Кіріспе

Пол Остердің романы (1989)
1989 жылғы роман «Ай сарайы» – Пол Остердің 1989 жылы алғаш рет жарық көрген романы. Роман Манхэттен мен АҚШ-тың оңтүстік-батысында өтеді және баяндаушы Марко Стэнли Фоггтың және оның отбасының екі буынының өміріне арналған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Марко Фог - жетім бала, оның жалғыз қамқоршысы - Виктор ағасы. Фог колледжге түседі, тоғыз айдан кейін жатақханадан жеке пәтеріне көшіп, онда Виктор ағасы сыйлаған 1492 кітапқа толы үйге қоныстанады. Виктор аға Фог колледжді бітірмей қайтыс болады, оны достары мен туыстары жоқ қалдырады. Марко мұраға ақша алады, оны Виктор ағаның жерлеу шығындарына жұмсайды. Ол өзіне-өзі жұмбалап, уақытын кітап оқумен өткізеді, "Неге жұмыс істеуім керек? Күннен-күнге өмір сүрудің өзі жетерлік" - деп ойлайды. Аман қалу үшін кітаптарын бірінен соң бірін сата бастағаннан кейін Фог пәтерінен айырылып, Орталық саябақта пана іздейді. Циммер мен Китти Ву оны Орталық саябақтан құтқарады, одан кейін ол Китти Вумен танысып, онымен махаббатқа қадалады. Соңында ол Томас Эффинг атты қарт кісіге күтім жасаушы болып жұмысқа орналасады. Фог ата-анасының тарихымен және Эффингтің бұрынғы суретші Джулиан Барбер болғандығымен танысады. Осы уақыт ішінде Эффинг Фог үшін әкелік бейнеге айналады. Эффинг Фогқа ақша қалдырып қайтыс болғаннан кейін, Марко мен Китти Ву Қытай ауданында бірге тұруға үй жасайды. Аборттан кейін Фог Китти Вумен ажырасып, өзін табу үшін АҚШ-ты шарлайды. Ол саяхатын әкесі Соломон Барбермен бірге бастайды, ол Фогтың анасы жерленген Вестлоун зиратындағы апаттан кейін көп ұзамай қайтыс болады. Марко жалғыз өзі саяхатын аяқтайды, ол Калифорнияның шұғыласыз жағажайында: "Осында бастаймын, осында өмірім басталады" - дейді.

Виктор ағадан Колумбия университетіне дейін

Марко Стэнли Фог, немесе М. С., Эмили Фогтың ұлы. Ол әкесін білмейді. Оның анасы он бір жасында автокөлік апатынан көз жұмады. Ол Виктор ағасына көшіп, оның тәрбиесінде өседі, содан кейін Марко Чикагодағы мектеп-интернатқа түседі. Колледж жасына келгенде Нью-Йорктегі Колумбия университетіне оқуға батыл қадам басады. Бірінші курста колледж жатақханасында тұрғаннан кейін Нью-Йоркте пәтер жалдап алады. Виктор ағасы қайтыс болады, бұл Марконы жолдан тайдырады. Қорымға кеткен шығындарды төлегеннен кейін, Виктор ағасының берген ақшасының көп бөлігінің қалмағанын түсінеді. Ол өзін құлдырауға, әлемнен қол үзгендей сезінуге рұқсат етеді. Ақша табуға ешқандай тырысқан жоқ. Электр қуаты тоқтатылады, салмағы төмендейді; соңында пәтерінен шығып кетуі керек екені айтылады. Шығарылудың алдындағы күні Марко бұрынғы колледж досы Циммерден көмек сұрайды. Циммер басқа пәтерге көшіп кеткен, сондықтан Марко Циммердің бұрынғы пәтеріне келгенде, оны біраз бейтаныс адамдар таңғы асқа шақырады. Сол таңғы ас кезінде ол Китти Вумен алғаш рет кездеседі. Ол оған ғашық болғандай көрінеді. Келесі күні Марко пәтерінен шығып, Манхэттен көшелерінде қалады.

