Кіріспе

Құс түрі. Дақты мүңқұс (Pelecanus philippensis) немесе сұр мүңқұс – мүңқұстар тұқымдасына жататын құс. Ол Оңтүстік Азияда, Оңтүстік Ираннан бастап Үндістан арқылы Индонезияға дейін көбейеді. Бұл құс кең ішкі және жағалау суларында, әсіресе үлкен көлдерде қоныстанады. Алыстан оларды аймақтағы басқа мүңқұстардан ажырату қиын, бірақ олар кішірек, ал жақыннан қарағанда жоғарғы мандибульдегі дақтар, жарқын түстердің жоқтығы және сұр реңді қауырсыны көзге шалынады. Кей аймақтарда бұл құстар адамдар мекендейтін жерлерге жақын үлкен топтарда ұялайды.

Таксономия

Дақты мүңқұс 1789 жылы неміс табиғаттанушысы Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыс жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны Пелекан тұқымдасына жататын басқа мүңқұстармен бірге жіктеді және *Pelecanus philippensis* есімді екі атау берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон сипаттап, суреттеген «Филиппин мүңқұсы» негізінде жасады. Бриссонның үлгісі Филиппин аралдарындағы Лусон аралынан алынған. Бұл түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды.

Сипаттама

Дақты мүңқұс – өте ірі су құсы, көбінесе таралған аймағының оңтүстік бөлігіндегі ең ірі немесе ең үлкен жергілікті құстардың бірі, бірақ пеликан үшін салыстырмалы түрде кішкентай. Оның ұзындығы және салмағы, қанаттарының қанатының аралық кеңдігі -тен болуы мүмкін, ал әдеттегі үлкен мүңқұсының ұзындығы -дан өлшенген. Ол негізінен ақ түсті, сұр қыртысы, артқы мойны және қоңыр құйрығы бар. Артқы мойнындағы қауырсындар иіліңкен және сұрғылт мойын қыртысын құрайды. Желкесі қызғылт-күлгін түсті, үлкен ақ дақтары бар, сондай-ақ жоғарғы мүңқұстың екі жағында да дақтар кездеседі. Мүңқұстың ұшы сарыдан қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көбейтілу кезеңінде мүңқұстың табанындағы тері қара болады, ал көз айналасындағы дақ қызғылт түсті. Ұшқанда далматин пеликанына ұқсас көрінеді, бірақ үшінші қауырсындары мен ішкі екінші қауырсындары қараңғырақ, ал үлкен қауырсындардың үстінен ақ жолақ өтеді. Құйрығы дөңгелек келген. Жанадан туған балапандар ақ жұмсақ қауырсындармен жабылған. Содан кейін олар сұрғылт, ұсақ дақты қауырсынға ауысады. Мүңқұстағы дақтар бір жылдан кейін ғана пайда болады. Толық ересек құстың көбейтілу кезеңіндегі қауырсыны үшінші жылы толыққанды пайда болады.