңына қарай ол әр үйдің құрметті тұлғасына айналды. Кросби "Евангелие әндерінің патшайымы" және "Америкадағы қазіргі заманғы шіркеу әндерінің анасы" деп белгілі болды, оның шығармалары көптеген американдық гимн жинақтарына енген. Оның евангелистік әндері "барлық жаңғыру музыкасының үлгісі" болды, ал Ира Санки Мюди мен Санкидің евангелистік науқандарының табысын Кросбидің гимндеріне көп қарызды деп есептеді. Кросбидің ең танымал әндерінің қатарында "Мені өткізіп алма, о, мейірімді құтқарушы", "Бақытты сенімділік", "Иса сені мейіріммен үйге шақырады", "Оны мақта, оны мақта", "Құтқарылмағандарды құтқарыңыз" және "Құдайға даңқ болсын" бар. Кейбір баспагерлер бір адамның көптеген гимндерін жариялауға тартынғандықтан, Кросби өмірі бойында 200-ге жуық әртүрлі псевдонимдерді пайдаланған. Кросби 1000-нан астам әлемдік өлеңдер жазды және төрт поэзия кітабы, сондай-ақ екі бестселлер автобиографиясы жарық көрді. Ол сонымен қатар танымал әлемдік әндерді, саяси және патриоттық әндерді, сондай-ақ киелі және патриоттық тақырыптардағы кем дегенде бес кантата, оның ішінде американдық композитордың алғашқы әлемдік кантатасы болған "Гүлдер патшайымы" шығармаларын бірлесіп жазды. Ол христиандық құтқару миссияларына белсенді қатысып, көпшілік алдында сөйлеуімен танымал болды.

Ерте өмір және білім

Франсис Джейн Кросби 1820 жылдың 24 наурызында Нью-Йорк қаласынан солтүстікке қарай шамамен 80 шақырым жердегі Брюстер ауылында дүниеге келді. Ол Джон Кросби мен оның екінші әйелі Мерси Кросбидің жалғыз баласы болды, екеуі де Революциялық соғыс шпионы Энох Кросбидің туыстары еді. Ол жесір болып, алғашқы некесінен қызы қалған еді. С. Бернард Раффин айтуынша, Джон мен Мерси, мүмкін, бірінші туысқандар болған; алайда, "Фанни Кросби 1906 жылы естеліктерін жаза бастағанда, анасы мен әкесінің туысқандығы ұялғандық тудырды, сондықтан ол оның тегі туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді". Кросби өзінің пуритандық тамырына қорғаншақ болды. Ол өзінің шежіресін 1635 жылы Бостонға келген Анна Бригхэм мен Саймон Кросбиге (сондай-ақ Гарвард колледжінің негізін қалаушылардың бірі) дейін іздеді; олардың ұрпақтары Мейфлауэр отбасыларына үйленді, осылайша Кросби ақсақал Уильям Брюстердің, Эдвард Уинслоудың және Томас Пренстің ұрпағы, сонымен қатар Мейфлауэрдің қыздары қоғамының мүшесі болды. Ол сондай-ақ Бриджпорттағы Америка революциясының қыздары қоғамының мүшесі болды, Коннектикут филиалының мемлекеттік әнінің мәтінін жазды. Саймон Кросби арқылы Фанни пресвитериандық пастор Говард Кросби мен оның неоаболиционистік ұлы Эрнест Говард Кросбидің, сондай-ақ әншілер Бинг пен Боб Кросбидің туысы еді. Алты апталық шала сәби кезінде Кросби суық тиіп, көзінің қабынуы пайда болды. Ауруды емдеу үшін горчичный пластырь қолданылды. Кросбидің айтуынша, осы процедура оның көру нервтерін зақымдап, соқыр еткен, бірақ қазіргі дәрігерлер оның соқырлығы туа біткен болуы мүмкін деп санайды және оның жасына байланысты, ата-анасы оны байқамаған болуы ықтимал. Әкесі 1820 жылдың қараша айында, Фанни алты айлық болғанда қайтыс болды, сондықтан оны анасы мен анасының анасы Эунис Пэддок Кросби (шамамен 1778 жылы туған; шамамен 1831 жылы қайтыс болған) тәрбиеледі. Осы әйелдер оны христиандық қағидаларға баулыды, Киелі кітаптан ұзақ үзінділерді жаттап алуға көмектесті, және ол Манхэттендегі Джон Стрит Мәсіхшілік Эпископалдық шіркеуінің белсенді мүшесі болды. Кросби үш жасқа толғанда, отбасы Солтүстік Салемге (Нью-Йорк) көшіп келді, онда Эунис тәрбиеленген. 1825 жылдың сәуірінде оны хирург Валентин Мотт тексерді, ол оның жағдайы операцияға келмейтінін және оның соқырлығының қайтымсыз екенін анықтады. Сегіз жасында Кросби өзінің жағдайын сипаттайтын алғашқы өлеңін жазды. Кейін ол былай деді: "Құдайдың қалауымен мен өмір бойы соқыр болып тууым керек еді, мен Оған осы мүмкіндік үшін шүкіршілік етемін. Егер ертең маған кемелді көру қабілеті ұсынылса, мен оны қабылдамас едім. Мен Құдайға мадақтау әндерін айтуға шақырылмаған болар едім, егер маған айналамдағы әдемі және қызықты нәрселер көңілімді алаңдатса". Ол сондай-ақ бірде: "Мен жұмаққа жеткенде, көзімді қуандыратын алғашқы тұлға - менің құтқарушым болады" деді. Өмірбаянын жазған Энни Уиллис: "Егер ол ауырмаса, оның білімі де, ықпалы да, есте сақтау қабілеті де жақсы болмас еді" деді. 1828 жылы Мерси мен Фанни Коннектикут штатының Риджфилд қаласындағы Хаули ханымның үйіне көшіп келді. Риджфилдте тұрып, олар ауылдың жасыл алаңында орналасқан пресвитериандық шіркеуіне қатысты. Тарихшы Эдит Л. Блумхофер Кросбидің үй жағдайын "берік христиандық сеніммен ұсталып тұрған" деп сипаттады. Кросби 10 жасынан бастап әжесінің, кейіннен Хаули ханымның ынталандыруымен әр апта сайын бес тарауды жаттап алды; 15 жасқа келгенде ол төрт Евангелияны, Пентатеухті жаттап алды. Кросби 1844 жылдың 24 қаңтарында Конгресс үшін концерт берген NYIB студенттерінің қатарында болды. Ол соқырларды оқыту үшін әрбір штатта мекеме құруға шақыратын өзінің түпнұсқалық композициясын оқыды, оны Джон Куинси Адамс және басқалар да мақтады. Екі күннен кейін ол Нью-Джерси штатының Трентон қаласында көрнекті адамдарға баяндама жасаған соқырлар институтының студенттерінің тобының құрамында болды, онда ол соқырларды көмектесу және оқытуға шақыратын өзінің өлеңін оқыды. Президент Джеймс К. Полк 1845 жылы NYIB-ге сапар шекті, ал Кросби оқиғаға арнап жазған және "республикалық үкіметті" мақтаған өлеңін оқыды. 1851 жылы ол Нью-Йорк штатының заң шығарушы органына сөз сөйледі. 1846 жылдың сәуірінде Кросби Бостон мен Филадельфияның соқырлар институттарының делегацияларымен бірге АҚШ Конгресінің бірлескен отырысында сөйледі, "Бостон, Филадельфия және Нью-Йоркте соқырлардың білімін қолдауды жақтады". Ол арнайы конгресс комиссиясы алдында куәлік берді және президент Полк пен оның әйелі үшін Ақ үйдің музыкалық бөлмесінде өнер көрсетті. 1846 жылы Кросби NYIB-де оқытушы болып жұмыс істеді және "дипломдық оқушы" деп тізілді. Ол 1858 жылдың 5 наурызында үйлену тойына үш күн қалғанға дейін сол жерде қалды. Нью-Йорк университетінде оқыту кезінде ол 17 жастағы болашақ АҚШ президенті Гровер Кливлендпен дос болады. Екеуі күн сайын бірге көп уақыт өткізіп, ол оның диктант айтқан өлеңдерін жазып алатын. Ол оның 1906 жылғы өмірбаянында жарияланған ұсыныс хатын жазды. Ол Кливлендтің туған жеріне арналған салтанатты шарада оқылған өлеңді жазды, денсаулығына байланысты қатыса алмады.

