Кіріспе

Egan v Canada, [1995] 2 SCR 513 – 1995 жылдың көктемінде Канада Жоғарғы Сотының өте бөлінген жағдайда жариялаған теңдік құқықтарына қатысты үш маңызды істің бірі. Бүгінгі күні бұл іс – жыныстық бағдарының Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 15-бабында қарастырылған кемсітуге қарсы тұру негізі болып табылатынын белгілеген, Жоғарғы Соттың маңызды шешімі ретінде танылады.

Өмірбаян

Арыз берушілер – ұзақ жылдар бойы ЛГБТҚ құқықтары үшін күрескен Джеймс Иган және Джон Норрис Несбит – 1948 жылдан бері заңды некелік қарым-қатынаста болған гей жұп. 1986 жылы 65 жасқа толғанда, Эган қарттық зейнетақысын және қарттық зейнетақы туралы заңға сәйкес үкіметтен кепілдендірілген табыс қосымшасын алуға құқылы болды. Қарттық зейнетақы туралы заңда белгілі бір сомадан төмен табысы бар зейнеткердің жұбайына жәрдемақы қарастырылған. Несбит 65 жасқа толғанда Ұлттық денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру департаментіне жұбайлар жәрдемақысын алуға өтініш берді. Бірақ, оған "жұбай" деген ұғымның қарттық зейнетақы туралы заңның 2-бабында бір жынысты адамдарды қамтымайтынына байланысты бас тартылды. Арыз берушілерді Джозеф Дж. Арвай, Q. C. өкілдік етті, олар Канада Федералды сотына (Төрелік бөліміне) конституциялық емес деп жариялау туралы өтініш берді. Олар қарттық зейнетақы туралы заңдағы "жұбай" анықтамасы жарғының 15-бабында бекітілген тең қорғалу және заң алдында теңдік құқығын бұзу болып табылатынын, және мұндай бұзушылықтың сексуалдық бағдарына байланысты кемсітушілік екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, олар 15-баптың 1-тармағы бойынша бұл бұзушылықты жою мүмкін емес екенін мәлімдеді. Несбит пен Эган соттан жарғының бұзылуын жою үшін "жұбай" анықтамасын бір жынысты жұптарды қамтитындай етіп түсіндіруді сұрады.

Канаданың Федералды сотының сот бөлімінің шешімі

Төреші сотта қарағанда, "жұбай" деген анықтамасы Қарлы жасқа қатысты әлеуметтік қамсыздандыру заңының 2-бабында айқындалғанда, жұбайлар мен "жұбай емес" адамдар арасында айырмашылық тудырады, бірақ бұл айырмашылық тек жұбайлар мен "жұбай емес" адамдар (мысалы, туыстар) арасындағы ерекшелік еді. Парламент осы топқа ұқсас үлес беруді көздемеген деген пікір бар. Төреші жұбайлар мен "жұбай емес" адамдар арасындағы айырмашылықтың жыныстық бағдарымен еш қатысы жоқ екенін, демек, жыныстық бағдарына негізделген кемсітушілік болып табылмайтынын анықтады. Өтініш қабылданбады. Бұл шешімге талапкер Федералдық апелляциялық сотқа шағым түсірді.

Федералды апелляциялық соттың шешімі

1993 жылдың 29 сәуірінде Федералдық саяси сот алғашқы сот шешімін күшінде қалдырып, апелляцияны 2 дауысқа 1 қарсы қабылдамады.

Робертсон АІ себептері

Робертсон судьясы қарттыққа зейнетақы туралы заңның 2-бабында берілген "жұбай" анықтамасы, Эган мен Несбит шағымданушыларын жұбайлар мен жұбай емес адамдар арасындағы тек "айырмашылықты" жасау арқылы кемсітпеді деген тұжырымға келді. Робертсон бұл істегі мәселе тек жұбайлық жәрдемақыны кім ала алады деген сұраққа ғана қатысты емес, бірақ шын мәнінде "жалпы құқық пен неке туралы заңдық түсінікке тікелей қарсылық" болды деп мәлімдеді. Робертсонның пікірінше, "дискриминация заңын қазіргі түсінігіміз" Хартияның 15-бабы бойынша "некеге әртүрлі жынысты адамдарды ғана қабылдаудың жалпы құқықтық шектеулері" кемсітушілік болып табылмайды деген қорытындыға жол бермейді.

