Таулық бүркіт (Taulyq bürkıt)

Кіріспе

Құс түрлері

Таулық бүркіт (Nisaetus nipalensis) немесе Ходжсонның бүркіті – Азияға тән ірі жыртқыш құс. Екінші атау табиғатты зерттеуші Брайан Хоутон Ходжсонның құрметіне берілген, ол Гималайда өзі жинаған бір мысалынан кейін бұл түрді сипаттаған. Көбінесе танылмаған ағылшынша атауы – қауырсын аяқты бүркіт. Барлық бүркіттер сияқты, ол Accipitridae тұқымдасына жатады. Оның қауырсынмен жабылған табан сүйегі (tarsus) осы түрді Aquilinae кіші тұқымдасына жатқызады. Бұл түр Үндістанның солтүстік бөлігінен, Үндістан, Непал (содан nipalensis атауы шыққан), Бангладеш арқылы Таиланд, Тайвань, Вьетнам және Жапонияға дейін көбейетіні анықталған, бірақ оның таралу аймағы көбейтуші түр ретінде одан да кең болуы мүмкін. Басқа Азиялық соқыр бүркіттер сияқты, бұл түр бұрын Spizaetus туысына жатқызылған, бірақ генетикалық зерттеулер бұл топтың парафилетикалық екенін көрсетті, нәтижесінде Ескі әлемге жататын түрлер Nisaetus (Ходжсон, 1836) туысына қосылды және Жаңа әлем түрлерінен бөлінді. Соқыр бүркіттерге тәндей, таулық бүркіт орманды мекендейтін, мүмкіндікті пайдаланатын жыртқыш, ол құстар, сүтқоректілер және бауырымен жорғалаушылар, сондай-ақ басқа омыртқалы жануарларды қоса, әртүрлі түрлі азықтандырады. Қазіргі уақытта кең таралғандықтан, алаңдаушылық тудырмайтын түр ретінде жіктеліп келсе де, бұл түр көбінесе сирек кездеседі және оның саны азайып бара жатыр, әсіресе кең ауқымды ортаның бұзылуы мен орманның жойылуына байланысты.

Өлшемі мен таксономиясы

Таулық бүркіт – ірі жыртқыш және өте ірі бүркіт. Көбінесе "жұмсақ денелі" деп сипатталғанымен, ол әдетте өз туысының көптеген басқа өкілдерінен айқын түрде ірі және салмақты болады. Қазіргі танылған 10 түрдің ішінде Nisaetus туысының ең үлкен өкілі болып саналады, жақында танылған Флорес бүркітінен (Nisaetus floris) басқа (ол өзгермелі бүркіттен бөлінді). Соңғысы, өте қауіпті аралдық соколы, салмағы белгісіз болғамен, ұқсас мөлшерде (бірақ қанаттары қысқарақ), алайда Флорес түрі ең ірі таулық бүркітке қарағанда дене бітімі жұқа және сүйір болып көрінеді. Таулық бүркіттің жалпы ұзындығы және қанаттарының ені: Құстардың көпшілігі сияқты, аналықтары аталықтарынан орташа есеппен ірілеу, өлшемдеріндегі айырмашылық 3-8% құрайды, бірақ кейде 21%-ға дейін жетеді. Оның қанаттары ашық кеңістікте мекендейтін бүркіттерге қарағанда салыстырмалы түрде қысқа болғанымен, барлық бүркіттердің ішінде ең ұзын қанаттары осы түрге тән, тіпті олардың дене мөлшеріне шаққанда да. Таулық бүркіттің қысқа, бірақ күшті тұмсығы, ұзын және көбінесе тік тұратын шоқысы (бірақ ол өте қысқа да болуы мүмкін), қысқа қанаттары, үш жолақты ұзын құйрығы, қауырсынды аяқтары және күшті тырнақтары бар. Әдетте ол көзге түспейді, қанаттарының ұштары құйрығынан бес бөліктен бір бөлігіне дейін төмен түсіп, қанаттың ішінде тік тұрады. Жапондық тұқымы материктік тұқымнан шамамен 9% ірілеу, сонымен қатар салыстырмалы түрде ұзын құйрығы мен қанаттары бар. Тайвань және мүмкін Хайнаньдағы популяциялар да осы тұқымға жатуы мүмкін. Аталықтарының қанаттарының стандартты өлшемі , ал аналықтарында екі жыныста да құйрығы және табан сүйегі Сузука тауларынан алынған белгісіз көлемді үлгіде N. n. orientalis аталықтарының орташа және аналықтарының жалпы ұзындығы анықталды. Бір кезде Шри-Ланка мен Оңтүстік-Батыс Үндістанда кездесетін ірі бүркіттер таулық бүркіт түрінің N. n. kelaarti қосымша түріне жататындығы есептелген. 