Поэзия

Кросбидің ең алғашқы жарияланған өлеңі оның білмеуімен П.Т. Барнумға жіберілді, ол оны өзінің «Азаттық жаршысы» газетінде жариялады. Оны шотландтық френолог Джордж Комб тексерді және оны «туғаннан өлеңші» деп жариялады. Ол соқырлар институтының оқытушыларынан өлеңдеріне уақытша қарсылық көрді, бірақ осы тәжірибе оның жазуға деген құштарлығын арттырды. Институт оған поэтикалық композицияны үйрету үшін Хамильтон Мюррейді тартты, бірақ ол өзінің өлең жаза алмайтынын мойындады. 1841 жылы «Нью-Йорк Геральд» газеті Кросбидің президент Уильям Генри Харрисонның қайтысы жөніндегі мақтауын жариялады, осылайша оның әдеби жолы басталды. Оның өлеңдері «The Saturday Evening Post», «Clinton Signal», «Fireman's Journal» және «Saturday Emporium» газеттерінде жиі жарияланды. Кросби өлеңдерін жариялауға құлшынбады, себебі оларды «аяқталмаған туындылар» деп есептеді, бірақ ол ақырында келісті, өйткені бұл институтты таныстырып, оған қаржы жинауға көмектесетін еді. (Ол ауруға шалдығып, NYIB-ден жазылу үшін кеткен еді.) Оның алғашқы кітабы «Соқыр қыз және басқа өлеңдер» 1844 жылдың сәуір айында, институттың ынтасымен жарық көрді, соның ішінде 4:8-ші псалмға негізделген «Кешкі әнұран» да бар, ол оның алғашқы жарияланған әнұраны деп атады. 1853 жылы «Монтерей және басқа өлеңдер» кітабы жарық көрді, онда соңғы мексика-американ соғысына арналған өлеңдер мен АҚШ-ты Ирландияның Ұлы ашаршылығынан зардап шеккендерге көмектесуге шақыратын өлеңдер жинақталған. Ол 1903 жылғы өмірбаянында, Уилл Карлтон редакциялаған нұсқасында, «осы кезде өте қайғылы және күйзеліске ұшырағанын» айтты. 1853 жылы Кросбидің «Соқыр жетім қыз» өлеңі Каролина М. Сойердің «Соқыр әншілер тарихы» кітабына енгізілді. Оның үшінші кітабы «Колумбия гүлдерінің шоғы» 1858 жылы, ол соқырлар институтынан кетіп, тұрмысқа шыққан кезде жарық көрді. Онда төрт әңгіме және 30 өлең бар.

Халық әндері

Кросби Стивен Фостердің әуендерінің табысына шабыданды, сондықтан ол Джордж Ф. Рутпен бірге 1851 жылдың тамызы мен 1857 жылдың тамызы аралығында кем дегенде 60 зайырлы «халық әндерін» немесе салон әндерін жазды, олардың кейбіреулері танымал миньстрель шоулар үшін болды. (Рут 1845–1850 жылдары соқырлар институтында музыкадан сабақ берді). Миньстрель шоулар кейбір христиандар мен классикалық музыканттар арасында жағымсыз беделге ие болды, сондықтан олардың осы композицияларға қатысуы қасақана жасырылды. Бернард Руффин: «Осы кездегі көптеген мәдениетті адамдар сияқты, [Рут] америкалық музыканы өте қарапайым деп санайтын», – деп жазады. Ол өзінің атын «Еуропалықтандыруға» тырысты (сол дәуірдегі көптеген американдық суретшілер мен музыканттар сияқты) «Джордж Фридрих Вурцель» (неміс тілінде Root) деп өзгертіп алды.