Орталық парк

Марконың жаңа үйі – Орталық парк. Онда ол Манхэттен көшелерінің қысымынан паналады. Ол қоқыс жәшіктерінен тағам іздейді. Марко тіпті келушілер қалдырған газеттерді оқып, әлемдегі жаңалықтарды біліп отырады. Орталық парктегі өмір аса жайлы болмаса да, ол жалғыздығынан ләззат алып, ішкі және сыртқы әлемінің арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіргендіктен, көңілі толады. Орталық паркқа арналған бұл бөлім Трансцендентализмнің басты идеяларымен және Торо мен Уитменнің туындыларымен сабақтас келеді. Әуелде ауа-райы жақсы болғандықтан, тұрар жер табу қиындық тудырмады. Бірақ бірнеше аптадан соң ауа-райы өзгерді. Күшті жаңбырда Марко ауырып, Орталық парктегі үңгірге шегінеді. Бірнеше күн қалтырағаннан кейін ол үңгірден шығып, сыртта жатқанда құбылып, түрлі ойларға беріледі. Соңында оны барлық уақыт бойы іздеп жүрген Циммер мен Китти Ву табады. Қызудың салдарынан ол Киттиді үнді қызымен шатастырып, оны Покахонтас деп шақырады.

Циммердің үйінде

Zimmer (немісше «бөлме» деген сөз) – жақсы дос, Марконы өз пәтерінде қабылдайды, оның барлық шығындарын көтереді және оның жазылуына көмектеседі. Бірақ Марко әскери комиссияға барғанда, нашар физиологиялық және психикалық жағдайына байланысты оны жарамсыз деп табады. Марко Циммердің есебінен өмір сүргеніне қатты мазаланады, сондықтан ол Циммерді ақша табу үшін француз тілінен аударма жасауға көндіруге тырысады. Содан кейін ол Киттимен қайта кездеседі және Циммерді тастап кетуге шешім қабылдайды. Олар байланыстан үзіледі, ал он үш жыл өткен соң, көшеде кездейсоқ кездескенде, Марко Циммердің үйленіп, қалыпты орта тап азаматына айналғанын біледі.

Эффингтер үйінде

Аударма жұмысын аяқтаған соң, Марко басқа жұмыс іздеп шығады. Ол Эффинге кітап оқып беру және қарт, соқыр және мүгедек адамды Нью-Йорк қаласы арқылы оның мүгедектер арбасында жүргізу үшін жалданады. Эфинг Марконы өз жолында, ешнәрсеге көңілі толмауды үйретуге тырысатын таңғажайып адам. Марко Еффинге қартты айдап бара жатқанда көрген нәрселерін айтып беруі керек. Осылайша Марко айналасындағы нәрселерге өте дәл қарауға үйреніп алады. Кейін Эффинг Маркоға оны жалдаған негізгі жұмысты істеуге: оның некрологын жазуға тапсырады. Эффинг оған өзінің өмірінің басты деректерін атақты суретші Джулиан Барбер ретінде және Томас Эффингке айналуы туралы айтады. Ол Ютаға жер суреткері Бёрнмен және экскурсовод Скорсбимен бірге барып, кең елді суреттеп шықты. Бірн биік жерден құлап, экскурсовод қашып кетіп, Барберді шөл даланың ортасында жалғыз қалдырды. Барбер бір ермектің тұрып жатқан үңгірін тауып, онда тұруға кіріседі. Ол Грэшем ағайындыларын, үш қарақшыны өлтіреді және ақшаны Сан-Францискоға алып кетеді, онда ол ресми түрде "Томас Эффинг" деген есімді алады. Ол бай болады, бірақ бір күні біреу оған өзінің жоғалып кеткен атақты суретші Джулиан Барберге өте ұқсас екенін айтады. Ол депрессияға түсіп, қорқып, Қытай қаласына жиі барады және есірткі қолдана бастайды. Бірақ бір күні оған біреу шабуыл жасайды, сондықтан ол қашып кетіп, көше шамдарын соқтығыстырып, екі аяғы да шал болады. Ол осындай жаман өмір сүруді тоқтатып, Францияға кетуге шешім қабылдайды. 1939 жылы нацистерден қашып АҚШ-қа оралады.

Соломон Барбер

Соломон Барбер – Марконың әкесі және Эффингтің ұлы. Ол өте семіз (Марконың аштықтан зардап шеккен кезеңімен қарама-қарсы) және әкесін де, ұлының бар екенін де білмеген. Ол Эффингтің мүлкінің көп бөлігін мұраға алады. Эффингтің қайтысынан кейін ол Маркомен кездесіп, әкесі туралы білу үшін және ұлын тану үшін тырысады. Отбасылық цикл аясында Марко Барбердің әкесі екенін білмейді. Барбер студенті Эмилимен қарым-қатынаста болған, бірақ ол оның жүкті екенін сезбеген. Марко Барбердің Эмилидің қабірі алдында жылап тұрғанын көріп, шындықты біледі.