2008 жылғы зерттеуге сәйкес, географиялық оқшаулау және дауыс айырмашылықтары оны жеке түр ретінде қарастыруға негіз береді, Nisaetus kelaarti, Легге бүркіті. Легге бүркітінің жеке түр мәртебесі ДНК зерттеулерімен де расталған, митохондриялық ДНК-дағы орташа айырмашылық 4,3% құрайды (түрлерді ажырату үшін ең аз айырмашылық 1,5% деп саналады). Шын таулық бүркіттерден таралуы жағынан өте оқшауланған болса да, Легге бүркіті физикалық жағынан да ерекшеленеді, көбінесе ашық түсті және төменгі жағында аз белгіленеді, таулық түрге тән мойын жолақтары көбінесе жоқ (кейде әлсіз жолақтар байқалуы мүмкін), оның орнына мойнында қарапайым сары түс басым. Құрлықтағы таулық бүркіттер сияқты, Легге бүркітінің де күшті шоқысы бар. Легге бүркітінің ұшу кезіндегі қанаты көбінесе қарапайым сары түсті (немесе өте әлсіз жолақты) және жолақты қанат қауырсындары өте сарғайған. Легге бүркіті таулық бүркіттерге қарағанда шамамен 10% кішірек және таулық бүркіттен дене пропорцияларының барлық жағынан ерекшеленеді, қанаттары салыстырмалы түрде кішірек, бірақ кішірек түрдің тұмсығы мен тырнақтары таулық бүркіттен үлкен. Ересектердің көздері алтын немесе тіпті сары-сары түсті, ал жасөспірімдердің көздері көкшіл сұрдан ашық сарыға дейін болады. Ересектерде көздің үстіндегі тері қара түсті, ал жасөспірімдерде - сұрғылт. Барлық жастағы аяқтары сарғыш сарыдан сарғыш аққа дейін болады. Таулық бүркіттің ақшыл түсті өзгермелі бүркіттермен (Nisaetus cirrhatus) шатасуы мүмкін. Алайда, соңғы түрдің тек Солтүстік Үндістаннан Оңтүстік-Шығыс Азияға дейінгі көптеген аймақтарында ғана шоқысы бар. Сонымен қатар, өзгермелі бүркіт салыстырмалы түрде ұзын құйрықты, арық және жұмсақ денелі құс. Соңғы түрдің қанаттары да тар және жиектері тегіс. Ақсақал бүркітінің қанаттары таулық бүркітіне қарағанда жазырақ. Өзгермелі бүркіттің ересектері төменгі жағында қатты қызыл жолақтар емес, керісінше, қанат қаптамалары мен бүйірлерінің нәзік бөліктерін қоспағанда, жолақтар бар, сонымен қатар құйрық жолақтары тар. Ұшу кезінде өзгермелі бүркіттің негізгі қанаттары ақ түсті, ал артқы жағынан қарағанда ақшыл емес. Екі түрдің жасөспірімдерін оңай шатастыруға болады, бірақ қанат пропорциялары әрқашан әртүрлі болады, таулық жасөспірімдер көбінесе айқын түрде ірілеу көрінеді, ал өзгермелі жасөспірімдер (тиісті тұқымдары) әдетте әлдеқайда ашық, жылы қызғылттан қызғылтқа дейін бас және төменгі бөліктерінде болады. Таулық бүркіт сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Азияда Блайт бүркітімен (Nisaetus alboniger) және Уоллес бүркітімен (Nisaetus nanus) біршама аумақты бөліседі, бірақ екеуі де әлдеқайда кіші және көптеген жағынан ерекшеленеді (әсіресе ересек Блайт бүркітінің ерекше қара және ақ түсі). Таулық бүркітімен шатастыруға болатын тағы бір, бірақ екіұшты мүмкіндік – Жердонның базасы (Aviceda jerdoni), ол әлдеқайда кішірек және тығыз денелі. База ересек таулық бүркіттерге ұқсас белгілерге ие, бірақ оның аяқтары қауырсынмен жабылған емес және қанаттары ұзын және әртүрлі пішіндес. Таулық бүркіттің полиморфты емес, кішірек шоқылы бал құмырсқасынан (Pernis ptilorhynchus) ажыратуға болады, себебі тіпті ең ұқсас қауырсынды құмырсқалардың да аяқтары қауырсынсыз, кішкентай және жұқа басы мен тұмсығы бар, мойны ұзын және қанат соққылары ұзын, жұмсақ қанаттарында тереңірек.