1851 жылдың жазында Джордж Рут пен Кросби екеуі де Массачусетс штатының Солтүстік Редингтегі Солтүстік Рединг музыкалық институтында сабақ берді. Олардың алғашқы әні «Fare Thee Well, Kitty Dear» (1851) болды, ол Оңтүстік туралы ескі естеліктерді оятып, шақыратын. Кросбидің сөздері Руттың ұсынысына негізделген, ол оны «сүйіктісінің өліміне қайғырған түсті адамның күйі» деп сипаттады. Ол Генри Вудтың миньстрель тобы үшін жазылып, орындалды және Джон Эндрюс баспасында жарық көрді, ол, Карен Линннің айтуынша, «таза, жылдам және арзан» баспаға маманданған. Линннің сөзіне сүйенсек, «бұл ән хит болмады және ұзаққа созылған әсері болмады», себебі «оның стилі тым әдеби, сөздері диалектіде емес, қайғының себебі махаббатқа байланысты көрінеді (құлдардың қайғысына тән «масса», Кішкентай Ева немесе үй сағыну емес)». Ол Генри Вудтың және Кристидің миньстрель топтарының орындауы арқасында «елдегі ең танымал әндердің біріне» айналды, нәтижесінде 200 000-нан астам ноталар сатылды. Ол «қара жүзді миньстрельдіктің шегінде, бірақ диалектісі немесе әзіл-қалжың жоқ» деп сипатталды, бұл жас шағында қайтыс болған әдемі қыз туралы ән. 1854 жылғы желтоқсан айындағы «New York Musical Review» журналында «негр миньстрельдігінің» өлімі жарияланды. Онда Стивен Фостердің «Old Folks at Home» (1851) және «My Old Kentucky Home» (1853) әндерімен қатар «Hazel Dell» әні де «плантациядан біртіндеп бас тартудың байқалатын ағару процесінің және ақылды кавказдықтарға тән сезімдер мен поэтикалық өрнек пішіндерін қабылдаудың» куәсі ретінде танымал әндер тізіміне енді. 1853 жылдың соңында Уильям Холл & Сон «Hazel Dell» әнімен бірге «Greenwood Bell» әнін шығарды, бірақ авторлық құқығын Рут пен Кросбиге берді. «Greenwood Bell» баланың, жас жігіттің және қарт адамның жерлеу рәсімін және Гринвуд зиратындағы қоңыраудың соғылуын сипаттайды, сондай-ақ «Олар мені өзенге сатты (Негр әкесінің зарлануы)» (1853) әні де бар. Олардың «There's Music in the Air» (1854) әні хитке айналып, «Variety Music Cavalcade» журналында 1854 жылдың ең танымал әндерінің бірі ретінде тізілді; ол кем дегенде 1930 жылға дейін әндер жинағында сақталды және Принстон университетінде студенттік әнге айналды. «Honeysuckle Glen», «The Church in the Wood», «All Together Now» және «Proud World, Good by» әндері де жазылды. Олардың ең танымал әні – «Rosalie, the Prairie Flower», жас қыздың өлімі туралы. Оны 1850 жылдары Кристи миньстрель тобы танымал етті; ол 125 000-нан астам нота сатты және Рутқа шамамен 3000 доллар (~$ in) авторлық гонорар әкелді, ал Кросбиге ештеңе тимеді. Кросби басқа композиторлар үшін де танымал әндердің сөздерін жазды, мысалы, Клэр В. Бимс үшін «There is a Bright and Sunny Spot» (1856).

Кантаталар

1852 және 1854 жылдар аралығында Кросби Рут үшін үш кантатаның либреттосын жазды. Олардың алғашқысы – «The Flower Queen; The Coronation of the Rose» (1852) болды, ол көбінесе «американдық автордың жазған алғашқы секулярлық кантата» деп есептеледі. Бұл опера «аты айтылмаған опера» деуге болады, «халыққа жақын оперетта» ретінде сипатталған және «19 ғасырдағы американдық романтизмді бейнелейді». 1906 жылғы автобиографиясында Кросби осы кантатаның тақырыбын былай түсіндірді: «Гүл патшайымы» – «жасөспірім қыздарға арналған туынды (бірінші және екінші сопрано мен альт үшін ноталармен жазылған)». Ол алғаш рет 1853 жылдың 11 наурызында Джейкоб Эбботттың Спрингер институтының шәкірттерімен орындалды және бірден Руттың Rutgers Female Institute студенттері тарапынан қайталанды; оны Р. Сторрс Уиллис жоғары бағалады. Басылып шыққаннан кейінгі алғашқы төрт жылда АҚШ бойынша шамамен 1000 рет орындалды. «Гүл патшайымы» мен одан кейінгі кантаталардың сәттілігі Рутқа зор даңқ пен байлық әкелді, ал Кросбиге одан аз тиді. Екінші Root-Crosby кантатасы – «Daniel, or the Captivity and Restoration», ол Ескі өсиеттегі Даниял туралы әңгімеге негізделген. Ол 1853 жылы Манхэттендегі Мерсер-стрит пресвитериан шіркеуіндегі Рут хоры үшін жазылды. Бұл кантата 35 әннен тұрады, музыкасын Уильям Батчелдер Брэдбери жазды, ал сөздерін Кросби мен Юнион Теологиялық Семинарияның студенті Чонси Марвин Кейди жазды. Оның негізгі хорларының бір бөлігі алғаш рет 1853 жылдың 15 шілдесінде Нью-Йорк Нормаль институтының студенттерімен орындалды. 1854 жылы Рут пен Кросби «The Pilgrim Fathers» кантатасын бірлесіп жазды, ол драмалық кантаталардың «соғысқа дейінгі маңызды туындысы» ретінде сипатталды. Блумхофердің сөзінше, ол «америкалық тарихты заманауи евангелистік көзқараспен бейнелейді». Кросби «Экскурсия» атты кантатаның либреттосын жазды, ал музыкасын баптисттік музыка профессоры Теодор Эдсон Перкинс, New York музыка баспасының негізін қалаушыларының бірі Brown & Perkins жазды. 1886 жылы Кросби мен Уильям Говард Доан «Santa Claus' Home; or, The Christmas Excursion» атты Рождестволық кантатаны жазды, ол Biglow & Main баспасында жарық көрді.

