Кіріспе

Германия Императорлық әскери-теңіз флотының линкоры

SMS Bayern – Германия Императорлық әскери-теңіз флотының (Kaiserliche Marine) дредноут линкорының бас кемесі. Кеме 1915 жылғы ақпанда суға түсіріліп, 1916 жылғы шілдеде қызметке кірді, бұл Ютланд шайқасына қатысуға кеш болды. Оның негізгі қару-жарағы төрт мұнарада орналасқан сегіз 38 см (15 дюйм) зеңбіректерден тұрды, бұл алдыңғы он 30.5 см (12 дюйм) зеңбіректерге қарағанда маңызды жақсарту болды. Кеме Ашық теңіз флотының төртінші шайқас эскадрильясының ядросын құруға тиіс болды, үш бауырлас кемесімен бірге. Басқа кемелердің тек біреуі ғана аяқталды; қалған екеуі соғыс кезінде өндіріс талаптары U қайықтарын құрылысына ауысқан кезде тоқтатылды. «Бавария» соғыстың ортасында комиссияға алынды және шектеулі қызмет тарихына ие болды. Кеме қатысқан алғашқы операция – 18-19 тамызда Солтүстік теңізге жасалған сәтсіз флоттық шабуыл болды, ол комиссияға алынғаннан бір ай өткен соң өтті. Кеме Рига шығанағындағы «Альбион» операциясына да қатысты, бірақ 1917 жылғы 12 қазанда неміс шабуылы басталғаннан кейін көп ұзамай «Бавария» минаға отырды және жөндеуге жіберілді. 1918 жылғы қарашада Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Скапа-Флоудағы Ашық теңіз флотының көп бөлігімен бірге тұтқынға алынды. 1919 жылғы 21 маусымда адмирал Людвиг фон Ройтер флотты батыруға бұйрық берді; «Бавария» сағат 14:30-да батты. 1934 жылдың қыркүйегінде кеме судан көтеріліп, Розит портына сүйретіліп, мақұлданып таратылды.

Дизайн

Бавария класының жобалау жұмыстары 1910 жылы ағылшын-герман теңіз қарулану жарысы аясында басталды. Бастапқы талқылаулар негізгі батареяның калибріне қатысты болды. Бұрынғы неміс линкорлары қару-жарақтарды алып жүрген, бірақ шетелдік теңіз күштері жаңа қарулар мен құралдарды қабылдағандықтан, неміс теңіз командасы өздерінің ірі қаруларымен жауап беру қажеттігін сезінді. Олар 30,5 см, 34,3 см және 38 см қаруларды қарастырды. Рейхсмаринеаттың (Императорлық теңіз кеңсесінің) мемлекеттік хатшысы адмирал Альфред фон Тирпиц Агадир дағдарысынан туған халықтың наразылығын пайдаланып, Рейхстагты (Императорлық диета) ірі қарулардың қосымша шығындарын өтеу үшін Кайзерлік теңіз күшіне (Императорлық теңіз күші) қосымша қаражат бөлуге итермеледі. Жобалау тобы 38 см калибрге тоқтады, себебі 40 см қарулар әлдеқайда қымбат болды, ал 38 см қару неміс қаруларына қарағанда айтарлықтай жақсарту болды. Баварияның су сызығындағы ұзындығы 180 метр, ал жалпы ұзындығы 183,5 метрді құрады. Кеменің ені 30 метр, суға бату тереңдігі 9,3 метр болды. Бавария қалыпты жағдайда 25 600 тонна суды ығыстырды, ал толық жауынгерлік жүктемеде 28 400 тоннаға дейін ығыстырды. Кеме үш Parsons бу турбинасымен қоздырылды, бу үш маймен жанатын және он бір көмірмен жанатын Schulz Thornycroft қазандықтарынан алынды. Оның қозғалтқыш жүйесінің қуаты 45 000 а.к. құрады, ең жоғары жылдамдығы 23,5 теңіз шақырымына дейін жетеді, сынақтар кезінде 23,9 теңіз шақырымына дейін жетті. Кеме 3 600 тонна көмір және 700 тонна май отынын тасымалдай алатын, бұл круиздік жылдамдықпен 8 000 теңіз шақырымына дейін қашықтыққа мүмкіндік берді.

