Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шектелген нарықтағы сұраныс
Demand in a constrained marketplace
Экономикада нақты сұраныс (НС) – бұл сатып алушылар басқа нарықта шектеулерге тап болған кезде туындайтын өнімге немесе қызметке деген сұраныс. Ол идеялық сұраныстан өзгеше, ол сатып алушылар ешқандай басқа нарықта шектелмеген кезде пайда болады. Жалпы тауарлардың жиынтық нарығындағы сұраныс, нақты немесе идеялық, жиынтық сұраныс деп аталады. Нақты сұраныс тұжырымы нақты ұсыныс тұжырымымен қатар жүреді. Нақты сұраныс немесе ұсыныс тұжырымы нарықтарда бағалар үнемі тепе-теңдік күйінде сақталмайтын жағдайларда маңызды болып табылады.
In economics, effective demand (ED) in a market is the demand for a product or service which occurs when purchasers are constrained in a different market. It contrasts with notional demand, which is the demand that occurs when purchasers are not constrained in any other market. In the aggregated market for goods in general, demand, notional or effective, is referred to as aggregate demand. The concept of effective supply parallels the concept of effective demand. The concept of effective demand or supply becomes relevant when markets do not continuously maintain equilibrium prices.
Өткінші әсерлердің мысалдары
Бір мысал еңбек нарығынан тауар нарығына таралуды қамтиды. Егер еңбек нарығында теңгерімсіздік болса, яғни адамдар қалаған еңбек көлемінің бәрін ұсына алмайтын жағдай туса, олар ұсына алатын еңбек мөлшері тауарларға деген сұранысына әсер етеді; еңбек көлеміне байланысты шектелген тауарларға деген сұраныс – олардың тауарларға деген нақты сұранысы болып табылады. Керісінше, егер еңбек нарығында тепе-теңдік болса, адамдар бірден қанша еңбек күшін ұсынатынын және қанша тауар сатып алатынын таңдайды, ал соңғысы тауарларға деген шартты сұраныс болады. Осы мысалда нақты сұраныс шартты сұраныстан кем болады. Керісінше, егер тауар нарығында тапшылық болса, адамдар тауар нарығындағы теңгерімсіздік болмағандағыдан кем еңбек күшін ұсынуды (және көбірек демалысқа ие болуды) таңдауы мүмкін. Олар сатып ала алатын тауарлар санына байланысты таңдаған еңбек көлемі – еңбек күшінің нақты ұсынысы болып табылады. Тағы бір мысал несие нарығынан тауар нарығына таралуды қамтиды. Егер несие шектеулері болса, кейбір адамдар тауарлар сатып алуды қаржыландыру үшін (соның ішінде ұзақ мерзімді тұтыну тауарларын және үйлерді) ала алатын қаражат мөлшерімен шектеледі, сондықтан олардың тауарларға деген нақты сұранысы, осы шектеуге байланысты, шартты сұраныстан кем болады (егер олар қалаған соманы қарызға ала алса, сатып алатын сома). Фирмалар да нақты сұраныс немесе ұсыныс шартты сұраныс немесе ұсыныстан өзгеше болуы мүмкін. Олар да несие шектеулеріне тап болуы мүмкін, нәтижесінде физикалық капитал сияқты тауарларға деген нақты сұранысы олардың шартты сұранысынан өзгеше болады. Сонымен қатар, еңбек тапшылығы болған кезде олар жұмысқа қабылдай алатын еңбек көлемімен шектеледі; сондықтан олар кез келген тауар бағасында ұсынуды таңдайтын тауарлар саны – олардың тауарларға деген нақты ұсынысы – олардың шартты ұсынысынан кем болады. Егер фирмалар тауар нарығындағы артық ұсыныспен шектелсе, сата алатын тауарлар мөлшерін шектейтін болса, онда олардың еңбекке деген нақты сұранысы еңбекке деген шартты сұранысынан кем болады. Әр түрлі нарықтардағы артық сұраныс бір-біріне әсер ете алады. Бір нарықтағы артық сұраныстың болуы екінші нарықтағы нақты сұраныс немесе ұсынысқа әсер етеді, бұл соңғы нарықтағы теңгерімсіздік деңгейіне әсер етуі мүмкін; өз кезегінде, осы нарықтың қатысушыларына салынған шектеулер олардың бірінші нарықтағы нақты сұранысына немесе ұсынысына әсер етеді.