Неке және отбасы

1843 жылдың жазында Кросби Александр ван Алстин кішімен (кейде ван Алстин немесе ван Алстейн деп те жазылады) танысты, достары оны "Ван" деп атады. Ол да соқыр болғандықтан NYIB-ға түсті, онда Кросбимен танысып, кейде оның сабақтарына қатысты. Күйеуінің тілегімен Кросби әдеби есімі ретінде бойжеткен қыз есімін сақтап келді, бірақ барлық заңды құжаттарда үйленген есімін қолдануды жөн көрді. Алайда, өмірбаянын жазған Эдит Блумхофердің айтуынша: "Білімі болғанына қарамастан, оның қолжазымын оқу қиын болды, ал заңды құжаттарға ол атына X белгісін қойып, достарының куәлігімен растаған". 1859 жылы ван Алстиндердің Франсис есімді қызы дүниеге келді, бірақ туғаннан кейін көп ұзамай ұйқыда қайтыс болды. Кейбіреулер бұл себепті тиф қырылуы болды деп санайды, бірақ Дарлин Нептун бұл SIDS болуы мүмкін деп болжайды, сондай-ақ Кросбидің "Исаның құшағында аман" әні осы оқиғадан шабыттанды. Қызының өлімінен кейін Ван көбірек оңашаланды; Кросби өмірінің соңында бірнеше сұхбатта айтқаннан басқа, ана болу туралы ашық сөйлемеді: "Енді сізге тек ең жақын достарым ғана білетін бір нәрсені айтайын. Мен ана болдым және аналық махаббатты сезіндім. Құдай бізге нәресте сыйлады, бірақ періштелер келіп, сәбиімізді Құдайға және Оның тағына алып кетті". 1859 жылдың соңында ван Алстиндер жиі көшіп-қонып, "өмірінің соңына дейін жалғасқан үлгіні қалыптастырды" және ешқашан өз үйіне ие болмады, жалға алу шартысыз жалдамалы тұрғын үйлерде тұрды. Кросбидің ақын және лирик ретіндегі табысынан басқа, Ван Нью-Йорктегі екі шіркеуде орган ойнады және жеке музыка сабақтары берді. Олардың біріккен табысымен жайлы өмір сүре алатын еді, бірақ Кросбидің "басқа басымдықтары болды және күнделікті өмірге қажет емес нәрселерін басқаларға берді". Фаннидің айтуынша, "оның талғамы көбінесе сөзсіз классикалық әуендерге бағытталған". Көп жылдар бойы ван Алстиндер "өте ерекше некелі өмір сүрді" және ара-тұра бірге тұрды. 1880 жылы олар ажырасып, себебі белгісіз дауға байланысты бөлек және тәуелсіз өмір сүрді. Осыдан кейін Кросби Манхэттеннің ең нашар аудандарының біріне жақын Франкфурт көшесі, 9-дағы "көктемгі пәтерге" көшіп барды. Содан кейін ол Манхэттеннің ішінде және айналасында бірнеше мекенжайда тұрды. Ван Алстин Кросбимен саяхаттағанда сирек бірге жүретін, ал ол демалысқа олсыз шығатын. Бөлек өмір сүргеніне екі он жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан, Кросби олардың "жақсы қарым-қатынаста болғанын", бір-бірімен байланыста болғанын және тіпті осы кезеңде кейде бірге діни қызмет атқарғанын мәлімдеді. Мысалы, Александр 1895 жылдың 15 маусымында Йонкерсте (Нью-Йорк) Американың Андерхилл қоғамының үшінші жылдық жиналысында фортепианода жеке орындады, ал Кросби Андерхилл отбасының американдық тармағының атасы капитан Джон Андерхиллге арнап өлең оқыды. Оның некедегі бақытсыздығы туралы жалғыз мойындауы 1903 жылы болды, ол Уилл Карлтонның "Бұл менің әңгімемде" марқұм күйеуі туралы былай деді: "Оның кемшіліктері болды, менің де өзімдікі бар, бірақ оларға қарамастан біз бір-бірімізді соңғы сәттерге дейін сүйдік". 1896 жылы Кросби Манхэттеннен Бруклиндегі кедей аудандағы пәтерге көшіп, Оңтүстік Үшінші көшеде, Ира Д. Санки мен оның әйелі Фаннидің үйіне жақын және Фиби Кнапқа тиесілі сарайға жақын достарымен бірге тұрды. Оның өлеңдері бар кітаптардың 100 миллион данасы сатылды деп есептеледі. Алайда, өмірінде танымал ән индустриясында лириктерге деген құрметсіздікке және Джун Хэдден Хоббстің "қасиетті музыка баспагерлерінің екіжүзділігіне" байланысты, ол Кросбиге "әйел ән жазушыларды пайдаланудың қайғылы және, мүмкін, көрнекті мысалына" әкелді, сондай-ақ қазіргі заманғы "Кросби көпшілік орындалған (және ойналған) әндерді жазу арқылы өте жақсы өмір сүрді" деген түсінікке байланысты, сол кездегі көптеген лириктер сияқты Кросби авторлық құқықпен пайдаланылды. Кросби әндері үшін бір немесе екі доллар төленді. 1906 жылғы автобиографиясында Кросби өзінің әндерін "қасиетті түрде" жазғанын, ешқашан қаржылық немесе коммерциялық мақсаттар үшін емес, сонымен қатар ол өзінің авторлық жарналарын "лайықты мақсаттарға" сыйға тартқанын айтты. Кросби әндері арқылы Мәсіхке бір миллион адамды жеңуді мақсат етті, және ол ән жазған сайын әйелдер мен еркектерді Мәсіхке әкелетінін дұға етті және оның әндері арқылы құтқарылғандардың мұқият жазбаларын сақтады. Кросбидің әндеріне қатысты "Америкалық діни өмірбаян сөздігі" былай деп жазды: "Қазіргі заманның нормаларына қарағанда, оның шығармалары әзілшіл немесе тым сезімтал болуы мүмкін. Бірақ олардың қарапайым, үйге жақын үндеуі Виктория дәуіріндегі мәдениетте жақсы қабылдалды. Олардың бейресми баллада стилі бұрынғы кезеңдердің қатаң, формалды тәсілінен бас тартып, орындаушылар мен тыңдаушылардың терең сезімдеріне тиді. Оның сөздерін маусымдық немесе қантты деп есептемей, тыңдаушылар оларды шынайы, жүрекке тиетін христиандықтың мәні деп қабылдады". Кросбидің әндері "діни тәжірибелерге, сезімдерге және куәліктерге" баса назар аударуы және "иеленуші мен Мәсіх арасындағы сезімтал, романтикалық қарым-қатынасты" бейнелеуі себепті танымал болды, бұрынғы әндердегі адамдардың күнәлілігін баса көрсетуден гөрі. Энн Дуглас Кросбитің "американ дінін әлсіздеткен" және оны "қатаң кальвинизмнен" "антиинтеллектуалды және сезімтал көпшілік мәдениетіне" ауыстыруға көмектескен әйел авторларының бірі болғанын айтады. Феминистік зерттеушілер оның әндеріндегі баса назар "американдық евангелизмнің әйелденуіне" ықпал еткенін және оны үдеткенін болжайды. Ол үш миллион дана сатылған жексенбі мектебі әндерінің кітабын шығарды. Бірнеше жыл бойы Кросби Хуберт Мейннің үшін аптасына үш ән жазуға келісім шарт жасады, оның Биглоу және Мейн Ко. Брэдбери қайтыс болғаннан кейін құрылды. Компания одан жексенбі мектебі басылымдарында пайдалану үшін 5900 өлең сатып алды және олардың шамамен 2000-сін жариялады.

Музыкалық және лирикалық әріптестер

Уильям Говард Доан – Кросбидің евангелистік музыка жазудағы бас серіктесі болған өнеркәсіпші, ол Кросбидің шамамен 1500 сөзіне әуен жазды. Кнапптар бастапқыда Бруклиндегі Сент-Джон методисттік епископ шіркеуінің жексенбілік мектебінде қолдану үшін ән жинақтарын шығарды, оны 22 жыл бойы Джозеф Ф. Кнап басқарды, ал Фиби Кнап балалар бөліміндегі 200 балаға жауапты болды. Олар алғаш рет Кнапп редакциялаған «Notes of Joy» ән жинағында бірлесіп жұмыс істеді, ол сондай-ақ 172 әуеннің 94-іне үлес қосты және оны 1869 жылы оның ағасы Уолтер С. Палмер кіші жариялады. Кросбидің «Notes of Joy» жинағына қосқан 21 әнұранының ішінде, оның сегізін «Балалардың досы» ретінде, Кнап олардың он төртіне музыканы жазды. Олардың ең танымал ынтымақтастығы – «Blessed Assurance» болды, онда Кросби Кнапптың музыка бөлмесінде Кнапп жазған әуенге сөз жазды, Кросби 1873 жылы Кнапп сарайында болған кезде. 1871 жылдан 1908 жылға дейін Кросби Айра Санкимен бірге жұмыс істеді, ол оны «әлемдегі протестанттарға танымал есімге» айналдырды. Санки евангелистік әндерді насихаттаудағы жетекші болса, «Кросби оларды жазушы ретінде бірінші орында тұрды». Санки мен Дуайт Л. Мудидің уағыздаушы тобы Кросбидің көптеген әндерін АҚШ пен Ұлыбританиядағы христиандардың назарына жеткізді. Олардың достығы тереңдеді және олар Санкидің үйіндегі гармониясында ән жазуды жалғастырды.