The mountain hawk eagle is a large raptor and fairly large eagle. Although described not infrequently as "slim", it is usually perceptibly bulkier and more massive than most other members of its genus. It is seemingly the largest member of the 10 currently recognized species in the genus Nisaetus, notwithstanding the recently recognized Flores hawk eagle (Nisaetus floris) (which was separated from the changeable hawk eagle). The latter critically endangered island hawk eagle seems to be of broadly similar size (weight is unknown), albeit with shorter wings, however the Flores species seems to be linearly outmatched by and slimmer in build the largest mountain hawk eagle. The mountain hawk eagle attains a total length of and a wingspan of Like most birds of prey, females are larger on average than the male, with a typical size difference of 3 8%, though it can rarely range up to a 21% difference. Although its wings are relatively short compared to eagles of open country, it has the longest wings of any of the hawk eagles, even relative to their size. Mountain hawk eagles have a short but strong bill, long and often erect crest (though can also be very short), short wings, a longish three banded tail, feathered legs and powerful feet. It is usually rather unobtrusive, perching rather upright inside of canopy, with its wing tips coming to less than one fifth down the tail. The Japanese race averages about 9% larger than mainland race, and also has a proportionately longer tail and longer wings. The populations from Taiwan and the possible ones in Hainan are also probably part of this race. Among standard measurements wing chord of males ranges from while the female's ranges from In both sexes, the tail ranges from and the tarsus from From a sample of unknown size from the Suzuka Mountains, males of N. n. orientalis were found to average and females in total length. From the same sample, males had a mean wing chord length of , tail length of , culmen length of and tarsus length of Meanwhile, females had a mean wing chord length of , tail length of , culmen length of and tarsus length of
At one time largish hawk eagles found in Sri Lanka and southwestern India was deemed to be part of the mountain hawk eagle species under the subspecies N. n. kelaarti. A 2008 study based on the geographic isolation and differences in call suggest that this be treated as a full species, Nisaetus kelaarti, Legge's hawk eagle. The full species status of Legge's hawk eagle appears to be further supported by DNA studies, with an average difference in mitochondrial DNA of 4.3% (usually the minimum difference to differentiate species is considered to be 1.5%). Although extremely isolated in distribution from true mountain hawk eagles, Legge's hawk eagle is physically distinct as well, often being much paler and less marked below with the throat stripes characteristics of the mountain species often absent (occasionally faint stripes may manifest) being instead largely plain buff about the throat. Like mainland mountain hawk eagles, Legge's hawk eagles have a strong crest. The hand in flight on a Legge's is often plain buff in colour (or with some very faint streaking) and the banded wing feathers are rather faded. Legge's hawk eagle appears to be about 10% smaller than mountain hawk eagles and was found to differ in almost all bodily proportions from mountain hawk eagle, with relatively smaller wings but the smaller species also has a larger bill and larger talons than the mountain hawk eagle. Adults have golden or even yellowish orange eyes, with juveniles having pale bluish grey to pale yellow eyes. In the adult the cere is blackish grey, while in juveniles it is dull grey. In all ages, the feet range from dull yellow to yellowish white. Confusion of mountain hawk eagle in all plumages is possible with pale morph changeable hawk eagles (Nisaetus cirrhatus). However, the latter species only has a vestigal crest in most areas of overlap from northern India to southeast Asia. Furthermore, the changeable is a slighter, more slender bird with a relatively