Кеме сегіз 38 см SK L/45 қаруларымен жабдықталған алғашқы неміс соғыс кемесі болды. Негізгі батарея қарулары төрт екі қабатты мұнараға орналастырылды: алдыңғы және артқы жағындағы екі супер-ату мұнарасы. Оның қосалқы қаруларына он алты 15 см SK L/45 қаруы, төрт 8,8 см SK L/45 қаруы және бес 60 см (23,6 дюйм) су асты торпедалық түтік кірді, біреуі мұрын бөлігінде, ал әр жағында екіден орналасқан. Комиссияға берілген кезде кемеде 42 офицер және 1129 сарбаз қызмет етті. Кемеде 300 мм қалыңдығындағы броньды белдеу және 100 мм қалыңдығындағы броньды палуба болды. Оның алдыңғы басқару мұнарасы 300 мм қабырғаларымен қоршалған, ал негізгі батарея мұнараларының қабырғалары 350 мм, ал төбелері 150 мм қалыңдықпен жабдықталған.

Қызмет тарихы

1912 жылы төртінші және соңғы Әскери-теңіз заңы бойынша «Баварияға» «Т» уақытша атауы берілді. Жұмыс Кильдегі Howaldtswerke кеме құрылыс орнында 590-шы құрылыс нөмірімен басталды. Кеме 1913 жылдың 22 желтоқсанында суға түсіріліп, 1915 жылдың 18 ақпанында теңізге жіберілді. Жабдықтаудан кейін, 18 наурызда қолданысқа енгізілді, бірақ келесі айда портта көбінесе бос тұрды, бастапқы сынақтардан өтті, оның ішінде суға батқан кезде кеменің қалай реакция жасағанын анықтау үшін еңкейту сынақтарынан өтті. 15 сәуірде негізгі артиллериясын сынау үшін кеме жолға шықты, сынақтар келесі күні де жалғасты. «Бавария» 25 сәуірде Алсен аралының жанында алғашқы толық қуатты жылдамдық сынағын өткізді; бұл сынақтар 2 мамырға дейін жалғасты. Қосымша тексерулерден кейін кеме 15 шілдеде қызметке дайын деп танылды, бірақ Ютландия шайқасына қатысу үшін жарты айдан астам кешікті. «Бавария» қолданысқа енгізілгеннен кейін Ашық теңіз флотының III шайқас эскадрильясына қосылды. Кеме операцияға қолжетімді болған болар еді, бірақ кеме экипажының көп бөлігі жақында қолданыстан шығарылған шайқас кемесінің экипажынан құралғандықтан, оларға демалыс берілді. Ол Императорлық Германия үкіметіне 49 миллион алтын маркаға түсті. Кейіннен «Баварияға» бір бауырлас кеме қосылды. Осы кластағы тағы екі кеме – «Саксен» және «Вюртемберг» аяқталмас бұрын тоқтатылды. Қолданысқа енгізілген кезде «Бавария» командасының командирі Капитан зур Зе (теңіз капитаны) Макс Хан болды. Екінші дүниежүзілік соғыста жалғыз рет әскери рейдке шыққан «Бисмарк» неміс шайқас кемесіне командалық еткен Эрнст Линдеман кемеде сымсыз оператор болып қызмет етті. 25 мамырда Баварияның соңғы патшасы Людвиг III кемеге келді. «Бавария» қысқа мерзімге флоттың флагманы болды, 7-16 тамыз аралығында. Адмирал Рейнхард Шер 1916 жылдың 18-19 тамызында флоттың алға жылжуын жоспарлады; операция I скаутингтік тобының бомбалауынан тұрды. Бұл адмирал Дэвид Биттидің крейсерлерін шығарып, жоюға жасалған әрекет болды. Неміс соғыс крейсерлерінің тек екеуі ғана жауынгерлік жағдайда болғандықтан, операцияға үш дредноут тағайындалды: «Бавария» және екі кеме, «Адмирал Шер», сондай-ақ 15 дредноутты қоса алғанда, Ашық теңіз флотының қалған бөлігі артта қалуға және жабуға тиіс болды. I скаутингтік тобы 15 тамызда операцияға дайындық мақсатында танысу жаттығуларын өткізді. Гиппер шайқас кемелерінің баяу жылдамдығына наразы болды, ал Шер британдық соғыс крейсерлерінен оқшауланбау үшін, негізгі флоттан асып кетпеуді бұйырды. Немістер 18 тамызда кешкі уақытта жолға шықты; британдықтар неміс жоспарларын біліп, оларды қарсы алуға Ұлы флотты дайындады. 19 тамызда 14:35 шамасында Шер Ұлы флоттың жақындап келе жатқаны туралы ескертілді және Ютландиядағы қиын жағдайдан кейін 11 апта өткен соң Ұлы флоттың бүкіл күшімен қақтығысуға дайын болмағандықтан, күштерін кері бұрып, неміс порттарына шегінді. 18-20 қазанда Солтүстік теңізге тағы бір рейд жасалды, бірақ неміс флоты тағы да британдық әскери-теңіз күштерін кездестірмеді. 6 желтоқсанда Ашық теңіз флоты қайта ұйымдастырылды, ал «Бавария» III эскадрильяның екінші позициясында орналасты, өйткені ол эскадрильяның флагманы ретінде қызмет етуге жараспады. Оның екінші кеме ретінде орналасуы оған өзінің күшті артиллериясын мүмкіндігінше жылдам қолдануға мүмкіндік берді.