Кросбидің процесі

Кросби өзінің ән-жыр жазу процесін былай сипаттады: «Жұмысты дұғамен бастау сәл көне сәнді көрінуі мүмкін, бірақ мен ән-жыр жазуды ешқашан Жақсы Иемізден шабыт сұрамай бастамаймын». Оның өлеңдері мен әнұрандары толығымен оның санасында қалыптасты, ал ол бір уақытта он екіге дейін әнұранды жазып, оларды аманюенсиске диктанттап берді. Бірде Кросби қырық әнұран жазды, бірақ олар транскрипцияланбады. Оның мәтіндерін әдетте «Ван» немесе кейінірек оның жартылай қарындасы Кэролин «Кэрри» Райдер немесе хатшысы Ева К. Кливеланд жазып алатын, өйткені Кросби өзінің атын ғана жаза алатын. Кросби музыкалық білім алғанмен, өзінің көптеген мәтіндеріне әуен жасамады. «Христиан тарихының көзқарасы» бойынша, Кросбидің «әнұрандары кейде «тынышсыз және әрі кетіп бара жатқан сезімталдыққа» толы деп сынға ұшырады, ал сыншылар оның жазуына да, теологиясына да жиі шабуыл жасады. Дегенмен, олар оның замандастары үшін маңызды болды және әнұран жазушы Джордж С. Стеббинс былай деді: «Оның дәуірінде христиандық өмірдің нақты тәжірибесіне одан артық шақырылған немесе адам жүрегінің терең құштарлығын одан әрі жанашырлықпен білдірген жазушы болмаған шығар». Оның көптеген әнұрандары уақыт сынағынан өтіп, бүгінгі күнгі сенушілердің санасында әлі де жаңғырып тұр. Ол 1895 жылғы «Құтқару тобы» әнінде құтқару миссиясы қозғалысын мақтап айтты. Кросби Манхэттеннің Хеллс Китчен, Боуэри және Тендерлойн сияқты аудандарында ондаған жылдар бойы өмір сүрді. Ол иммигранттар мен қалалық кедейлердің қажеттіліктерін жақсы білді және қалалық құтқару миссиялары мен басқа да қайырымдылық ұйымдары арқылы айналасындағыларға көмектесуге құштар болды. «Мен өлеңдерім үшін алғашқы төлемақыны алған сәттен бастап, мұқтаж адамдарға кең қол жеткізіп көмектесуге бел будым». Өмір бойы ол «байлықтан қорқумен» сипатталды, сөз сөйлеу үшін баға белгілемейтін, көбінесе сыйлықтардан бас тартатын және «алған аз-маз ақшасын алғаннан кейін дереу қайырымдылыққа жұмсайтын». Ол күйеуімен бірге концерттер ұйымдастырып, түскен табыстың жартысын кедейлерге көмектесу үшін берді. Нью-Йорк қаласының барлық айманында Кросбидің кедейлерге деген қайырымдылығы жақсы белгілі болды, бірақ ол негізінен өлеңдерін сатудан түскен үлес беру арқылы, сондай-ақ осы миссиялар үшін арнайы жағдайларда өлеңдер жазып жіберу арқылы және осы миссияларға сирек баратын.

1880-1900 жылдар

1880 жылы 60 жасында Кросби «кедейлерге қызмет етуге және қалған өмірін миссионерлік қызметке арнауға Мәсіхке жаңа уәде берді». Ол 1884 жылға дейін Манхэттендегі ең нашар аудандардың біріне жақын Франкфурт көшесіндегі 9-шы үйінде тұрды. Осы уақыттан бастап ол түрлі миссионерлік және қайырымдылық жұмыстарына белсенді қатысты. Келесі үш онжылдық бойы ол «Фанни тәте» атымен әртүрлі қалалық құтқару миссияларында жұмыс істеді, оның ішінде МакОули Уотер Стрит миссиясы, Боуэри миссиясы, Говард миссиясы, Кремор миссиясы, «Үміт есігі» және басқа да құтқару орталықтары. Ол жастар үйлерінде, шіркеулерде және түрмелерде қалалық кедейлердің қажеттіліктері туралы сөз сөйледі. Сонымен қатар, ол Фрэнсис Уиллард пен Әйелдердің Христиандық Ұлығу Одағының және олардың алкогольді ішімдіктерді пайдаланудан аулақ болуға немесе шектеуге шақыратын күш-жігерін ынталы түрде қолдады. Мысалы, Кросби 1879 жылға дейін «Қызыл серт» әнінің сөздерін жазды, ол алкогольді толығымен ішпеуді жақтады. 1880 жылдан бастап Кросби Манхэттендегі ерлерге көмектесу қорына (әдетте Уотер Стрит миссиясы деп аталады), «Американың алғашқы құтқару миссиясы» қатысып, оны қолдады. Кросби жиі Уотер Стрит миссиясына барып, кездескендермен әңгімелесіп, кеңес берді. Боуэри миссиясы әйелдердің қызметін құптады және ол белсенді жұмыс істеді, көбінесе кешкі жиналыстарға қатысып, сөз сөйледі. Ол ғимарат 1897 жылы өртенгенге дейін жыл сайынғы мерейтойлық қызметке қатысқан көпшілік алдында сөз сөйледі. Сондай-ақ, ол осы оқиғаға арнап жазған өлеңін оқыды, оның көпшілігі 1893-97 жылдары Миссияның ерікті органшысы Виктор Бенке музыкаға қосты. Ол Бенкемен бірлесіп жазған әндердің арасында 1901 жылы жарық көрген алты ән бар: «Ол уәде берді», «Бүгін мектебімізге Құдайдың батасы болсын», «Мен бірдеңе істей аламын ба?», «Қуанышты қанаттармен», «Көріп тұруды жалғастыр». Джерри мен Мария МакОули 1882 жылы Креморн бағында, 104 Батыс 32-ші көшеде «Тендерлойн» деп аталатын зор жабайы және әдепсіздік ошағында» (Алтыншы авенюге жақын) Креморн миссиясын ашты. Кросби кешкі сағат 8-де өткізілетін ғибадатқа қатысты, онда ол және Доун жазған евангелистік әндер жиі орындалды, соның ішінде «ананың дұғаларын еске түсіретін балладалар, ұстамсыздықтың зұлымдықтарын айту немесе ұзақ уақыт көмілген естеліктерді ояту және шешімдерді нығайту мақсатында өлім аузындағы азапты көріністерді суреттеу». Ол Джери МакОулидің 1884 жылы қайтыс болғаннан кейін дұға жазуға шабыттанды, ол кейін құтқару әндері жинағына енгізілді: МакОули қайтыс болғаннан кейін Кросби қазір Сэмюэл Хопкинс Хэдли басқаратын Креморн миссиясын қолдауын жалғастырды. А. Б. Симпсонға тиесілі үйде, «үйден және оң жолдан адасқан» және «құлаған қыздарды» құтқару үшін «жақсы сыныптың қыздарына арналған пана және үй» ретінде қарастырылды.