longer tail. The latter species also has narrower wings with more even trailing edges. While soaring, changeable hawk eagles tend to have flatter wing shape than mountain hawk eagles. Changeable adults also have streaking rather than heavy rusty barring on their underside, apart from subtle parts of wing linings and flanks, and also have narrower tail bars. In flight, the changeable also has clear white base to their primaries and less whitish on the rump when seen from above. Juveniles of the two species are more easily mistaken but wing proportions always differ, the mountain juveniles usually appear perceptibly bulkier and changeable juveniles (of relevant races) are generally much paler, rather than warm buffy to tawny, on the head and underparts. The mountain hawk eagle also overlaps somewhat in range, in southeast Asia, with Blyth's hawk eagle (Nisaetus alboniger) and Wallace's hawk eagles (Nisaetus nanus) but both are much smaller and different in multiple ways (especially the bold black and white of adult Blyth's). Another, albeit unlikely, potential source of confusion for the mountain hawk eagle is with Jerdon's baza (Aviceda jerdoni), which is far smaller, and of a far more compact and chunky build. The baza is somewhat similar in marking to adult mountain hawk eagles, but the baza lacks feathered legs and has relatively much longer and differently shaped wings. Mountain hawk eagles can usually be told from the slighter, smaller crested honey buzzard (Pernis ptilorhynchus), beyond the latter being polymorphic, as even most similarly plumaged individual honey buzzards have bare legs, much smaller and slimmer head and bill with a longer neck and deeper wing beats on relatively longer, more slender wings.

Ән шығару

Таулық бүркіттер көбейту маусымы болмаса, тыныш болады. Олардың дауысы өткір, жоғары тембрлі, көбінесе сыбызғының дыбысына теңеп айтылады. Әдеттегі шақырулары көк құмқұйрықтың (Tringa ochropus) "клу-уит-уит" немесе жалпы көк құсқұрттың (Cissa chinensis) "ки-кикик" дыбысына ұқсас келеді. Кейбір аймақтарда дронголар таулық бүркіттің дауысын өте шеберлікпен қайталай алады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл кең таралған жыртқыш құстың солтүстік және оңтүстік шекаралары бүгінгі күнге дейін таңқаларлықтай нашар белгілі. Тарихи жазбалар түрдің қалыптасқан ареалынан жүздеген шақырым солтүстікке қарай қоныстануы мүмкін екенін, ал бұрын тек қыстаушы немесе кездейсоқ кездесетін бүркіттер барып-келіп тұратын аймақтардан жыл бойы осы түрді байқау туралы хабарлар түсіп келеді. Таулық бүркіті шығыс Моңғолия және Ресейдің Еділ бойының оңтүстік бөлігіндегі Приморье сияқты, олардың ареалының қалыпты шегінен әлдеқайда солтүстікке орналасқан жерлерде "сирек көбейетін" түр ретінде тіркелген. Бүгінгі күнге дейін IUCN таулық бүркітінің ареал карталарын осы аймақтарда түрдің болуын көрсету үшін жаңартқан жоқ, бірақ олардың тұрақты көбейетін түрі екенін растау қажет болуы мүмкін. Көптеген жерлерде таулық бүркіт көшпес түр, бірақ ересектер де, жастар да қыста биік жерлерден төменге қарай жылжуы мүмкін, сондықтан оны жартылай көшпел деп санауға болады. Солтүстік Үндістанда түрдің Индо-Ганг жазығына дейін кездейсоқ түрде шатасып кеткен жағдайлары бірнеше рет тіркелген. Бутанда қысқа қашықтықтағы биіктік бойынша қозғалыстар жиі кездесетінін көрсететін мәліметтер бар. Дегенмен, Непалда көшпел таулық бүркіттердің саны салыстырмалы түрде аз. Оңтүстік-Шығыс Азияның солтүстік бөлігіндегі таулық бүркіттер Мьянманың, Таиландтың шығыс бөлігінің және Малайзияның жазық аймақтарына қарай кеңейеді. Жапонияда да осындай қозғалыстар байқалады, кейбір жапондықтар Корея түбегіне көшіп барады. Таиланд және Малайзия сияқты жоғарыда аталған аймақтарда (негізінен елдің солтүстік бөлігінде) жыл бойы таулық бүркіттерді байқау шағын, оқшауланған қоныстану және/немесе көбею ошақтарының болуын көрсетеді. Таулық бүркіттер Гонконг пен Камбоджада кездейсоқ түрде кездеседі. Борнео аралында таулық бүркітінің кездейсоқ кездесуі туралы хабарламалар да бар. Таулық бүркіт көбінесе ағаштардың шегіне дейін орналасқан тығыз төбелі және таулы орманды