Эрика Манн: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Эрика Юлия Хедвиг Манн (9 қараша 1905 жыл – 27 тамыз 1969 жыл) – неміс актрисасы және жазушысы, жазушы Томас Маннның қызы. Эрика Берлинде богемиялық өмір салтын ұстанды және Ұлттықсоциализмді сынады. 1933 жылы Гитлер билікке келгеннен кейін ол Швейцарияға көшіп, ақын В. Х. Ауденге үйленді, тек британ паспортын алу үшін және немістер оның азаматтығын жойғанда елсіз қалмау үшін. Ол нацизмді сынауды жалғастырды, ең әйгілісі 1938 жылғы «Барбариялықтар мектебі» кітабында нацистік білім беру жүйесін сынады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Манн BBC-де жұмыс істеді және D-Day-ден кейін одақтас әскерлеріне тілші ретінде қосылды. Ол Нюрнберг процесіне қатысты, содан кейін АҚШ-қа көшіп, эмиграциядағы ата-анасын қолдады. Американдық сыртқы саясатты сынағаны үшін оны депортациялау мәселесі қарастырылды. 1952 жылы оның ата-анасы Швейцарияға көшкеннен кейін ол да сонда қоныстанды. Ол әкесінің өмірбаянын жазды және 1969 жылы Цюрихте қайтыс болды.

Ерте өмір

Эрика Манн Мюнхенде дүниеге келді, ол неміс жазушысы, кейіннен Нобель сыйлығының иегері Томас Манн мен оның әйелі Катияның (қыздығы Прингсхайм) тұңғыш қызы еді. Ол Джулия да Силва Брунстың немересі болғандықтан, сонымен қатар португалдық, Бразилияның түпкілікті халқының біраз бөлігін де өзінде алып жүрді. Ол Катия Маннның ерте қайтыс болған ағасы Эрик, Томас Маннның әпкесі Джулия және оның әжесі Хедвиг Домның құрметіне аталды. Ол анасы сияқты, протестант дінінде шоғырланды. Томас Манн ағасы Генрих Маннға жазған хатында тұңғыш баласының туғанына деген көңілсіздігін білдірді:

«Қыз туды; маған қатты ренжітті, өйткені арамызда айтуға келсек, мен ұл балаға үміттеніп, одан әлі де баз білмеймін. Менің ойымша, ұл – поэзияға толырақ, жаңа жағдайларда өзімді қайта жаңартудан гөрі, жаңа бір жалғасы болар еді. Дегенмен, ол кейін күнделігіне жазған жазбаларында «алты баланың ішіндегі ең үлкендері [Эрика мен Клаус] және кішкентай Элизабетті ерекше жақсы көретінін» ашық мойындады. Ол әкесінің маңызды шешімдеріне үлкен сенім артып, Эрикаға ерекше құрмет көрсетті. Оның ерекше рөлін бауырлары да білді, өйткені оның ағасы Голо Манн: «Кішкентай Эрика сорпаға тұз салмаса болмайды» деп еске алды. 1917 жылғы он екі жастағы Эрикаға қатысты айтылған бұл сөз Манн отбасында жиі қолданылатын тіркес еді. Эрика дүниеге келгеннен кейін оның інісі Клаус туды, олар өмір бойы жақын болды. Олар «екі туғандай» тіршілік етті, ал Клаус олардың жақындығын былай сипаттады: «Біздің ынтымағымыз толық және шексіз болды». Соңында тағы төрт бала дүниеге келді: Голо, Моника, Элизабет және Майкл. Балалар Мюнхенде өсті. Анасының тарапынан отбасы ықпалды қалалық жоғарғы топқа жатты, ал әкесі Любек қаласынан шыққан саудагер отбасынан еді және 1901 жылы «Будденбруктар» романын жариялаған болатын. Манн үйі зиялылар мен суретшілердің бас қосып әңгімелесетін орынға айналды, ал Эрика Берлиндегі Deutsches театрында Abitur бітірмес бұрын алғашқы театрлық жұмысына қабылданды.