Махони ЖА-ның себептері

Осыған сәйкес, Mahoney JA сот төрешісінің негіздемесін қабылдады, "Қартаюға қатысты әлеуметтік қамсыздандыру туралы" заңдағы "ерлі-зайыпты" анықтамасы апелляция берушілерді кемсітпейді деп шешті. Махони бірге тұратын, бірақ "ерлі-зайыпты" саналып қоспайтын адамдардың кең ауқымы бар екенін атап өтті. Оларға да жұбайлық төлем берілмейді, бірақ олардың "ерлі-зайыпты емес статусы" негізінде. Mahoney JA Конституцияға шағымданудың дұрыс еместігін мәлімдеді: оның пікірінше, шағымданушылар айтқан кемсітушілік олардың сексуалдық бағдарына байланысты емес, "бір жынысты адамдар арасындағы фактілік неке ұғымын қамтуға анықтаманың жеткіліксіздігінен" туындаған.

Канаданың Жоғарғы Сотының шешімі

Канаданың Жоғарғы соты 4–1 дауыспен шағымды қабылдамады және Қарлы жастағы әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңдағы "әйел/ер" анықтамасының конституциялық екенін растады.

Көпшілік себептері

Көпшілікке (Ламер CJ және La Forest, Gonthier және Major JJ) жазған La Forest судьясы, даулы Қарт жастағы әлеуметтік қамсыздандыру заңындағы "ерлі-зайыпты" анықтамасынан бір жынысты жұптарды алып тастау Жарғының 15-бабын бұзбайды деген шешім қабылдады. La Forest судьясы 15-бап бойынша қаралатын істердегі басты мәселе – заңдық ерекшеліктердің (қорғалатын негізде) аталған заңның мақсатына қатысының жоқтығы және осылайша кемсітушілік құратыны болып табылады. Ол Қарт жастағы әлеуметтік қамсыздандыру заңының мақсаты "заңды некені қолдау және қорғау" екенін мойындады, ол: гетеросексуалдық жұптардың ұрпақ тудыруға ерекше қабілеті бар, көптеген балалар осы қарым-қатынастардың нәтижесі болып табылады және олар әдетте осы қарым-қатынаста өмір сүретін адамдармен күтімге алынып, тәрбиеленеді, деген биологиялық және әлеуметтік шындықтарға берік негізделген. Осы тұрғыдан алғанда, неке табиғаты бойынша гетеросексуалдық болып табылады. La Forest судьясы, сексуалдық бағдары даулы заңның гетеросексуалдық некеге бағытталған мақсатымен тығыз байланысты екенін айтты. Сондықтан ол, Жарғының 15-бабы бойынша кемсітушілікке жатпайды деп шешті. La Forest судьясы, қосымша түсіндірме ретінде, егер ол даулы анықтаманы кемсітуші деп тапқан болса, оны Жарғының 1-бабына сәйкес "Маккинни ісінде, жоғарыда, әсіресе 316-18 беттерде келтірілген себептерге орай" қолдаған болар еді.

Бір-біріне сәйкес келетін себептер

Sopinka J тек қана нәтижеде келісіп, көпшіліктің "Қартайған кездегі әлеуметтік қамсыздандыру туралы" заңның 2-бабы кемсітуші емес деген қорытындысымен келіспеді. Sopinka J сонымен қатар Cory J жасаған 15-бап талдауын қолдады. Дегенмен, Sopinka J Канада үкіметіне "әлеуметтік жәрдемақыны кеңейтуде белгілі бір икемділік беру қажет" екенін, сондай-ақ үкіметтің "жаңа әлеуметтік қатынастарды тануда бастама көруі міндетті емес" екенін айтты:

Соттың барлық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін шексіз қаражат бар екенін жорамалдауы шындыққа сай емес. Мұндай сот тәсілі үкіметті кез келген жаңа әлеуметтік жәрдемақы жүйесін құруға тартындырады, себебі олардың шектері Хартияның 15(1)-бабы бойынша сот ісінің нәтижесін дәл болжауға байланысты болады. Sopinka J өзінің пікірін қорғау үшін McKinney v University of Guelph ісін мысалға келтіреді, заң шығарушы органдардың жаңа мәселелерді шешу үшін "кезеңдік" тәсіл қолдануы мүмкін жағдайлар бар екенін атап өтеді.

Келіспеушілік себептері

Қалған төрт судья наразылық білдіріп, Ла Форест судьясы баяндаған "маңызы жоқ" көзқарас пен Сопинка судьясы ұсынған "кезеңді" доктринаны толығымен қабылдамады.

МакЛачлин

Маклачлин Корри және Якобучи судьялардың негіздемелерімен "маңызды келісімін" тіркеген қысқаша қарсылық жазды.