Виктор аға

Марконың анасының ағасы Виктор – қырық үш жастағы "жуқа, ұзын мұрынды тойтарыс" – кларинетші болып күн көреді. Виктордың амбициясы болмаса да, ол жақсы музыкант болған болуы керек, себебі ол бір кезде әйгілі Кливленд оркестрінің мүшесі болған. Барлық Фоггтар сияқты, оған да өмірде мақсатсыздық тән. Ол бір орында тұрақтап қалмайды, үнемі жолға шығып тұрады. Бір ойсыз әзілдің кесірінен ол танымал Кливленд оркестрінен кетуге мәжбүр болады. Содан кейін ол кішкентай топтарда ойнайды: "Ай сәулесінің көңіл күйлері" және кейін "Ай адамдары". Көрерлік табыс табу үшін ол жаңа бастағандарға кларинет сабақтарын да береді. Оның соңғы жұмысы – энциклопедия сату. Виктор аға арманшыл, ойлары біреуден екіншісіне тынбай ауысып отырады. Ол бейсболға және түрлі спорт түрлеріне қызығады. Оның бай қиялы мен шығармашылығы оған племяннигі Марко үшін қызықты ойын-сауықтар ойлап табуға көмектеседі. Виктор аға Маркоға қамқорлықты жауапкершілікпен атқарады, бірақ оған ересектердің билігін жүргізбейді. Ол сыйластық, махаббат және достыққа негізделген қарым-қатынас құрайды. Марко ағасының жеңіл мінезін, оның юморын және жомарттығын жақсы көреді. Виктор аға да ашық ойлы, кино көруді ұнатады және көп оқиды, кітаптарының саны – 1492, бұл сан әрине Колумбтың Американы ашқан жылын еске түсіру үшін таңдалған.

Томас Эфинг / Джулиан Барбер

Томас Эффинг, Соломонның әкесі және Марконың атасы, Джулиан Барбер ретінде дүниеге келді. Ол жартастағы үйде тұратын әйгілі суретші еді. Ол Елизавета Уилерге үйленді, бірақ некеден кейін ол бірнеше рет күйеуінен зорлық көрді. Джулиан Барбер батысқа саяхаттауды қалап, әйелі оның қайта оралмайтынынан қорқып, бір түнді оныңмен өткізді. Ол экспедицияға барды және бір жылдан астам уақыт шөлде жалғыз өмір сүрді. Ол жүкті әйеліне оралмағандықтан, барлығы оның қайтыс болғанын ойлады. Ол «өлген» болып қалуды шешіп, атын Томас Эффингке өзгертті. Джулиан Барбер Томас Моран суретшісіне қызығушылық танытқандықтан, Томас есімін таңдады. Эффинг тегі «f ing» (*fucking*) сөзімен байланысты, ол өмірінің «бұзылғанын» көрсету үшін таңдалды. Ол Томас ретінде жаңа өмір бастады, бірақ оған шабуыл жасалып, апатқа ұшырап, мүгедек болып қалды. Ол Парижге сапар шегеді және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін онда тұрады. Содан кейін ол Нью-Йорктегі үлкен пәтерге үй қызметшісі «Мисс Хьюм» және оның көмекшісі Павел Шуммен бірге көшіп келеді, ол Парижде танысқан ресейлік студент еді. Кейін Эффинг өзінің ұлы, семіз тарих профессоры бар екенін біледі, бірақ оған хабарласпайды. Павел автокөлік апатында қайтыс болғаннан кейін Эффинг немересі Марконы жаңа көмекшісі ретінде жұмысқа алады. Марко оған түрлі кітаптар оқып беруі керек, оны мүгедектер коляскасында серуендетіп жүргенде Манхэттен көрінісін соқыр адамға сипаттауы керек, соңында Эффингтің некрологын жазуы керек.

