Кіріспе
Неміс Императорлық Әскери-теңіз флотының жауынгерлік кемесі – SMS Baden – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған Германия Императорлық Әскери-теңіз флотының дредноут жауынгерлік кемесі. 1915 жылдың қазанында суға түсіріліп, 1917 жылдың наурызында аяқталды. Ол соғыста қолданысқа кірген соңғы жауынгерлік кеме болды; оның екі бауырлас кемесі – және – соғыс аяқталғанда толыққанбады. Кемеде төрт екі мұнаралы сегіз зеңбірек орнатылған, толық жауынгерлік жүктемеде ығыстырылған салмағы және ең жоғары жылдамдығы болды. Баден өзінің бауырлас кемесімен бірге Императорлық Әскери-теңіз флоты салған ең ірі және ең қаруланған жауынгерлік кеме болды. Ашық теңіз флотына қабылдағаннан кейін Баден флоттың флагманы болды, алдыңғы Баденнің орнына келді. Баденнің қысқа қызмет ету кезеңінде аз ғана әрекеттер жасалды; 1918 жылдың сәуіріндегі жалғыз ірі шабуыл кез келген соғысқа ұласпады. 1918 жылдың қарашасында Германияның құлауынан кейін Баден Британдық Корольдік теңіз флотымен бірге Скапа-Флоудағы Ашық теңіз флотының көп бөлігімен бірге ұсталып қалды. 1919 жылдың 21 маусымында контр-адмирал Людвиг фон Ройтер флотты батыруға бұйрық берді. Алайда, пордағы британдық теңізшілер Баденге үлгеріп, оның батып кетуін тоқтату үшін жағаға тіреді. Кеме қайтадан суға шығарылып, жан-жақты тексерілді, содан кейін 1921 жылы Корольдік теңіз флотының кең ауқымды артиллериялық сынақтарында батырылды.
the earlier ironclad warship
SMS Baden was a dreadnought battleship of the German Imperial Navy built during World War I. Launched in October 1915 and completed in March 1917, she was the last battleship completed for use in the war; two of her sisters— and —were incomplete when the war ended. The ship mounted eight guns in four twin turrets, displaced at full combat load, and had a top speed of Along with her sister , Baden was the largest and most powerfully armed battleship built by the Imperial Navy. Upon commissioning into the High Seas Fleet, Baden was made the fleet flagship, replacing Baden saw little action during her short career; the only major sortie in April 1918 ended without any combat. Following the German collapse in November 1918, Baden was interned with the majority of the High Seas Fleet at Scapa Flow by the British Royal Navy. On 21 June 1919, Rear Admiral Ludwig von Reuter ordered the scuttling of the fleet. However, British sailors in the harbor managed to board Baden and beach her to prevent her sinking. The ship was refloated, thoroughly examined, and eventually sunk in extensive gunnery testing by the Royal Navy in 1921.
Дизайн
Бавария класының жобалау жұмыстары 1910 жылы ағылшын-герман теңіз қарулану жарысы аясында басталды. Бастапқы талқылаулар негізгі батареяның калибріне қатысты болды. Бұрынғы неміс линкорлары белгілі бір калибрлі қару-жарақтарды тасыған, бірақ шетелдік теңіз күштері жаңа қарулар мен құралдарды қабылдағандықтан, неміс теңіз командасы өздерінің ірі калибрлі қаруларымен жауап беру қажеттігін сезінді. Олар 30,5 см, 34,3 см және 38 см калибрлі қаруларды қарастырды. Рейхсмаринеаттың (Императорлық теңіз кеңсесінің) мемлекеттік хатшысы адмирал Альфред фон Тирпиц Агадир дағдарысынан кейін туған қоғамдық наразылықты пайдаланып, Рейхстагты (Императорлық диета) үлкен калибрлі қарулардың қосымша шығындарын өтеу үшін қосымша қаражат бөлуге көндіре алды. Жобалау тобы 38 см калибрге тоқтады, себебі 40 см калибрлі қарулар әлдеқайда қымбат болды, ал 38 см калибрлі қарулар қолдағы неміс қаруларынан айтарлықтай жақсырақ болды. Баден кемесінің су сызығындағы ұзындығы метр, ал жалпы ұзындығы метрді құрады. Оның суға батып тұруы жобаланған ауырлығында Баден кемесінің ауырлығы болды, бұл жауынгерлік жабдықтардың, отынның және басқа да операциялық қажеттіліктердің толық жүктемесін қамтымады; толық жауынгерлік жүктемеде ол Баден кемесінің ауырлығына дейін жететін, бұл алдыңғы кемелерге қарағанда үлкен болды, осылайша Императорлық теңіз күштері салған ең ірі соғыс кемесі атанды. Баден үш жиынтық Шихау бу турбиналарымен жабдықталған, буды он төрт су түтікті қазандықтар қамтамасыз етті, олардың он бірі көмірмен, ал үшеуі мұнаймен жұмыс істеді. Қозғалтқыш жүйесінің қуаты жоғары жылдамдықта сынақтарда атты және максималды атты өндірді. Оның жобалық жылдамдығы тең болды, бірақ Баден максималды жылдамдыққа жетті. Комиссияға берілген кезде, кемеде 42 офицер мен 1129 сарбаз қызмет етті. Кеме сегіз 38 см SK L/45 қаруымен қаруланған алғашқы неміс соғыс кемесі болды. Басты батареяның қарулары төрт екі қабатты мұнарада орналастырылды: алдыңғы және артқы жағындағы екі супер-ату мұнарасы. Оның қосымша қаруларына он алты 15 см SK L/45 қаруы, төрт 8,8 см SK L/45 қаруы және бес 60 см (23,6 дюйм) су асты торпедалық түтік кірді, біреуі кеменің алдында, ал әр жағында екіден. Кемеде қалыңдығы метрлік броньды белдеу және қалыңдығы метрлік броньды палуба болды. Оның алдыңғы басқару мұнарасының қабырғалары болды, ал басты батарея мұнараларының қабырғалары 350 мм қалыңдықпен, ал төбелері қалыңдықпен жабдықталған.
Қызмет тарихы
Баден 1912 жылы төртінші және соңғы Әскери-теңіз заңы бойынша уақытша «Ersatz Wörth» атауымен тапсырылды. Құрылыс 913-ші құрылыс нөмірімен Данцигтегі Schichau Werke кемежайында басталды. Кеме 1913 жылдың 20 желтоқсанында жарыққа шығарылып, 1915 жылдың 30 қазанында суға жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жұмыс едәуір кешіктірілді, біріншіден, Ресейдің Шығыс Пруссияға шабуылы Данцигтегі кеме жасау орындарына қауіп төндірді және бұл Танненберг шайқасында тоқтатылды. Кемежайлардағы жұмыстар қайта басталғаннан кейін, ресурстар ұрыс крейсерін және бұрынғы орыс жеңіл крейсерлерін аяқтауға бағытталды. Осы жобалар аяқталғаннан кейін кемедегі жұмыс қайта жанданды, және Баден 1916 жылдың 19 қазанында теңіз сынақтарына дайын болды; сынақтар 1917 жылдың желтоқсаны мен қаңтары аралығында өтті, ал кеме 14 наурызда қолданысқа берілді. Баденнің екі бауырласы, және , екеуі де Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда толыққанды аяқталмады және кейіннен жаратылды, Баденді Императорлық Әскери-теңіз флоты үшін салынған соңғы шайқас кемесі қылып қалдырды. Оның экипажының көп бөлігі, капитан Виктор Хардерді қоса алғанда, 1916 жылдың маусымында Ютландия шайқасында батып кеткен «Лютцовтан» келді. Ашық теңіз флотына қосылғаннан кейін Баден флот командирі, вице-адмирал Франц фон Хиппердің флагманы болып тағайындалды, ол қызметті соғыс аяқталғанға дейін атқарды. 1917 жылдың тамыз айының соңында Баден кайзер Вильгельм II-ні Хельголандтың бекітілген аралына сапармен апарды; кемеге ұрыс крейсері мен жеңіл крейсерлер сүйреп отырды. Сапар аяқталғаннан кейін Баден кайзерді Куксхафенге қайтарды. Кеме Куксхафеннің жанында теңіз түбіне соқты, бірақ едәуір зақым келтірмеді. Кеме жыл соңына дейін аз ғана белсенділік көрсетті, өйткені флоттың маңызды бөлімдері Рига шығанағына шабуыл жасау үшін «Альбион» операциясына жіберілді; флот бөлінгендіктен, Солтүстік теңізде шабуылдық әрекеттерге қабілетсіз болды, сондықтан Баден флоты қайта жиналғанға дейін күшін сақтап тұрды.
