Кіріспе

Vipère au Poing) – Герве Базиннің романы. Бұл трилогияның бірінші және ең белгілі туындысы, қалғандары – La Mort du Petit Cheval және Le Cri de la Chouette. Бұл үш роман көбінесе автобиографиялық сипатта. 1948 жылы жарық көрген «Vipère au Poing» үлкен жетістікке жетті, сонымен қатар қызу дау-жанжалға себеп болды. Бүгінде ол Францияда классикалық роман ретінде танылады және жоғары сынып оқушылары оқиды.

Қысқаша мазмұны

Жас Жан әжесі мен ата-анасымен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін, оның ата-анасы Қытайдан (2004 жылғы фильмде француз Индокитайы) қайтып оралады, онда оның әкесі (Жак) құқықтан сабақ береді. Ол және оның бауырлары анасы Паульдің өміріне және балаларына деген жек көрушілікке толы қорқынышты әйел екенін біледі. Ол оларға өте қатал, қасақана түрде әділетсіздік жасайды, тіпті қатыгездікке дейін барады. Әкесі – әлсіз адам, ол көбінесе әйелінің еркіне бағынады. Ол уақытын энтомологияны зерттеумен өткізеді. Бірте-бірте жағдай үй ішіндегі ауыртпалыққа айналады. Пауль ұлдарына, әсіресе Жанға қатыгездік жасау үшін кез келген сылтауды пайдаланады. Жан мен оның бауыры аналарын екі рет өлтіруге тырысады: бір рет дәрінің көп мөлшерімен (одан кейін ол диареяға шалдықты); екінші рет өзенге батырып, оқиғаның жазатайым болғанын көрсетуге тырысады. Бірақ ол құтылып кетеді. Бір жолы ол ұлдарының жеке тәрбиешісінен Жанды жазалау үшін сабауды сұрайды. Жан қашып, Париждің жоғары мәртебелі ауданында тұратын әкесінің сенаторға барады. Оны әкесі қайта әкеледі, ол осы жағдайға қатты ұялады. Жан енді 15 жаста. Ол аймақтағы шаруаның қызы Мадленмен сексуалдық тәжірибе алады. Ол оны сүймейді, өйткені ол барлық әйелдерге күмәнмен қарайды, оларда өзінің анасын көреді. Оның пікірінше, әйелдер – ұрық үшін ғана арналған ыдыс. Пауль ұлын ұрлық жасаған жерде ұстау үшін Жанның бөлмесінде әдейі әмиянын қалдырады. Жан оның жоспарын жоққа шығарады және қысқаша жанжалдан кейін ол қалағанын алады, сондай-ақ Пауль де қалайды: Жан мен оның бауырының пансионға жіберуі. Жан естеліктерін былай деп аяқтайды: ол жеңгендей көрінсе де, шындығында Пауль оның барлық болмысын жойды. Өмір бойы ол сенім мен махаббат сезімін сезіне алмайды.

Әлеуметтік сын

"Бесдегі жылан" туындысы қысқа болғанымен, 20-ғасырдың басындағы француздық ауылдық буржуазиялық қоғамды өткір сынға алады. Базиннің осы әлеуметтік ортаға деген жек көруі анық байқалады. Ол екіжүзділіктің кең таралған, махаббат пен қайырымдылық сияқты ізгіліктерден гөрі католик обрядтарын сақтаудың маңыздырақ тұрған отбасын бейнелейді. Көбінесе қарапайым халықтың бейнесі жақсылыққа толы болса, буржуазия мен шіркеу әлемінің суреттері көбінесе жек көрінеді. Әртүрлі дін қызметкерлері, білім берушілер ретінде, баяндаушының анасының қатыгездігіне ортақтасады және жас әйелдермен жасаған күнәлі істері арқылы өздерінің ізгіліксіздіктерін көрсетеді. Базин суреттейтін ауылдық буржуазиялық жер иелерінен тұратын әлем ақырында өліп барады, бірақ кейіпкерлер мұны сезіктенбейтіндей. Олар өздерін жер бетінің тұзы деп есептейді, Францияны дұрыс жолға сала алмаған бұрынғы ақсүйектердің орнын басады. Ақсүйектер сияқты, олар да сауда-саттықты жек көреді. Өздері туралы жоғары пікірде болғанымен, өмірлері көбінесе қирап жатыр. Олар монархистік "Action Française" қозғалысын қолдауды тек Папаның өтінішімен тоқтатады, оны жек көретіндіктен емес.

Киноға бейімделу

1971 жылы телефильмге бейімделген: Vipère au poing, режиссері: Пьер Кардинал. "Қолдағы жылан" романының 2004 жылы "Қолдағы жылан" (француз тілінде Vipère au Poing) деген атаумен киноға бейімделді. Фильмнің режиссері: Филипп де Брока, ал басты рөлдерді Жюль Ситрук Жан Резо "Брас Буйон" рөлінде, Жак Виллерет Жак Резо рөлінде және Кэтрин Фрот Пауль Резо рөлінде ойнады.