Білім беру және театрдағы алғашқы еңбектері

1914 жылы Манн отбасы Богенхаузендегі 1 Пошингерштрассе мекенжайында вилла сатып алды, ол отбасы ішінде "Пощи" деп аталды. 1912 жылдан 1914 жылға дейін Эрика Манн ағасымен бірге жеке мектепке барып оқыды, содан кейін бір жыл Богенхаузенер халық мектебінде білім алды, ал 1915 жылдан 1920 жылға дейін Санкт-Аннаплацтағы Höhere Mädchenschule мектебінде оқыды. 1921 жылдың мамыр айында ол Мюнхендегі Луизенгимназиясына ауысты. Ағасы Клауспен бірге ол көрші балалармен, оның ішінде Бруно Уолтердің қыздары Гретл мен Лотте Уолтермен, сондай-ақ еврей зиялы отбасының ұлы Рикки Холлгартенмен дос болды. Эрика Манн "Лайенбунд Герман Мимикер" атты амбициялы театр труппасын құрды. Мюнхендегі Луизенгимназияда оқып жүрген кезінде Макс Рейнхардт оны Берлиндегі Deutsches Theater сахнасына алғаш рет шығуға шақырды. Клаус және оның достарымен бірге "Херцогпарк бандасы" ("Herzogpark Bande") деп аталатын ойын-шашулар жасағандарының нәтижесінде, ата-анасы оны және Клаусты прогрессивті жатақ мектепке, Vogelsberg аймағындағы Oberhessenде орналасқан Бергсшуле Хохвальдхаузенге жіберді. Эрика Маннның оқу кезеңі 1922 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін жалғасты, содан кейін ол Луизенгимназияға қайта оралды. 1924 жылы ол Абитур емтиханын нашар бағамен тапсырып, Берлинде театрлық білімін бастады, бірақ Гамбург, Мюнхен, Берлин және басқа қалалардағы көптеген жұмыстарының себебінен оқуын аяқтауға үлкермеді.

1920-шы және 1930-шы жылдар

1924 жылы Эрика Манн Берлинде театр оқуын бастады және сол жерде және Бременде актерлік өнер көрсетті. 1925 жылы ол ағасы Клаустың «Аня және Эстер» пьесасының премьерасында ойнады. Бір-бірін жақсы көретін төрт дос туралы бұл пьеса 1925 жылдың қазан айында көп шу көтеріп ашылды. 1924 жылы актер Густав Грундгенс Клауспен бірге қойылымды режиссерлікке алып, ер адам рөлінің бірін ойнауды ұсынды, ал Эрика мен Памела Ведекинд әйелдер рөлінде ойнауға тиіс болды. Олар пьеса бойынша бірге жұмыс істеген жыл ішінде Клаус Ведекиндке, ал Эрика Грундгенске кездік берді. Эрика мен Памела да бір-бірімен қарым-қатынаста болды, сондай-ақ, қысқа мерзімге Клаус пен Густав та бірге болды. 1926 жылдың шілдесінде Эрика мен Грундгенс бал айына, Эрика мен Ведекинд бұрын жұп болып тұрған қонақ үйге барды, онда соңғысы ер адам кейпінде келді. Эриканың Грундгенспен некесі ұзаққа соқпады, олар 1929 жылы ажырасып, бұрын бөлек тұра бастады. 1936 жылы оның ағасы Клаус «Мефисто» атты кітап жазды, оның басты кейіпкері Грундгенс прототипінде жасалған, ол өз жанын шайтанға (нацистерге) сатқан адам ретінде бейнеленген. 1960 жылдары Грундгенстің жүрегі ауырған туысы сотқа берген бұл кітап 1981 жылы Клаус Мария Брандауердің басты рөлде ойнаған сол аттас фильмге айналдырылды. Кейіннен Эрика Манн Тереза Гиезе, Аннемари Шварценбах және Бетти Нокспен қарым-қатынаста болды, сонымен қатар ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс тілшісі болып жұмыс істеді. 1927 жылы Эрика мен Клаус әлемді аралап саяхат жасады. 1932 жылы Манн Тереза Гиеземен бірге «Питер Восс, миллиондар ұрысы» фильмінде түсті. 1933 жылдың қаңтар айында Эрика, Клаус және Тереза Гиезе Мюнхенде «Die Pfeffermühle» деп аталатын кабаре ашты, онда Эрика көптеген материалдардың авторы болды, олардың көпшілігі антифашистік бағытта болды. Нацистер оны жабуға мәжбүрлегенге дейін кабаре екі ай бойы жұмыс істеді, содан кейін Манн Германиядан кетіп қалды. Ол Кристофер Ишервудтан британдық азаматтыққа өту үшін оған үйленуге келісуін сұрады. Ол бас тартты, бірақ 1935 жылы ыңғайлы некеге келісетін гомосексуал ақын В.Х. Оденге жүгінуді ұсынды. 1936 жылы Оден Манннің сүйіктісі Тереза Гиезені жазушы Джон Хэмпсонмен таныстырды, олар да үйленді, соның арқасында Гиезе Германиядан қашуға мүмкіндік алды. Келесі жылы олар «Өмірге қашу» атты кітап жариялады, ол Германиядан эмиграцияға кеткен танымал тұлғалар туралы айтады.