1918 жылғы 23 сәуірдегі аванс
1917 жылдың соңында Ашық теңіз флотының жеңіл күштері Норвегияға бағытталған британдық конвойларды тоқтатуға кірісті. 17 қазанда жеңіл крейсерлер мен конвойдың бірін ұстап алып, он екі жүк кемесінің тоғызы мен екі эскортты эсминецті Германияға қайтар алдында батырды. 12 желтоқсанда төрт неміс эсминці бес жүк кемесі мен екі британдық эсминецтен тұратын екінші британдық конвойға шабуыл жасады. Барлық бес көлік кемесі мен бір эсминец батып кетті. Осы екі шабуылдан кейін Ұлы флоттың қолбасшысы адмирал Дэвид Битти конвойларды қорғау үшін жауынгерлік флоттан жауынгерлік кемелерді бөліп алды. Германияның императорлық теңіз флоты (Kaiserliche Marine) соғыс бойы күткен мүмкіндікке ие болды: сандық артықшылығы бар Ұлы флоттың бір бөлігі бөлініп, оқшауланып, жойылды. Хиппер операцияны жоспарлады: I-шабармандық тобының ұрыс крейсерлері, жеңіл крейсерлер мен эсминцтермен бірге үлкен конвойдың біріне шабуылдайтын, ал Ашық теңіз флотының қалған бөлігі британдық дредноут линкорлық эскадрильясына шабуыл жасауға дайын тұратын еді. 1918 жылғы 23 сәуірде сағат 05:00-де неміс флоты Шиллиг кемежайынан шықты. Бадендегі Хиппер британдық барлау қызметінің радиохабарларын ұстап алуын болдырмау үшін сымсыз байланыс хабарларын ең төмен деңгейде ұстауды бұйырды. 06:10-да неміс ұрыс крейсерлері Бергеннің оңтүстік-батысына шамамен жеткенде, ұрыс крейсері оң жақ ішкі винтін жоғалтып, кеменің қозғалтқыштарына ауыр зақым келтірді. Экипаж уақытша жөндеу жұмыстарын жүргізіп, кеменің жылдамдығын сақтап қалуға мүмкіндік берді, бірақ кемені сүйреуге алуға шешім қабылданды. Осы қиындыққа қарамастан, Хиппер солтүстікке қарай жолын жалғастырды. 14:00-ге дейін Хиппердің күші бірнеше рет конвой бағытынан өтті, бірақ ештеңе таппады. 14:10-да Хиппер кемелерін оңтүстікке бұрды. 18:37-ге дейін неміс флоты өздерінің базаларын қоршап тұрған қорғаныс мина өрістеріне оралды. Кейіннен конвой неміс жоспарлаушылары күткеннен бір күн кешіккені анықталды. 24 мамырда Баден тағы да Хельголандқа бағыт алды, бұл жолы флоттың бас қолбасшысы адмирал Рейнхард Шеер мен Ұлы герцог Фридрих фон Баденді аралға алып бару үшін. Бұл сапарға тек Карлсруэ ғана қосылды. Тамыз айында Баден техникалық қызмет көрсету үшін құрғақ докқа қойылды, ал 7-сі Хиппер Шеердің орнына флоттың қолбасшысы болды. Баден 24 тамызда флоттың 6 қыркүйекте өткізілген соңғы ірі оқу-жаттығуына дайындық мақсатында қайтадан суға жіберілді.