мекендейді. Олар көбінесе орманды төбелерде кездеседі. Әдетте, жақын маңдағы өзендердің болуымен, жасыл немесе аралас ормандарға басымдық беріледі. Ареалдың орталық бөлігі биік орналасқандықтан салқындатылған субтропикалық кең жапырақты орманға жатады, бірақ олар орташа температуралы аралас ормандардан тропикалық жаңбырлы ормандарға дейін кездесе алады. Алайда, кейбір аймақтарда түрлер екіншілік өсімдіктерге де таралуы мүмкін. Көбеймейтін уақытта таулық бүркіттер кейде орманды жазықтарда және тіпті дамыған ауылдар мен қалалардың жанында (әдетте оқшау және қарапайым) қысқа уақытқа тоқтап тұруы мүмкін. Гималай тауларында түрлердің мекендейтін биіктігі көбінесе теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Дегенмен, олардың Юньнаньның солтүстігінде теңіз деңгейінен жоғары биіктікте тіркелген жағдайлары да бар. Жапонияда олар әдетте материктегі мекендеріне қарағанда төмен орналасқан, көбінесе тек қыста түрлер кездейсоқ түрде тіркелген.

Both the northern and southern limits of this widely found raptor are surprisingly poorly known to this day, with historic records suggesting that the species may take up residence hundreds of kilometers north of its accepted range and year around reports of this species from areas formerly considered only to be visited by wintering migrant or vagrant hawk eagles. The mountain hawk eagle has been recorded under the status of "rare breeder" in areas much farther north than is conventionally accepted as part of their range, such as far eastern Mongolia and the landlocked, extreme southern part of the Russian Far East such as in Primorsky Krai. To this date, the IUCN has not updated the range maps for mountain hawk eagles to reflect the species’ presence in these areas, although their status as continual breeders here may still need confirmation. Through much of their range, mountain hawk eagles are typically sedentary but both adults and young hawk eagles sometimes also disperse in descent from higher grounds in winter and it may be characterized as a partial migrant. There are several recorded cases of the species wandering in north India down into Indo Gangetic plains. In Bhutan, fragmentary information suggest short distance altitudinal movements are not infrequent. Relatively low volumes of migrant mountain hawk eagles were detected in Nepal, however. With a fair amount of consistency, the hawk eagles found in the northern part of southeast Asia range into more lowland areas of Burma, eastern Thailand and peninsular Malaysia. There are also similar movements to lowlands in Japan with some Japanese ones moving to the Korean peninsula. In some of the areas above such as Thailand and Malaysia (mainly far northern part of country), year around reports of mountain hawk eagles may suggest small, isolated pockets of residency and/or breeding occurring. Mountain hawk eagles have been recorded as a vagrant in Hong Kong and Cambodia. Broader vagrancy has been reported in the case of a mountain hawk eagle that turned up in the island of Borneo. The mountain hawk eagle tends to reside in dense hill and montane forests at any point up to the tree line. They are mainly found in various wooded foothills. Typically, primary evergreen or mixed forests are preferred, with the presence of nearby streams a plus. The central part of the range falls in subtropical broadleaf forest made cooler by their high elevations but they can range anywhere from temperate mixed forests to tropical rainforests. However, in some areas the species can range into second growth. In non breeding times, mountain hawk eagles may sometimes wander through wooded plains and briefly near fairly developed villages (though usually more secluded and primitive one) and even cities. Elevations the species has been known to live at in the Himalayas are mostly above sea level. However, they've been recorded at elevations of up to in northern Yunnan. In Japan, they usually reside somewhat lower than in their mainland haunts, typical at between Mostly only during winter, the species has been recorded (albeit seldom) down to or even lower as vagrant.