In 1924, Erika Mann began theater studies in Berlin and acted there and in Bremen. In 1925, she played in the première of her brother Klaus's play Anja und Esther. The play, about a group of four friends who were in love with each other, opened in October 1925 to considerable publicity. In 1924 the actor Gustaf Gründgens had offered to direct the production and play one of the lead male roles, alongside Klaus, with Erika and Pamela Wedekind as the female leads. During the year they worked on the play together, Klaus was engaged to Wedekind and Erika became engaged to Gründgens. Erika and Pamela were also in a relationship together, as were, for a time, Klaus and Gustaf. For their honeymoon, in July 1926, Erika and Gründgens stayed in a hotel that Erika and Wedekind had used as a couple shortly before, with the latter checking in dressed as a man. Erika's marriage to Gründgens was short lived and they were soon living apart before divorcing in 1929. In 1936, her brother Klaus wrote the book Mephisto, whose main character was loosely based on Gründgens, posed as a man who sold his soul to the devil, (the Nazis). The book, which drew a lawsuit from Gründgens' nephew in the 1960s, was made into a film of the same name in 1981, starring Klaus Maria Brandauer. Erika Mann would later have relationships with Therese Giehse, Annemarie Schwarzenbach and Betty Knox, with whom she served as a war correspondent during World War II. In 1927, Erika and Klaus undertook a trip around the world, Also in 1932 Mann had a role, alongside Therese Giehse, in the film Peter Voss, Thief of Millions. In January 1933, Erika, Klaus and Therese Giehse founded a cabaret in Munich called Die Pfeffermühle, for which Erika wrote most of the material, much of which was anti Fascist. The cabaret lasted two months before the Nazis forced it to close and Mann left Germany. She asked Christopher Isherwood if he would marry her so she could become a British citizen. He declined but suggested she approach the gay poet W. H. Auden, who readily agreed to a marriage of convenience in 1935. In 1936, Auden introduced Therese Giehse, Mann's lover, to the writer John Hampson and they too married so that Giehse could leave Germany. The following year, they published Escape to Life, a book about famous German exiles.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Манн Лондонда журналист болып жұмыс істеді, соғыс кезіндегі Blitz және Ұлыбритания шайқасы тұсында BBC үшін неміс тілінде радио хабарлар жасады. D-күнінен кейін ол Еуропа бойынша ілгерілеген одақтас әскерлеріне тікелей байланысты соғыс тілшісі болды. Ол Францияда, Бельгияда және Нидерландтағы соңғы шайқастар туралы хабарлады. Ресей және Берлин әуе көпірі жөніндегі пікірлерінен кейін ол Америкада коммунист деп танылды. Ол 63 жасқа толған еді.