Альбион операциясы

1917 жылдың қыркүйек айының басында Рига портын неміс әскері басып алғаннан кейін, неміс теңіз күштері Рига шығанағындағы ресейлік теңіз күштерін ығыстыруға шешім қабылдады. Осы мақсатта Адмиралштаб (Жоғары теңіз қолбасшылығы) Балтық теңізіндегі Эзель (Ösel) аралдарын, әсіресе Сворбе түбегіндегі ресейлік артиллериялық батареяларын басып алу операциясын жоспарлады. 18 қыркүйекте Әскери-теңіз күштерінің бірлескен операциясын жүргізуге бұйрық берілді – Эзель және Мун аралдарын басып алу. Негізгі теңіз күші флагман «Мольтке» және Ашық теңіз флотының III шайқас эскадрильясынан тұрды. Осы кезде V дивизияға «Бавария» және төрт «Кёниг» класты линкор кірді. VI дивизия бес «S» класты крейсерден құралды. 9 жеңіл крейсер, 3 торпедалық катер эскадрильясы және ондаған миналық соғыс кемелері бар, барлық күш 300-ге жуық кемеден, 100-ден астам ұшақтан және 6 цеппелинден тұрды. Шабуыл тобының құрамында шамамен 24 600 офицер мен сарбаз болды. Немістерге қарсы тұрғандар – ескі ресейлік доредноуттар: «Слава» және «Цесаревич» линкорлары, бронекруизерлер: «Баян», «Адмирал Макаров» және «Диана» крейсерлері, 26 эсминец, бірнеше торпедалық катер мен канонерлік қайықтар. Эзельдегі гарнизонның саны шамамен 14 000 адамды құрады. Операция 12 қазанда басталды, «Бавария» «Мольтке» мен төрт «Кёнигпен» бірге Тагга шығанағындағы ресейлік жағалау батареяларын атқылауды бастады. Сонымен қатар, бес «Кайзер» Сворбе түбегіндегі батареяларға шабуыл жасады; мақсат – Мун және Даго аралдары арасындағы арнаны бақылауға алу, осылайша шығанақтағы ресейлік кемелердің жалғыз қашу жолын кесу. «Баварияның» операциядағы рөлі 5:07-де Памерорттағы артиллериялық позициясына жылжу кезінде теңіз минасына соқтығысқанда тоқтатылды. Мина жарылысынан бір унтер-офицер мен алты теңізші қаза тапты, кемеге су кіріп, мұрын бөлігі батты. «Бавария» 14:00-де өз позициясынан босатылды. Алдын ала жөндеу жұмыстары 13 қазанда Тагга шығанағында жүргізілді. Уақытша жөндеулер тиімсіз болды, сондықтан «Баварияны» жөндеу үшін Кильге қайтаруға тура келді; кері сапар 19 күнге созылды. Жөндеу жұмыстары 3 қарашадан 27 желтоқсанға дейін жалғасты, оның барысында алдыңғы торпедалық бөлім жабдықтарынан босатылды және торпедалық порттар жабылды. Бөлме содан кейін қосымша су өткізбейтін бөлікке айналдырылды. Жөндеу кезінде төрт SK L/30 зениттік пулемет орнатылды. 16 қазанда екі «Кёниг» класты линкор және бірнеше кіші кемелер Рига шығанағында ресейлік линкорлармен шайқасуға жіберілді. Келесі күні «Кёниг» ресейлік линкорлармен ұрысып, «Славамен» дуэльдесті, ал «Кронпринц» «Славаға» және «Баян» крейсеріне оқ атты. Ресейлік кемелер ондаған рет зақымдалды, бірақ сағат 10:30-да ресейлік әскери-теңіз қолбасшысы адмирал Бахирев олардың кері шегінуін бұйырды. «Слава» тым көп зақым алғандықтан, қашып құтыла алмады; оның орнына, ол батырылды және экипажы эсминецпен эвакуацияланды. 20 қазанға қарай теңіз операциялары тиімді аяқталды; ресейлік флот жойылды немесе кері шегінуге мәжбүр болды, ал неміс әскері шығанақтағы аралдарды бақылауға алды.