One example involves spillovers from the labor market to the goods market. If there is labour market disequilibrium such that individuals cannot supply all the labor they want to supply, then the amount that they are able to supply will influence their demand for goods; the demand for goods, contingent on the constraint on the amount of labor that can be supplied, is their effective demand for goods. In contrast, if there were no labor market disequilibrium, individuals would simultaneously choose both their quantity of labor to supply and the quantity of goods to purchase, and the latter would be their notional demand for goods. In this example, the effective demand for goods would be less than the notional demand for goods. Conversely, if there are goods market shortages, individuals may choose to supply less labor (and enjoy more leisure) than they would in the absence of goods market disequilibrium. The amount of labor they choose to supply, contingent on the constraint on the number of goods they can buy, is the effective supply of labor. Another example involves spillovers from credit markets to the goods market. If there is credit rationing, some individuals are constrained in the number of funds they can borrow to finance goods purchases (including consumer durables and houses), so their effective demand for goods, as a function of this constraint, is less than their notional demand for goods (the amount they would buy if they could borrow all they want to). Firms can also exhibit effective demands or supplies that differ from notional demands or supplies. They too can be credit constrained, resulting in their effective demand for goods such as physical capital differing from their notional demand. In addition, in a time of labor shortage, they are constrained in how much labor they can employ; therefore the number of goods they choose to supply at any potential goods price—their effective supply of goods—will be less than their notional supply. And if firms are constrained by excess supply in the goods market, limiting how much goods they can sell, then their effective demand for labor will be less than their notional demand for labor. The excess demands in different markets can influence each other. The presence of excess demand in one market influences effective demand or supply in another market, which may influence the degree of disequilibrium in the latter market; in turn, the constraints imposed on participants in that market influence their effective demand or supply in the former market.
Тарих
Классикалық экономист Дэвид Рикардо Сей заңының қағидаларын қабылдады, Кейнстің тұжырымы бойынша, "ұсыныс өзінің сұранысын тудырады". Сей заңына сәйкес, бір нарықтағы тауарлардың артық ұсынысы (қанағаттанбаушылық) болған сайын, екінші нарықта сәйкес артық сұраныс (жетіспеушілік) болады. Бұл теория жалпы қанағаттанбаушылықтың макроэкономикалық деңгейде өнімге деген сұраныстың жеткіліксіздігімен қатар жүре алмайтынын көрсетеді. Сей заңына қарсы шыққан Томас Мальтус, Жан Шарль Леонард де Сисмонди және басқа 19 ғасыр экономистері "нақты сұраныс" тұрақты экономиканың негізі екенін айтты. 20 ғасырдың Ұлы депрессиясына жауап ретінде 1930 жылдары Михал Калецки мен Джон Мейнард Кейнс соңғы теориямен келісіп, "сұраныс өзінің ұсынысын тудырады" деген пікірді қолдады және тиімді сұраныстың толыққанды теориясын жасады. Кейнстік экономика бойынша, сұраныстың әлсіздігі жоспарланбаған қойма жинақталуына әкеледі, бұл өндіріс пен табыстың төмендеуіне және жұмыссыздықтың өсуіне ұласады. Бұл экономиканы жұмыссыздық деңгейінің тепе-теңдігіне қарай итеретін көбейту эффектісін тудырады. Сол сияқты, күшті сұраныс қоймалардың жоспарланбаған азаюына әкеледі, бұл өндіріс, жұмыспен қамту және табысты арттыруға ықпал етеді. Егер кәсіпкерлер мұндай тенденцияларды тұрақты деп есептесе, инвестициялар көбейеді, осылайша өндірістің әлеуеттік деңгейін жақсартады. 1960 жылдары Роберт Кловер мен Аксель Лейжонхуфвуд тиімді сұраныс бойынша қосымша жұмыстар жасады, ал 1970 жылдары Роберт Барро мен Гершель Гроссман тиімді сұранысқа әсер ететін белгілі модельді жариялады.
Classical economist David Ricardo embraced Say's Law, suggesting, in Keynes's formulation, that "supply creates its own demand". According to Say's Law, for every excess supply (glut) of goods in one market, there is a corresponding excess demand (shortage) in another. This theory suggests that a general glut can never be accompanied by inadequate demand for products on a macroeconomic level. In challenging Say's Law, Thomas Malthus, Jean Charles Leonard de Sismondi and other 19th century economists argued that "effective demand" is the foundation of a stable economy. Responding to the Great Depression of the 20th century, in the 1930s Michał Kalecki and John Maynard Keynes concurred with the latter theory, suggesting that "demand creates its own supply" and developing a comprehensive theory of effective demand. According to Keynesian economics, weak demand results in unplanned accumulation of inventories, leading to diminished production and income, and increased unemployment. This triggers a multiplier effect which draws the economy toward underemployment equilibrium. By the same token, strong demand results in unplanned reduction of inventories, which tends to increase production, employment, and incomes. If entrepreneurs consider such trends sustainable, investments typically increase, thereby improving potential levels of production. In the 1960s, Robert Clower and Axel Leijonhufvud did further work on effective demand, and in the 1970s Robert Barro and Herschel Grossman published a well known model of spillover effects upon effective demand.