Китти Ву

Китти – қытай тегі бар, Маркоға ғашық болған қыз және Орталық парк кезеңінде оны іздеуге көмектеседі. Бұл эпизод «Жер шарын сексен күнде айналып өту» романына сілтеме жасайды, онда батыр Филеас Фог үнді әйелін өлімнен құтқарады; сонымен қатар, бұл Покахонтасқа жасалған сілтеме де болуы мүмкін. Марко сияқты, ол да жетім, себебі оның ата-анасы оның бала кезінде қайтыс болған. Эффингтің өлімінен кейін олар бірге тұрады, құмарлы қарым-қатынаста болады. Бірақ Марко Китти аборт жасауды шешкеннен кейін оны тастап кетеді және оның әкесі қайтыс болғанға дейін оған хабарласпайды. Алайда Китти онымен қайтадан бірге тұрудан бас тартады.

Жеке тұлғаны іздеу

Марко мен Соломон екеуі де әкесіз өскен. Бұл оларға зор әсер етеді:

Марко Виктор ағасы қайтыс болғанда жолын толығымен жоғалтады. Әкесін білмегеніне қатты күйінеді. Роман бойында Марко өзінің түбін табуға тырысады. Әкесін тапқаннан кейін көп ұзамай оны қайтадан жоғалтады. Соломон он жеті жасында әкесіз өмір тақырыбына арналған кітап жазады, бұл оның жеке басын іздеу жолындағы ішкі күресін көрсетеді. Ол осы кітапты түнде отырып жазады. Марко айтуынша, оның әкесі Виктор есіміне қатысты "күрделі, түсініксіз теорияларды құрастыруды ұнататын". (Остер 6) Марко Виктордың сөзінше, "Марко есімі Марко Полоға, Қытайға сапар шеккен алғашқы еуропалыққа лайықты есім". (Остер 7). Виктордың Китти Вумен қарым-қатынасы Марконың Қытайға жеткенінің символы болып табылады. Бұл Китти Вудың қытай тегінен шыққандығына байланысты.

Автордың өміріне ұқсастықтар

Ай сарайындағы басты кейіпкердің өмірінің кейбір жақтары автордың өмірін көрінеді. Ол австриялық еврей отбасының ұрпағы, 1947 жылдың 3 ақпанында Нью-Йорк қаласынан батысқа қарай 15 шақырым жердегі Ньюарк, Нью-Джерсиде дүниеге келген. Ол да сол жердегі орта мектепті бітірген. Бала кезінде Остердің әкесі Самуэль Остер көбінесе үйде болмайтын. Самуэль Остер – кәсіпкер, ол ұлы оянғанша ертеңгісін үйден шығып, ұлы ұйықтап қалғанда қайтатын. Остер әрқашан әкесінің орнына біреуді іздеп жүрді. Әкесінен өзгеше, анасы Остерге көп көңіл бөлді. Шындығында, бұл айдың әйелді немесе ананы символдайтынын еске түсіреді, сондықтан кітаптың атауына да басқаша мән береді. Пол Остер мен Марко Фог екеуі де 1947 жылы туған. Марконың, Соломонның және Полдың әкелерінің үшеуі де балаларының өмірде болмады. Полдың ағасы Еуропаға саяхатқа барғанда, бірнеше қорап кітапты Остерлердің үйінде қалдырды. Пол Остер бірінен кейін бірі кітаптарды оқыды. Марко да ағасы Виктордың кітаптарын оқыды. Екеуі де Нью-Йорктегі Колумбия университетінде оқыды. Колумбия университетіндегі студенттік демонстрацияларға екеуі де қатысты. Пол да, Марко да ақшасы бітіп қалғаннан кейін салмақтан айырылды. Эффинг пен Пол Францияға (Париж) барды. Эффинг өлтірген үш қылмыскердің сөмкесінен жиырма мың доллар тапқандай, Полдың ұлы да өлген адамның сөмкесінен үш мың доллар ұрлады.

Бейімделулер

2009 жылы Audible.com компаниясы Джо Барретттің оқылуымен «Ай сарайы» романының аудио нұсқасын шығарды, ол «Қазіргі авангард» аудиокітаптар сериясының бір бөлігі болды.

