Кіріспе
Ба-ава – Ганадан шыққан манкала ойынының бір түрі. Оуэре ойналатын кейбір аймақтарда да таралғанымен, Ба-ава одан қарапайым, ал дәстүрлі қоғамдарда әйелдер мен балаларға арналған ойын деп есептеледі. Ба-ава Нигериядағы ж'ерин және обриджье ойындарымен туыс. Сондай-ақ, ол Эфиопия-Судан шекарасында ойналатын анюволи манкала ойынына ұқсас.
Ba awa is a variant of the game of mancala originating in Ghana. Although played in some of the same regions as Oware, it is simpler and in traditional societies is considered a game for women and children. Ba awa is related to games j'erin and obridjie played in Nigeria. It is also similar to mancala game anywoli played at the Ethiopian Sudanese border.
Ережелер
Бұл - Ганадан шыққан акан халқының, тви тайпасы қолданатын ережелер.
Жабдық
Ба-ава тақтасында әр ойыншының алдында алты шұңқыр болады, және (қалау бойынша) әр екі шетінде де тұтқынға алынған тұқымдарды сақтауға арналған бір шұңқыр болады. Ойынға 48 бірдей тұқым немесе басқа да кішкентай заттар қолданылады.
Құрылғы
Әдетте, бірнеше ойын қатарынан ойналады. Бірінші ойынның басында соңғы ұялардың өзінен басқа, әр ұяға төрт дәнек салынады. Келесі ойындар да әр ұяда төрт дәнекпен басталады, бірақ ұялардың меншігі өзгерген болуы мүмкін.
Нысан
Ойынның номиналды мақсаты тақтадағы барлық ұяшықтарды басып алу болып табылады; алайда, мұны істеу өте қиын болғандықтан, ойын көбінесе он немесе он бір ұяшыққа дейін ойналады.
Егіс
Ойыншылар тұқымдарды кезекпен жылжытады. Кезек кезінде ойыншы өзінің бақылауындағы шұңқырдың бірін таңдайды. Ойыншы осы шұңқырдағы барлық тұқымдарды алып, оларды осы шұңқырдан бастап сағат тіліне қарсы бағыттағы әр шұңқырға таратады, бұл процеске себу дейді. Тұқымдар соңғы есептік шұңқырларға таралмайды. Егер соңғы тұқым басқа тұқымдар бар шұңқырға түссе, онда сол шұңқырдағы барлық тұқымдар, соның ішінде соңғысы, сол шұңқырдан бастап қайта себіледі. Мұндай бірнеше кезек себу процесі бос шұңқырға жеткенше немесе төрт тұқым жиналғанша жалғаса береді.
Ұстау
Егер егіс кезінде қандай да бір ордада дәл төрт тұқым болса, олардың төртеуі дереу ұсталып, ойыннан алынады. Егіс кезінде мұндай ұстаулар көп рет болуы мүмкін. Сондай-ақ, егер соңғы ордаға себілген тұқымдардың саны төртке жетсе, бұл төрт тұқым ұсталады және егіс процесі аяқталады.
Ойынның соңы
Ойын тақтасында тек сегіз тұқым қалғанда, ойынды бастаған ойыншы оларды жинап алады, және ойын аяқталады. Келесі ойында әр ойыншы өзінің алған әр төрт тұқымы үшін бір ұямен бастайды. Тұқымдар әрқашан төрттің есесімен алынатындықтан, бұл тең санмен болады.