Кейінгі операциялар

"Бавария" флотына оралғаннан кейін Солтүстік теңізде күзетшілік міндеттеріне тағайындалды. Адмирал Шеер 1917 жылдың соңынан бастап Норвегияға бағытталған британдық конвойларын шабуылдау үшін жеңіл жүзгіш күштерін пайдаланды. Осының нәтижесінде, Корольдік теңіз күштері конвойларды қорғау үшін линкорлар эскадрильясын жіберді, бұл Шеерге Ұлы флоттың жекеленген эскадрильясын жою мүмкіндігін ұсынды. Шеер: «Осындай конвойға жасалған сәтті шабуыл көп тонна жүкті батырумен ғана шектелмейді, сонымен қатар зор әскери жетістік болады және ағылшындарды солтүстік суларға көбірек соғыс кемелерін жіберуге мәжбүр етеді» деп мәлімдеді. Шеер жоспарланған шабуылға дайындық ретінде қатаң радио үнсіздік режимін енгізді. Бұл британдықтарға неміс сигналдарын ұстап алып, шифрлау мүмкіндігін жойды, бұл бұрынғыда маңызды артықшылық болған. Операция бойынша Хиппердің броненосцтары 23 сәуірде конвойға және оның эскорттарына шабуыл жасауға тиіс болды, ал Ашық теңіз флотының линкорлары қолдау көрсетуге дайын тұрды. 22 сәуірде «Бавария» және неміс флотының қалған бөлігі Вильгельмсхавеннің сыртындағы Шиллиг жолдарында жиналды және келесі күні таңғы сағат 06:00-де аттанды. Қалың тұман немістерді жарты сағатқа қорғаныс миналарының ішінде қалуға мәжбүр етті. Хиппердің күштері 24 сәуірде сағат 05:20-де Норвегияның Эгеро қаласынан батысқа қарай жетті. Конвой бағытына байқаусыз жеткеніне қарамастан, операция қателікті барлау салдарынан сәтсіз аяқталды. U-кемелерінен алынған хабарламалар бойынша Шеер конвойлардың әр аптаның басында және ортасында жүзіп кететінін білді, бірақ батысқа бағытталған конвой 22-сі, сейсенбіде Бергеннен, ал шығысқа бағытталған топ 24-і, бейсенбіде Шотландияның Метхил қаласынан шықты. Осының салдарынан Хиппер шабуылдайтын конвой таппады. Сол күні «Мольтке» кемесінің бірінің винті сырғып, электр стансасына ауыр зақым келтіріп, кемеге су кірді. «Мольтке» кемесінің жағдайы туралы Шеерге хабарлау үшін радио байланысын бұзуға мәжбүр болды, бұл Корольдік теңіз күштерін Ашық теңіз флотының әрекеттері туралы ескертті. Бити 31 линкор және төрт броненосцтан тұратын күшпен шықты, бірақ кері шегініп келе жатқан немістерді тоқтату үшін кеш қалды. Немістер 25 сәуірде қорғаныс миналарына жетті, бірақ Хелголандтан шамамен қашықтықта «Мольтке» су асты қайығымен торпедаланды. Бірақ «Мольтке» кемесі портқа сәтті оралды.