Мінез-құлық және экология

Таулық қырандар орманды мекендеуге жақсы бейімделген. Барлық *Nisaetus* түрлері сияқты, олардың дене бітімі мен ұшу стилі жалпы орманды жыртқыштарға тән және көбінесе нағыз шоқпарлардың немесе *Accipiter* туысына жататын түрлердің, әсіресе кейде бірге кездесетін еуразиялық шоқпардың (*Accipiter Gentilis*) сипаттарымен салыстыруға болады. Басқа орманды жыртқыштар сияқты, таулық қыранның (немесе жалпы *Nisaetus* түрлерінің) ұзын құйрығы, қысқа, кең қанаттары және салыстырмалы түрде ұзын, бірақ күшті аяқтары бар, бұл оларға тығыз орманды аң ауру жерлерінде маневрлік қабілетін арттырып, жылдам шабуыл жасауға мүмкіндік береді. «Қыран-шоқпар» деген атау олардың нағыз шоқпарларға ұқсас бейімделуіне байланысты берілген. Дене құрылысы бойынша, әсіресе қанаттары мен табан сүйектерінің ұзындығы, бірақ тырнақтары мен тұмсығының қысқа болуына қарағанда, таулық қыран сүтқоректілерге қарағанда құстарды аулауға морфологиялық жағынан бейімделген деген болжамға қарамастан, диеталық зерттеулер таулық қыранның құс жемшіл емес, көптеген жыртқыштар сияқты, жалпы және мүмкіндікті пайдаланушы екенін көрсетеді. Шындығында, осы түрдің тамақтануын зерттеудің аз ғана бөлігі таулық қыранның ұсақ сүтқоректілерді жем ретінде артық көретінін, бірақ мүмкіндік туғанда құстар мен бауырымен жорғалаушыларды да жей алатынын көрсетеді. Әдетте, таулық қыран жапырақ арасында жасырынып, аң аулайды және жемді ұстау үшін төмен нығылады. Көптеген жемдер жерде ұсталады. Жапонияның Хёго префектурасында жүргізілген зерттеуде бір жұптың 142 түрлі жемі қаралды. Сандық көрсеткіш бойынша, бұл жұптың көптеген жемдері дене мөлшері жағынан өте кішкентай болды (күмәнді), бұл жапондық қыран-шоқпарларға тән екені толық зерттеудің болмауына байланысты белгісіз. Сандық көрсеткіш бойынша сирек кездесетін жемдерге қосмекенділер және бір рет тіркелген балық жатады. Жоғарыда аталған жемдердің көпшілігі салыстырмалы түрде кішкентай болғанымен, таулық қыранның өзінен үлкен немесе оған тең жемдерге шабуыл жасайтыны туралы хабарлар бар. Таулық қыранның жас жануарларды шабуылдайтыны хабарланған, бірақ көбінесе өте жас және кішкентай, тіпті жаңа туған жануарларға жақын. Тайваньда олар формазондардың (*Capricornis swinhoei*) жас бұғыларын ұстады, олардың салмағы орташа есеппен 5 кг-дан кем болды. Таулық қырандар ірі құс жемін де алады, соның ішінде ересек үнділік тауыс құсының (*Pavo cristatus*) салмағы шамамен 7 кг. Таулық қырандар аулайтын етқоректілер де салыстырмалы түрде үлкен және қауіпті болуы мүмкін. Жапон барс (*Meles anakuma*) бір аналық қыранның жемі болды. Сонымен қатар, Тайваньда орташа салмағы шамамен 5 кг болатын төрт ересек қытай тояғы (*Melogale moschata*) және шамамен осындай салмақты жапондық мартен (*Martes melampus*) аналық қыранмен әкетілді. Бұл түрдің ұстаған еттенетін жеміне ересек сары кеуделі мартен (*Martes flavigula*) салмағы шамамен 1 кг, ересек қызыл панда (*Ailurus fulgens*) салмағы шамамен 6 кг және ересек енші иттері (*Nyctereutes procyonoides*), орташа салмағы (бірдей өлшемді диапазонда) осы түрдің кездейсоқ үй мысығы (*Felis silvestris catus*) жатады. Үлкендігі мен қорғаныш мінезі жағынан да осындай әсерлі сипатқа ие приматтар бар, олардың арасында таулық қыран кейде жыртқыш болып табылады. Алайда, маймылдар сияқты приматтардың көп бөлігі нәресте немесе жас кезінде ұсталады, ал олардың өлтірген ересектерінің көпшілігі бұрын жарақат алған немесе науқас болған болуы мүмкін. Тіпті нәресте маймылдарды алу аналардың қорғаныш сипаты мен маймыл әскерлерінің арқасында соқырды аң аулау үшін белгілі бір қауіп төндіреді. Мысалы, Тайваньда ұсталған Формозандық тау макакалары (*Macaca cyclopis*) сәбилер болған, салмағы шамамен 8 кг. Таулық қыран кейбір ірі приматтарға (көп жағдайда немесе толығымен жас, олардың әскерлерінің осал мүшелері) әлеуетті немесе расталған қауіп ретінде қарастырылады, соның ішінде: Франсуа лангуры (*Trachypithecus francoisi*), қара снубты маймыл (*Rhinopithecus bieti*), гиббон (*Hylobates lar*) және шығыс гиббон (*Hoolock leuconedys*). Алайда, ең әсерлі приматты өлтіру - бұл ересек жапон макакасы (*Macaca fuscata*), салмағы шамамен 20-30 кг, оны тірідей ұстап алды, содан кейін оны ірі (аналық деп болжанатын) таулық қыран бөлшектеді.