Кейінгі жылдары (19001915)

Кросбидің ән жазуы кейінгі жылдары азайып, бірақ ол өмірінің соңына дейін Американың қалалық кедейлері арасында лекция оқу және миссионерлік қызметпен айналысып тұрды. Сондықтан оның жартылай қарындастары Бруклинге барып, оны ақын Уилл Карлтонның үйіндегі бөлмесінен Коннектикут штатының Бриджпорт қаласына көшіруге көндірді. Олар оны жесір әпкесі Джулия "Жюль" Атингтонмен және Жюльдің кіші жесір қарындасы Кэролайн "Кэрри" В. Райдермен бірге тұруға шақырып, көндірді. Олар Райдермен бірге бөлме жалға алып, кейіннен 1906 жылға дейін жалға алынған пәтерде тұрды. Бриджпортқа көшкеннен кейін 1904 жылы ол Манхэттендегі Корнелл еске алу методистік шіркеуінен Бриджпорттың Бірінші методистік шіркеуіне шіркеу мүшелігін ауыстырды. Оның күйеуі "Ван" 1902 жылдың 18 шілдесінде қайтыс болды, ол Бруклинде тұрған. Ол өзінің нашар денсаулығына байланысты жерлеуге қатыса алмады. Фиби Кнап оның Нью-Йорк штатының Куинс округіндегі Маунт-Оливет зиратындағы жерлеу шығындарын төледі.

Достардың өлімі, жұртшылықтың ризашылығы

Кросби мен Райдер 1906 жылғы жазда Райдердің қатерлі ісігіне байланысты Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы 226 Уэллс көшесіне көшіп барды. Керри 1907 жылғы шілдеде ішек қатерлі ісігінен қайтыс болды, ал Фиби Кнап 1908 жылғы 10 шілдеде дүние салды. Бірнеше аптадан кейін Айра Санки Кросбидің ең танымал шығармаларының бірі – "Saved by Grace" әнін орындағаннан кейін қайтыс болды. 1911 жылғы 2 мамырда Кросби Карнеги залында өткен Евангелистік комитеттің жетінші жылдық науқанының ашылу жиынында 5000 адамға сөз сөйледі, ал бұрын көпшілік оның әндерін отыз минут бойы шырқады. 1914 жылғы наурыз айында Кросбидің 94 жылдық мерекесінде Элис Ректор мен Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы Бірінші методист шіркеуінің Король қыздары оның құрметіне Вайолет күнін ұйымдастырды, оны Хью Мейн бүкіл елге жариялады.

Карлтон даулары (1904-1905)

Америкалық ақын, жазушы және лектор Уилл Карлтон Кросбидің Бруклиндегі соңғы жылдары бірге тұрған бай досы болды. Ол оның әндері мен өмірі туралы дәрістер оқыды және 1901 жылы Every Where журналында (ай сайын 50,000 данамен таралымдаған) оның туралы мақалалар сериясын жариялады, оған әр мақала үшін 10 доллар (~$) төледі. 1902 жылы ол оған арнап "Екі ғасыр әндері" атты еңбегінде құрмет көрсетті. Кнаптың ұсынысымен Карлтон осы мақалаларды қайта қарап, Фанни Кросбидің өмірбаянын жазды, оны ол бастапқыда мақұлдады; ол 1903 жылдың шілдесінде жарық көрді және 25 шілдеде "Нью-Йорк Таймс" газеті оны жағымды бағалады. Карлтонның кітабының бір данасы 1 долларға сатылды. Бұл Кросби өмірінің алғашқы толыққанды биографиялық есебі болды, бірақ Роберт Лоури 1897 жылы оның соңғы өлеңдер жинағында жарияланған 16 беттік биографиялық очерк жазған болатын. Кітаптың алдында "автордың" қолы қойылған мынадай мәлімдеме келтірілген: "'Фанни Кросбидің өмірбаяны' менің пайдама басылып, сатылады, және мен оның арқасында көптеген үйлерде құнақ боламын деп үміттенемін". Карлтон былай деп қосты:

Баспагерлердің реакциясы

Руффиннің сөзінше, Карлтонның кітабы «Фаннидің баспагерлері үшін ауыр жүк болды». Биглоу мен Мейн туралы тікелей жағымсыз пікірлер айтылмаған, бірақ фирма мен оның мүшелеріне де мақтау айтылмады. Кросби Биглоу мен Мейн туралы: «Мен олармен көп жылдар бойы өте жақсы, тіпті мейірімді қарым-қатынаста болдым» деген пікір білдірді. Кітапта Биглоу мен Мейнге тиесілі оның ешбір гимні қолданылмады. Хьюберт Мейн «Уилл Карлтон Биглоу және Мейн компаниясын және оның барлық авторларын мүмкіндігінше елемеуге тырысып, өзін оған көмектесіп жатқан досы ретінде көрсетуді қалады» деп ойлады. Биглоу мен Мейн Карлтон мен Фиби Кнапптың «Фанниге жасаған қатыгез шабуылға» кінәлі екенін және олар Кросбиді «басқаруды» жоспарлап отырғанын сенді. Кнапп 1904 жылғы ақпанда Манхэттенде Кросбидің Брэдберимен және Биглоу мен Мейнмен байланысын тойлау үшін өткізілген 40 жылдық мерекелік кеш пен кешкі асқа шақырылмады; Блумхофердің сөзінше, ол Биглоу мен Мейнде жағымсыз тұлға саналды. Биглоу мен Мейн кітаптың Кросбидің 1897 жылы жарық көрген «Кешкі қоңыраулар және басқа өлеңдері» атты кітабының сатылымын төмендетуінен қорқады, осы кітапта Лоуридің Кросбидің өмірбаяны жазылған еді. Олар Кросбиді 1904 жылғы сәуірде Карлтон мен Кнаппқа хат жазып, Карлтонды соттаумен қорқытуға көндірді. Сот процесі кітаптың сатылымы туралы ақпарат алуға және әр данасы үшін 10 центтік роялтиден айырылғандықтан, одан әрі жариялауға тыйым салу туралы бұйрық алуға бағытталған. Ұсынылған тыйым салу Карлтонның оны дұрыс емес көрсеткеніне негізделген; ол оның денсаулығы нашар және өте кедейлікте жалғыз өмір сүргенін айтқан, бірақ шындығында ол Биглоу мен Мейннен аптасына 25 доллар алып, оған күтім жасаған туыстарымен бірге тұрған. Кросби үй иесі болуға ниеті жоқ екенін және егер ол кедейлікте өмір сүрсе, онда бұл оның өзінің таңдауы екенін мәлімдеді.