Анықтамалар және қосымша оқу

Адди, Эндрю Баяндау арқылы өзіндік құрылымдау: Пол Остердің «Ай сарайында» әңгіме айту жеке миф жасау ретінде. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 153–161-беттер. Аустер, Пол Ларри Маккаффри және Синда Грегоримен сұхбат. «Пол Остер» кітабында. Аштықтың өнері: Эсселер, алғы сөздер, сұхбаттар және «Қызыл дәптер». Нью-Йорк: Penguin Books, 1993, 277–320-беттер. Бауэр, Брюс «Екі есім» және одан да көп «Екі есім». The New Criterion, 7:8 (сәуір, 1989), 67–74-беттер. Беккер, Петер фон Марко Стенли Фоггтың «Өзіне саяхаты». Süddeutsche Zeitung (05.12.1990), 7-бет. Биркертс, Свен Постмодерндік пикареска. The New Republic, 200:13 (27 наурыз, 1989), 36–40-беттер. Брукс, Карло Үмітсіздік және мүмкіндік: «Ай сарайы» мен «Теңге» романдарында әлемге қатысу мәселесі. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 163–175-беттер. Cesari Stricker, Флоренс «Ай сарайы» немесе бағдарламаның түрленуі. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 177–182-беттер. Шассе, Жан-Франсуа «Ай сарайы»: тарихи палимпсест. Анник Дюперрей (ред.). Пол Остердің шығармалары: көп қырлы тәсілдер мен оқылымдар. Пол Остер туралы конференция материалдары. Aix en Provence: Actes Sud, 1995, 215–227-беттер. Шош, Кэтрин Пол Остердің «Ай сарайында» бейнелеуді феноменологиялық тұрғыдан қарастыру. Imaginaires: Revue du Centre de Recherche sur l’Imaginaire dans les Littératures de Langue Anglaise, 3 (1998), 195–204-беттер. Шенетье, Марк Пол Остер «Сына шебері» ретінде: «Ай сарайы». Didier Érudition CNED, 1996. Шенетье, Марк «Ай сарайы» төңірегінде. Пол Остермен әңгіме. Sources: Revue d’Études Anglophones, 1 (күз, 1996), 5–35-беттер. Кошой, Натали «Ай сарайы» немесе оқырманның қалыптасуы. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 183–192-беттер. Кошой, Натали «Маған қаламыңды бер»: «Трилогияда» және «Ай сарайында» Нью-Йорктің жасырын жағы. Анник Дюперрей (ред.). Пол Остердің шығармалары: көп қырлы тәсілдер мен оқылымдар. Пол Остер туралы конференция материалдары. Aix en Provence: Actes Sud, 1995, 228–241-беттер. Коу, Джонатан «Айдың ақымақтығы». Guardian (14 сәуір, 1989), 30-бет. Кулом Буффа, Шанталь «Ай сарайында» келісімге келу. Revue Française d’Etudes Américaines, 62 (қараша, 1994), 404–415-беттер. Крайер, Дэн Ақыл-ойының айлық кеңістігін зерттеуші. New York Newsday, 49:202 (26 наурыз, 1989), 23-бет. Делаттр, Пьер «Трансформациялардың сиқыры». Hungry Mind Review, 10 (көктем, 1989), 16-бет. Дирда, Майкл Таңғажайып және құпиялар. Washington Post Book World, 19:13 (26 наурыз, 1989), 3-бет. Доу, Уильям «Ешқашан осы қашықтықта болмау»: Пол Остер және айшық кеңістіктерді бейнелеу. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 193–198-беттер. Эдер, Ричард Ол 22 жасқа толғанға дейін «Туылмаған» емес. Los Angeles Times, 108:117 (30 наурыз, 1989), V21-бет. Эдвардс, Томас Р. The New York Review of Books, 36:13 (17 тамыз, 1989), 52-бет. Флох, Сильвен «Ай сарайында» аскетизм және қанағаттанбау. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 199–207-беттер. Геблер, Карлос Американың қанға батырылған қызыл тасы. Books, 3:1 (сәуір, 1989), 8-бет. Гилберт, Мэтью Пол Остердің «Гипноздық әңгімесі». Boston Globe, 235:89 (30 наурыз, 1989), 78-бет. Голдман, Стив «Үлкен алманың» ядросы. The Guardian (18 сәуір, 1989), 37-бет. Голдштейн, Билл Рухани қажылар салтанатты түрде келді. New York Newsday, 49:195 (19 наурыз, 1989), 22-бет. Готлиб, Илай «Ай сарайы». Elle (наурыз, 1989), 208-бет. Грим, Джессика «Ай сарайы». Library Journal, 114:2 (1 ақпан, 1989), 81-бет. Гильятт, Ричард Айлық пейзаж. Time Out, 969 (15 наурыз, 1989). Харди, Мирель Бұл ай емес: «Ай сарайының» көмескі суреті. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 209–215-беттер. Герцогенрат, Бернд «Өмірім аяқталмаса, қалай аяқталуы мүмкін?»: Пикареска. Бернд Герцогенрат. Қалаудың өнері: Пол Остерді оқу. Амстердам: Rodopi, 1999, 115–124-беттер. Герцогенрат, Бернд Сөз ойындары, жетімдер және суретшілер: «Ай сарайы». Бернд Герцогенрат. Қалаудың өнері: Пол Остерді оқу. Амстердам: Rodopi, 1999, 125–156-беттер. Гувер, Пол Пол Остердің белгілері мен символдары. Chicago Tribune Books, 142:78 (19 наурыз, 1989), 14/4-бет. Индиана, Гэри Помпоз жағдай. Village Voice, 34:14 (4 сәуір, 1989), 46-бет. Какутани, Мичико Әке мен өзін іздеудің пикарестік саяхаты. The New York Times, 138 (7 наурыз, 1989), C19-бет. Клеппер, Мартин «Ай сарайы» (1989): Маркос Мондфарт. Мартин Клеппер. Пиншон, Остер, ДеЛилло: Америкалық постмодернизм ойын мен реконструкция арасында. Frankfurt und New York: Campus Verlag, 1996, 284–298-беттер. Корнблатт, Джойс Райзер Марко Стенли Фоггтың таңғажайып саяхаты. New York Times Book Review (19 наурыз, 1989), 8–9-беттер. Маккей, Мэри Шөлдегі құпия, айшық жарығында. San Francisco Chronicle Review, 1989:11 (20 наурыз, 1989), 3-бет. Мишлин, Моника Ащы тәтті гравитация: «Ай сарайы». QWERTY, 6 (қазан, 1996), 217–224-беттер. Несбит, Лоис Өзін-өзі ойлап табудың қайта жаңғыруы. Princeton Alumni Weekly (3–17 наурыз, 1989), 19–20-беттер. Парриндер, Патрик Оствард Хо. London Review of Books, 11:10 (18 мамыр, 1989), 12–13-беттер. Пессо Мигель, Катерина «Хампти Думпти үлкен құлау жасады»: Пол Остердің «Ай сарайында» Америка құлау орны. Études Anglaises, 49:4 (қазан–желтоқсан, 1996), 476–486-беттер. Райх, Аллон Уәде етілген жер. New Statesman & Society, 2:46 (21 сәуір, 1989), 37–38-беттер. Рейнхарт, Вернер Пикарескалық дүниетанымының терапевтік функциясы: Пол Остер, «Ай сарайы» (1989). Вернер Рейнхарт. 80-жылдардың пикарескалық романдары: Рональд Рейган және АҚШ-тағы саяси повестьтің қайта жандануы (Акер, Остер, Бойл, Ирвинг, Кеннеди, Пиншон). Tübingen: Narr, көктем, 2001, 177–220-беттер. Ричи, Гарри Оқиғалар мен жағдайлар. The Sunday Times Books, 8593 (23 сәуір, 1989), G6-бет. Сакс, Дэвид Остер жабайы: қараңғы жақтан келген әрі қарайғы әңгімелер. Vogue, 179:3 (наурыз, 1989), 328-бет. Сейдж, Лорна Енді бастықтар үшін тұрыңыз. Observer, 10,304 (9 сәуір, 1989), 48-бет. Славит, Билл Өзінің ақыл-ойына тым ақылды жазушы. Applause (сәуір, 1989), 39–42-беттер. Смайли, Джейн «Айдың» арғы жағындағы құпияларды іздеу. USA Today, 7:128 (17 наурыз, 1898), 4D-бет. Штайнберг, Сибил Фикция: «Ай сарайы». Publishers Weekly, 234:26 (23 желтоқсан, 1988), 66–67-беттер. Валлас, Софи «Ай сарайы»: Марко автобиографиялық жазушы, немесе білімдік романның адасуы. QWERTY, 6 (қазан, 1996), 225–233-беттер. Уолш, Роберт Алдын ала қарау: Айға батып. Interview, 19:4 (сәуір, 1989), 18-бет. Уолтерс, Майкл Айналымда. The Times Literary Supplement, 4491 (28 сәуір, 1989), 452-бет. Вайзенбургер, Стивен «Ай сарайының» ішінде. Деннис Барон (ред.). «Қызыл дәптерден» әрі: Пол Остер туралы эсселер. Филадельфия: University of Pennsylvania Press, 1995, 129–142-беттер.