Кіріспе

Шығыс Азиядағы будда дәстүрі, Үндістанның Мадхьямакасын көрсетеді. Шығыс Азия Мадхьямакасы – Шығыс Азиядағы будда дәстүрі, ол Үндістанның Мадхьямака (Чунг Куан) ой жүйесін ұсынады. Қытай буддизмінде бұл көбінесе Санлунь (қыт. 三論宗, яп. Санрон, «Үш трактат») мектебі деп аталады, сондай-ақ «бослық мектебі» (Кунг Цунг) деп те танылады, бірақ олар тәуелсіз ағым болмаған болуы мүмкін. Мектептің үш негізгі мәтіні – Орталық трактат (Жонг лун), Он екі есік трактаты (Шиермен лун) және Жүз трактат (Бай лун). Олар алғаш рет 5 ғасырдың басында Шығыс Цзинь әулеті кезеңінде будда монахы Кумараджива (344–413) арқылы Қытайға жеткізілді. Мектеп және оның мәтіндері кейін Корея мен Жапонияға таратылды. Бұл дәстүрдің көрнекті ойшылдары – Кумарадживаның шәкірті Сэнчжао (Сэн чао; 374–414) және кейінгі Цзицзан (Чи цзан; 549–623) болып табылады.

Чанға әсері

Джизаңнан кейін мектеп едәуір төмендеді, бірақ оның мәтіндері Тяньтай және Чан буддизмі сияқты басқа дәстүрлер үшін де ықпалды болып қалды. Чан (Зен) буддизмінде Нагарджуна мектептің патриархтарының бірі саналады, сондықтан оның Хуинь сияқты маңызды өкілдері төрт трактатпен таныс болған болуы керек. Хсуэ ли Ченгтің сөзіне сүйенсек, "Нью ту фа юнг (594–657) және Нан чуан Пу юань (748–834) сияқты Дзен шеберлері Дзен шеберлері болмас бұрын Сан Юнь буддистері болған".

Қазіргі Қытай буддизмі

ХХ ғасырдың басында Янг Вэньхуэй және Оуян Цзянь (Ch. 歐陽漸) (1871–1943) Қытайда буддалық білімді таратуға көмектесті, ал жалпы тенденция Йогачара, Мадхьямака және Хуаянь мектебі сияқты буддалық дәстүрлерді зерттеудің артуына қарай бағытталды. Қазіргі заманғы қытайлық Мадхьямаканы зерттеудегі маңызды тұлға – Йиншун (印順導師, 1906–2005). Йиншун қытай агамаларын Мадхьямаканы зерттеуге қолданды және Нагарджунаның еңбектерінің «агамаларда ұсынылған өзара байланысты туу тұжырымының мұрасы» екенін айтты. Йиншун Нагарджунаның жазбаларын дұрыс Будда Дармасы деп санады, ал Санлун мектебінің жазбаларын Татхагата гарбха доктринасын Мадхьямакаға енгізуі салдарынан бұзылған деп есептеді. Әріптестерінің арасында Санлун ғалымы ретінде танылса да, ол өзі тікелей байланысы бар екенін айтқан жоқ. Көптеген қазіргі заманғы қытай Мадхьямака ғалымдары, мысалы Ли Жифу, Ян Хуинан және Лан Цзифу – Йиншуннің шәкірттері болды.

Жапония тарихы

Бұл мектеп Жапонияда Санрон (三論宗) деп аталды және оны 625 жылы корейлік Гогурё монахы Хёгван (Jp. = Екан 慧灌) Гангоджи ғибадатханасында тұрғанда таныстырды. Принц Шотоку Санрон мектебінен екі буддалық ұстаз алғанын білуге болады. Екан сонымен қатар Японияға Джоджитсу (Сатьясиддхи) мектебін әкелгенімен де белгілі, ал Сатьясиддхи жүйесі жапондық Санронда Мадхьямакамен бірге қосымша оқытылды. Хэйан дәуірінде маңызды Санрон өкілі Чико (709–781) болды, оның Жүрек сутрасына жазған түсіндірмесі Хэйан буддалық ғылымының классикалық еңбегіне айналды және Хэйан дәуірінің басында Жүрек сутрасына ең беделді түсіндірме саналды. Бұл түсіндірме Хоссо (Йогакара) мектебінің Жүрек сутрасын түсіндіруін сынап, Жүрек сутрасын нақты мағынасы бар мәтін (нитарта) ретінде көрсетті, сонымен қатар Джизанның еңбектерін пайдаланды. Кейіннен бұл мектеп Тэндай және Дзен сияқты басқа жапон мектептерінің артынан қалып қойды.