Көтеріліс және Скапа ағыны
Баден флоттың флагманы ретінде, соғыс бітуге бірнеше күн қалғанда, британдық Ұлы флотпен шайқасу үшін Вильгельмсхавендегі базасынан шығатын ашық теңіз флотының басым бөлігіне қатысуы тиіс болған. Германия үшін жақсы келіссөздік позиция алу мақсатында адмиралдар Хиппер мен Шер британдық флотқа мүмкіндігінше көп зиян келтіруді көздеді, флотының қауіпсіздігіне қарамастан. Осылайша, 1918 жылдың 29 қазанында Вильгельмсхавеннен кетуге бұйрық берілді, мақсаты – кемелерді Яде жотасында шоғырландырып, ертең шығуға дайындалу. Алайда, 29 қазан күні түнінен бастап теңізшілер көтеріліс жасады. 30 қазанның таңында Тюрингеннің тікелей артында болған «Хельголанд» кемесінің экипажы да көтеріліске қосылды. Екі торпедалық катер келген соң, оқты ашумен қорқытып, екі кеме де қарсылық көрсетпей берілді, ал соғыс кемелерінің экипаждары жағаға шығарылып, тұтқынға алынды. Баден экипажының көңіл-күйі «қауіпті» деп баяндалды. Көтеріліс жағаға да тарады; 3 қарашада шамамен 20 мың теңізші, док жұмысшылары мен азаматтар түрмедегі көтерілісшілерді босату үшін Кильдегі билікке қарсы шайқасты. Осы арада, 9 қарашада Баден кемесінде социалистердің қызыл туы көтерілді, бұл Хиппер мен Шерді жоспардан бас тартуға итермеледі. Баден бастапқыда соғыс біту шарты бойынша берілмеуі керек еді, бірақ аяқталмаған және теңізге шыға алмайтын «Маккенсен» шайқас крейсерін алмастырды. Нәтижесінде, 1918 жылдың 21 қарашасында Скапа-Флоға аттанған ашық теңіз флотына қосылудың орнына, Баден 1919 жылдың 7 қаңтарында Германиядан кетті. Кеме Скапа-Флоға келгеннен кейін, экипажтың көп бөлігі жеңіл крейсермен Германияға қайтарылды. Корольдік теңіз күштері кемені 9 қаңтарда тексерді, бірақ артиллериялық жабдықтар сияқты көптеген техникалық құралдар Германиядан шығар алдында алынып тасталған еді. Флота Версальдегі келіссөздер кезінде тұтқында қалды, нәтижесінде соғысты аяқтаған келісімге қол қойылды. «Таймс» газеті контр-адмирал Людвиг фон Ройтерге соғыс біту мерзімінің 1919 жылдың 21 маусымында сағат 12:00-де аяқталадынын, Германияның бейбітшілік шартына қол қою мерзімі соған дейін аяқталу керектігін хабарлады. Ройтер британдықтар соғыс біткеннен кейін неміс кемелерін басып алуға ниетті деген қорытындыға келді. Осыған жол бермеу үшін ол мүмкіндігінше кемелерін батыруға шешім қабылдады. 21 маусым күні таңертең британдық флот Скапа-Флодан оқу маневрлерін жүргізу үшін шықты; сағат 11:20-да Ройтер кемелеріне бұйрық берді. Бадендегі көптеген теңізшілер сол күні таңертең жабдықтау кемесін түсіруге көмектесу үшін таңдалғандықтан, теңізге кіретін тесіктерді ашуға қол жеткізе алмады, ал қалған экипаж мүшелері бұл жұмысқа жеткіліксіз болды. Нәтижесінде, Баден батыру процесін бастаған соңғы ірі соғыс кемесі болды, ал порттағы британдық күштер кемеге қол жеткізіп, зәкір тізбектерін кесіп, терең суға батып кетпес бұрын жағаға тіреп тастады. Содан кейін лейтенант-командир Брюс Фрейзер басқаратын британдық теңізшілер Баденге кірді. Баден батыру кезінде сәтті батпаған жалғыз капиталдық кеме болды. Кеме 19 шілдеде қайтадан жүзіне шығарылды, содан кейін ол Инвергордон портына сүйретілді.