Гейлердің құқықтарының жеңісі

Канаданың Жоғарғы Соты апелляцияны қабылдамағанмен, Эган Канадаға қарсы іс гей құқықтарын қорғаушылар үшін маңызды прецедент құрды. Сот бірауызды түрде жыныстық бағдарының Хартияның 15-бабындағы ұқсас негіз екенін және демек, кемсітуге тыйым салынған негіз екенін анықтады. Көпшілік пікірін білдірген Ла Форест мынаны атап өтті:

Мен апелляция берушілердің жыныстық бағдар биологиялық немесе физиологиялық факторларға негізделгеніне қатысты пікірлерімен келісуге дайынмын, бұл мәселе даулы болуы мүмкін, бірақ бұл өте жеке және өзгермейтін немесе тек қана қабылдауға болмайтын жеке құрбандылықтар арқылы ғана өзгертілетін сипаттама, сондықтан ол 15-баптың қорғауына жатады, өйткені ол тізімделген негіздерге ұқсас. Бұл үзінді Эган ісінен кейін соттарда жиі сілтеме жасалады. Атап айтқанда, Канаданың Жоғарғы Соты оны M. v. H. және Vriend v. Alberta істерінде мақұлдап нақты келтірді, сондай-ақ Little Sisters Book and Art Emporium v. Canada, Trinity Western University v. British Columbia College of Teachers және Chamberlain v. Surrey School District No. 36 істерінде де ұқсас сілтемелер жасады. Онтарио апелляциялық соты да Хэлперн Канадаға қарсы ісінде осы үзіндіге сілтеме жасады.

Эгандағы қарама-қайшылықты қарастыратын түсініксіздік

Көпшілік пікірлердің, әдетте, stare decisis (прецедент) қағидасы бойынша басым болатыны рас болғанымен, Egan v. Canada ісі осы ереженің ерекшелігі болып көрінеді. Egan ісінде басымдық құрған "маңызсыздық" көзқарасы Miron v. Trudel, [1995] 2 S. C. R. 418 ісінде Жоғарғы Соттың көпшілігі тарапынан қабылданбады, онда көпшілік пікірмен қолдау тапқан "дәстүрлі" Эндрюс көзқарасы басым болды. Egan ісіндегі ratio decidendi-ні анықтаудағы қиындық Re Rosenberg et al. v. Attorney General of Canada ісімен көрсетілген. Іс шамамен бірдей:

Нэнси Розенберг, талапкер, табыс салығы туралы заңдағы, R. S. C. 1985, c. 1, "жанұя" анықтамасының Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының 15-бабын бұзатынын мәлімдеді. Канада Бас прокурорының өкілі Egan ісін ескере отырып, табыс салығы туралы заңдағы "жанұя" анықтамасы Хартаның 15-бабын бұзатынын мойындады. Дегенмен, олар Egan ісін қолданыстағы жағдайдан ажырату мүмкін емес екенін, демек, бұл бұзушылық Хартаның 1-бабына сәйкес stare decisis қағидасы бойынша расталуы керек деп мәлімдеді. Талапкерлер керісінше, Iacobucci-нің 1-бап бойынша талдауының басым екенін айтып, Egan ісіндегі көпшілік тек 1-бап бойынша мәселелерді обітер қарастырғанын және, демек, ол stare decisis қағидасы бойынша міндетті емес екенін көрсетті. Сот 15-баптың бұзылғанын, бірақ Хартаның 1-бабымен сақталғанын шешті. Алайда, апелляциялық сотта Онтарио апелляциялық соты бірауыздан Egan ісі бір жынысты жұптарды "жанұя" анықтамасынан шығарудың 15-бапты бұзу екенін анықтады. Сонымен қатар, сот "Вриенд" ісі Sopinka ұсынған "кезеңдік" көзқарасқа соққы бергенін шешті. Сондықтан, бұл бұзушылық Хартаның 1-бабымен толыққандай жабылмайды және сот төрешісінің stare decisis қағидасын қолданғанда қателік жасаған-жасамағанын қарастыру қажеттігі туындамады. Egan ісіндегі қайшылықты көзқарастардың тудырған жағдайлар Жоғарғы Соттың бірауыздан қабылдаған Law v. Canada (Жұмыспен қамту және иммиграция министрі) ісінде 15-бапқа негізделген жаңа талдау жасалуымен шешілді.

Қабылданған қарсылық себептері

Канаданың Жоғарғы Соты, М мен Х ісіндегі маңызды шешімінде жаңа құқықтық доктринаны қолданды. Эган ісі сияқты, Отбасылық құқық туралы заңның 29-бабына сәйкес, бір жынысты жұптарды "ерлі-зайыпты" анықтамасынан шығару, R.S.O. 1990, c. F.3, Конституцияның 15-бабын бұзу болып есептелді. Сот 8:1 дауыспен бір жынысты жұптарды "ерлі-зайыпты" анықтамасынан шығарудың Конституцияның 15-бабын бұзатындығын және оны Конституцияның 1-бабымен қорғау мүмкін емес деп шешті.