Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Баск автономиялық қауымдастығының үкімет басшысы – Баск үкіметінің президенті (lang es), баск тілінде көбінесе Лехендакари (lang es) деп аталады, ол Баск автономиялық қауымдастығының үкімет басшысы болып табылады. Лехендакари аймақтық үкіметтің атқару билігін басқарады. Қазіргі Лехендакари – Баск Ұлттық партиясынан Иниго Уркуллу. Баск тіліндегі "lehendakari" сөзі "президент" деген мағынаны білдіреді және кез келген елдің, клубтың, бірлестіктің президентіне қатысты қолданылуы мүмкін.
Head of government of the Basque Autonomous Community
The President of the Basque Government (, lang es), usually known in the Basque language as the Lehendakari (, lang es), is the head of government of the Basque Autonomous Community. The lehendakari leads the executive branch of the regional government. The current lehendakari is Iñigo Urkullu, of the Basque Nationalist Party. The Basque noun lehendakari means "president" and can refer to the president of any country, club, association etc.
Терминнің пайда болуы
Лехендакари термині – баск тіліндегі "лехендабизи" ("бірінші") және кәсіпті білдіретін "ари" жұрнағынан құралған 20-шы ғасырдағы сөз. 1970 жылдары стандартты баск тілі қалыптасқанға дейін ол Euzko Jaurlaritzaren Lendakari деп жазылатын. Лендакари (президент) және хаурларица (үкімет) – Баск Ұлттық партиясының мүшелері жасаған баск тілінің неологизмдері. Баск тілінде "президент" және "үкімет" деген жалпы сөздер lehendakari(a) және presidente(a) (біріншісі үшін), ал gobernu(a) (екіншісі үшін) болып табылады, president(a) және gobernu(a) латын тілінен алынған сөздер. Лехендакари атауы пайда болған сәттен бастап, lehendakari(a) және presidente(a) кез келген мемлекеттік немесе жеке үкімет органының басшысын атау үшін толық синоним ретінде қолданылып келді. Сондықтан лехендакари, баск тілінде, Баск автономиялық қауымдастығының президенті ғана емес, сонымен қатар Наварраның жарғылық қауымдастығының басшысы, парламент басшысы, регби клубының басшысы, жұмысқа орналастыру кеңесінің төрағасы, директорлар кеңесінің төрағасы және т.б. болып табылады. Екінші жағынан, лехендакари сөзі испан тілінде, Баск аймағында да, одан тыс жерлерде де Баск президентін ғана білдіреді, бұл ағылшын тіліндегі ирланд үкімет басшысының атағы ретінде қолданылатын Таоиштің қолданылуымен салыстыруға болады. PNV-ге сайланған лехендакарилер Агирре белгілеген рәсім бойынша ант берді: Герника ағашының жанында, баск тіліндегі Киелі кітапқа қолы тигізіп, "Құдай алдында, бас иіп, баск жерінде тұрып, ата-бабаларды еске алып, Герника ағашының астында және сіздердің алдыңызда, баск халқының өкілдері, мен ант етемін" деген символдық формуланы оқыды. Бұрынғы лехендакари Патси Лопес осыған ұқсас формуланы сол жерде қолданды, бірақ оған "Құдай алдында, бас иіп" деген бөлімін алып тастап, Киелі кітапқа емес, Баск автономиясының Статутына ант бергенін көрсететін көзге көрінетін өзгерістер енгізді.
The term lehendakari is a 20th century coinage, from the Basque lehendabizi ("first") and the suffix ari which indicates a profession. Before the establishment of Standard Basque in the 1970s, it was spelled Euzko Jaurlaritzaren Lendakari. Both lendakari (president) and jaurlaritza (government) are Basque neologisms created by members of the Basque Nationalist Party. The generic Basque words for "president" and "government" are both lehendakari(a) and presidente(a) for the former, and gobernu(a) for the latter, being presidente(a) and gobernu(a) words loaned from Latin. Since the very moment when the noun lehendakari was coined, both lehendakari(a) and presidente(a) have been used as perfect synonyms to refer to the head of any public or private government organ. So lehendakari, in Basque language, is not only the name of the president of the Basque autonomous community, but also the name officially used to refer to the head of the Chartered Community of Navarre, the head of a parliament, the head of a rugby club, the head of a hiring board, the head of a board of directors, etcetera. On the other hand, the word lehendakari is commonly used in Spanish, both in and outside the Basque region, to refer exclusively to the Basque president, comparable to the use of Taoiseach as the title of the Irish head of government in English. Lehendakaris elected for the PNV have sworn office following a ritual established by Aguirre: next to the Guernica Tree, on a Bible in Basque, using a symbolic formula which reads "before God, prostrated, standing on Basque land, remembering the ancestors, under the Guernica Tree and before you, representatives of the Basque people, I swear ". Former lehendakari Patxi López used a similar formula in the same place, but also included visible changes to it by suppressing the "before God, prostrated" part and the fact that he sworn on a Basque Statute of Autonomy rather than on a Bible.