Жаңа Карлтон басылымы

1905 жылы Карлтон «Фанни Кросби, оның өмірлік еңбегі» кітабының жаңа басылымын шығарды, ол кеңейтілді және «жаңадан суреттелген» еді. «Өндіріс шығындары жоғары болғанына қарамастан, бағасы бір данаға бір доллар болып қалады», Кросби «бұрынғыдай жомарт авторлық гонорар алады», себебі кітап «көр соқыр автордың қажеттігі үшін сатылды». 1905 жылдың желтоқсанында Кросби Карлтонның кітабының сатылуын тоқтатуға қарсылық білдіріп, өзінің «жағдайы жақсы және өте белсенді» екенін, аптасына шамамен бір рет лекция оқып жүргенін айтып, «қиын жағдайда емес екенін» қайтадан жоққа шығарды. Ол кітап сатылудан 325 доллардан аз ақша алғанын, «тілектері ескерілмегенін», бірақ «барлық фактілер толық белгілі болғанда, баспагерлер кітапты қалағандай сата алады; мен тек оның сатылуын жеке пайдама көбейтуді қаламаймын, ол пайда, әрине, өте шағын» деді. Кросбитің күш-жігеріне қарамастан, Карлтон кітапты кем дегенде 1911 жылға дейін сатуды жалғастырды. 1911 жылы Карлтон Кросбидің өмірбаянын Every Where журналында бөлім-бөліммен жариялады. Кросбидің өзінің автобиографиясы «Сегіз жылдық естеліктер» 1906 жылы жарық көрді, ол Карлтонның кітабынан өзгеше, Кросбидің гимн жазу жылдарына баса назар аударды. Кітап жазылым арқылы және үйден-үйге сатылды, Доанның лекцияларында насихатталды, нәтижесінде Кросбиге 1000 доллар жиналды. Бір кезде Кросби мен Кнап Карлтонның кітабына байланысты араздасып қалды, бірақ 1905 жылдың басында олар қайтадан татуласты.

Өлім және мұра

Кросби 1915 жылғы 12 ақпанда Бриджпортта артериосклероз және миге қан құйылудан, алты ай аурудан кейін 94 жасында қайтыс болды. Оның отбасы оның өтініші бойынша өте кішкентай қабір тасын орнатты, онда былай деп жазылған: "Фанни әпкесі: Ол қолынан келгеннің бәрін жасады; Фанни Дж. Кросби". Кросби өзінің "қоғамдық істерге деген қызығушылығы ешқашан азайған емес" деді. Осы жылға дейін өмір сүрген көптеген адамдар Генри Клей, генерал Скотт және президент Полк сияқты мемлекеттік қайраткерлермен кездесу бақытын көрмеді, бірақ осы батырлардың есімдері ұлттық тарихымыздың жылнамасына өшпес әріптермен түсірілген, ал олардың жасаған жақсылықтары ешбір тірі адам өшіргісі келмейтін жазулармен жазылған. Олар – жоғары құнды, мінсіз адалдығымен көзге түскен адамдар еді, жас ұрпақ олардан ұлттық мәртебе мен демократияның нағыз қағидаларын үйренуі керек. Олардың бәрі осы қағидаларды қанағаттандыру үшін тырысқан.

Фанни Кросби күні

1905 жылы 26 наурызда жексенбіде әлемнің көптеген конфессиялық шіркеулерінде Фанни Кросби күні тойланды, оның 85 жылдығына орай екі күн бұрын арнайы құлшылық қызметтері өткізілді. Сол күні ол Бриджпорттағы Кэрри Райдер мүше болған Бірінші баптист шіркеуіне қатысты; ол кешкі қызметте сөз сөйлеп, 85 доллар сыйлық алды. 1925 жылдың наурыз айында АҚШ-тың бүкіл аумабындағы шамамен 3000 шіркеу оның 105 жылдығын еске алу үшін Фанни Кросби күнін атап өтті.

Фанни Кросби ескерткіш қарттар үйі (1925-1996)

Кросби өзінің өсиетінде "баспанасы жоқ қарт еркектерді баптау үшін, осы еркектер өздерінің күнделікті шығындары үшін үйге шамалы төлем жасасын" деп ақша қалдырды. 1923 жылы Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы Бірінші методист шіркеуінің Корольдің қыздары Кросбидің естелігін мәңгі есте қалдыру туралы тілегін құрметтеп, Фанни Кросби есімді қарттар үйін ашуға қажетті қосымша қаражат жинауды бастады. Діни ұйымға қарамастан ашылған үй 1008 Фэрфилд-авенюдегі бұрынғы Хантер үйінде орналасты; ол 1925 жылғы 1 қарашада, Шіркеулер Федерациясы оны іске қосу үшін 100 000 доллар жинағаннан кейін есігін ашты. 1996 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Бриджпорт құтқару миссиясына тапсырылды. Америка революциясының қыздарының Енох Кросби бөлімі 1934 жылғы 8 қазанда оның туған жерін еске алу үшін тарихи жол бойындағы белгіні орнатты. 1955 жылғы 1 мамырда Кросбидің "өмірі оларға шабыт берген достары" үлкен ескерткіш тасты ашты. Онда "Бақытты сенімділік" әнінің бірінші шумағы жазылған.

Басқа марапаттар

Кросби 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін Геспл музыкасының Даңқ залына енгізілді. Ол "Евангелие әндерінің патшайымы" және "Африкалық-американдық мұра гимндері" деп танылды.