Британдық қызмет
Кеме Инвергордонға келгеннен кейін «Баден» кемесі Корольдік теңіз күштерінің техниктерімен мұқият тексерілді. Теңіз инженерлері кеме корпусының суға төзімділігін анықтау үшін бұрандаларын, келістік кильдерін және рульдерін тексерді. Кеме британдық «S» кемесімен шамалас тиімді екені анықталды. Кеменің броньдық жүйесі жан-жақты зерттелді; британдық команда кеме 1916 жылғы 31 мамыр – 1 маусымдағы Ютландия шайқасынан алынған сабақтарды ескеру үшін өзгертілмеген деген қорытындыға келді. Басты артиллериялық мұнаралар мен оқ-дәрі қоймалары да қатаң тексерілді; жүргізілген сынақтардың бірі – қоймаларды қаншалықты жылдам суға батуға болатынын анықтау, нәтижесі 12 минутты көрсетті. «HMS Excellent» артиллериялық мектебі басты артиллериялық қаруларды сынақтан өткізді. Қаруларды 23 секунд ішінде, яғни бұрынғыдан 13 секундқа жылдам оқ атуға дайындау мүмкіндігі анықталды. Кеменің су өткізбейтін бөлімдері мен су астындағы қорғаныс жүйелері де инспекциялық топты қызықтырды; олар кеменің су шығару және суға қарсы жабдықтарына ерекше назар аударды. Инспекцияның басында кеме корпусындағы шамның тұтануынан түтін пайда болып, жарылыс болды, нәтижесінде кемежай жұмыскері қаза тауып, бірнеше адам жарақат алды. Корольдік теңіз күштерінің лейтенанты Эдмунд Эбботт жараланғандарды құтқаруға жасаған әрекеттері үшін Альберт медалімен марапатталды. Инспекция аяқталғаннан кейін «Баденді» артиллериялық нысана ретінде пайдалану туралы шешім қабылданды. 1921 жылғы қаңтарда алғашқы оқ ату сынақтары тапсырылды. «HMS Excellent» кемесі Ютландия шайқасынан кейін енгізілген жаңа броньды тесуге арналған (AP) снарядтарды атты. Бұл сынақтар детонаторлардың ең тиімді мөлшерін анықтау үшін пайдаланылды; Ютландия шайқасында қолданылған снарядтар ауыр броньға соққанда, тесіп өтудің орнына фрагменттеуге бейім болды. Монитор «Баденнен» біршама қашықта орналасып, оның қаруларын жақын арадан атты. «Баденді» сол жақтан көмір мен броньды алып тастау арқылы оң жаққа қарай бұруға мәжбүр етті, бұл снарядтың көлденең бұрышпен броньға тиюін имитациялады. Алдыңғы мұнара осы уақытқа дейін алынып тасталған. «Terror» кемесі кемеге әртүрлі типтегі 17 снаряд атты. Осы сынақтардан кейін Корольдік теңіз күштері жаңа снарядтардың ауыр броньды тесуге жеткілікті қуатты екенін және Ютландия шайқасында қолданылған бұрынғы нұсқаларға қарағанда әлдеқайда тиімді деген қорытындыға келді. Сынақтардан кейін қатты толқындар кеменің аз тереңдікте батып кетуіне себеп болды; үш айдан кейін ол қайтадан көтеріліп, жөндеуге жіберілді. 1921 жылғы тамыз айына дейін кеме екінші сынақтарға дайындалды. Сынақтардың екінші сериясы 1921 жылғы 16 тамызға жоспарланған. Монитор 15 дюймдік қаруларымен «Баденге» түрлі снарядтарды атты. Бұл жолы снарядтар «Баденнің» ауыр броньына қарсы жақсы жұмыс істемеді; АР снарядтарының бірі жарылмады, ал екі жартылай АР снарядтары соққыда жарылып кеткендей болды. Кемеге алты әуе бомбасы да тасталды, бірақ олар кемеге орналастырылып, қашықтан жарылды. Бомбалар күтілгендей нәтиже бермеді. Екінші оқ ату сынақтарынан кейін «Баден» суға батырылды. Кеме Хард-Дипке шамамен 180 метр (600 фут) тереңдікте батып кетті. «Баденде» жүргізілген сынақтардың ең маңызды қорытындысы – қалың орташа бронь үлкен калибрлі снарядтарға қарсы мүлдем тиімсіз екендігі болды. Нәтижесінде британдық теңіз күштері АҚШ теңіз күштері ұсынған «барлығы немесе ештеңе жоқ» броньдау жүйесін қабылдады. «Барлығы немесе ештеңе жоқ» броньдау теориясы кеменің өмірлік маңызды бөліктерін өте ауыр броньмен қорғаудан тұрады, ал кеменің қалған бөлігін мүлдем қорғаусыз қалдырудан тұрады. Бұл жүйе Ұлыбританияның соғыстан кейінгі бірінші линкор класында, «Lion» класында қолданылды.