Тағдыр

23 қыркүйектен қазанның басына дейін «Бавария» вице-адмирал Хьюго Крафт басқаруымен III эскадрильяның флагманы болды. «Бавария» Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Ашық теңіз флотының «өлім сапарына» қатысуға тиіс еді. Ашық теңіз флотының көп бөлігі Вильгельмсхавендегі базасынан Ұлыбританияның Ұлы флотына қарсы шабуылға шығуға дайындалған. Шеер – енді флоттың бас адмиралы – британдық теңіз күштеріне мүмкіндігінше көп зиян келтіруді көздеді, Германия үшін жақсы келіссөз позициясын қамтамасыз ету үшін, флотының бағасы қандай болса да. Флот Вильгельмсхавенге жиналғанда, соғысқа шаршаған теңізшілер көтеріліс жасады. 1918 жылдың 24 қазанында Вильгельмсхавеннен шығуға бұйрық берілді. 29 қазан күні түнінен бастап бірнеше соғыс кемесінде теңізшілер көтеріліс көтерді; III эскадрильяның үш кемесі якорь көтеруден бас тартты, соғыс кемелерінде саботаж актілері жасалды. Осы ашық қарсылыққа байланысты шығуға бұйрық күшін жойды. Көтерілісті басуға тырысып, соғыс кемелері эскадрильясы таратылды. «Бавария» III эскадрильяның қалған бөлігімен бірге Кильге жіберілді. 1918 жылдың қарашасында Германия капитуляциялағаннан кейін Ашық теңіз флотының көп бөлігі Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің Скапа-Флоу базасында интернироваться тиіс еді. «Бавария» тапсырылатын кемелердің бірі ретінде тізілді. 1918 жылдың 21 қарашасында контр-адмирал Людвиг фон Ройтер басқаруымен кемелер Германиядағы базасынан соңғы рет шықты. Флот британдық жеңіл крейсермен кездесіп, содан кейін Скапа-Флоуға саяхат үшін 370 британдық, американдық және француздық әскери кемелерінен тұратын флотилиямен қосылды. Флот Версаль келісімін жасауға әкелген келіссөздер кезінде тұтқында болды. Ройтер британдықтар неміс кемелерін 21 маусымда басып алуға ниетті деп сенді, бұл Германияның бейбіт келісімге қол қою мерзімі еді. Мерзім 23-іне дейін ұзартылғанын білмей, Ройтер кемелерін батыруға бұйрық берді. 21 маусым күні таңертең британдық флот Скапа-Флоудан оқу маневрлерін жүргізу үшін шықты; 11:20-да Ройтер кемелеріне бұйрық берді. «Бавария» 14:30-да батып кетті. Кеме 1934 жылдың 1 қыркүйегінде көтеріліп, келесі жылы Розитте бөлшектелді. Кеменің қоңырауы соңында Германия Федеративтік теңіз күштеріне жеткізілді және Киль Фордеклубында қойылды. Кеменің бір бөлігі, оның ішінде бас қару батареясының мұнаралары, теңіз түбінде қалды, оларға су астында жүзушілер жете алады.