Mountain hawk eagles are well adapted to living in forests. As is the case for all Nisaetus species, their physical form and flight style is typical of forest dwelling raptors in general and is often found to be roughly comparable to the features of true hawks or Accipiters in particular larger species such as the occasionally sympatric Eurasian Goshawk (Accipiter Gentilis). Like most other forest raptors, mountain hawk eagles (and Nisaetus species in general) have a long tail, short broad wings and relatively long but powerful legs, all of which impart greater maneuverability and quicker strike times in denser wooded hunting grounds than other raptorial body plans. The common name hawk eagle is apparently in reference to their similar adaptations to true hawks. Contrary to the suggestion that, based on their physiology, especially their longer wings and tarsus but shorter talon and bill length, when physically compared to the Legge's hawk eagle implies that the mountain hawk eagle is morphologically adapted to hunting birds more so than mammals, dietary studies indicate that the mountain hawk eagle is not necessarily a specialized bird predator but rather a generalist and opportunist like many predators. In fact the small handful of dietary studies of the species show that the mountain hawk eagle somewhat prefer small mammals as prey but readily takes both birds and reptiles given the opportunity. Typically, the mountain hawk eagle tends to still hunt from a concealed perch in foliage, stooping down to take prey. Most prey is taken on the ground. A study in the Hyōgo Prefecture of Japan reviewed 142 prey items of a single breeding pair. Quantitatively, most prey deliveries by this pair were rather (almost surprisingly) small in body size, whether this is typical of Japanese hawk eagles is not clear given the lack of comprehensive study. Quantitatively rare prey items that have been recorded have including amphibians and, recorded only once, fish. While most of the prey mentioned above is of relatively modest size, the mountain hawk eagle is not infrequently reported to attack prey of quite large sizes, including prey equal to their own size or larger. Mountain hawk eagles have been reported to attack young ungulates but often relatively very young and small ones, probably close to a neonatal state. In Taiwan, they took the young of Formosan serow (Capricornis swinhoei) that were estimated to weigh on average under Scavenging of sika deer killed by human hunters has also been reported. Larger avian prey has been taken by mountain hawk eagles, including adult Indian peafowl (Pavo cristatus) weighing up to an estimated
Carnivorans taken by mountain hawk eagles can also be relatively large as well as potentially dangerous. An estimated kit of a Japanese badger (Meles anakuma) was preyed upon by a female. Meanwhile, four adult Chinese ferret badgers (Melogale moschata), weighing on average about , were taken in Taiwan, while a Japanese marten (Martes melampus) of the same estimated weight was taken there by a female hawk eagle. More impressive carnivoran prey dispatched by this species included an adult yellow throated marten (Martes flavigula) weighing an estimated , an adult red panda (Ailurus fulgens) weighing an estimated and reportedly adult raccoon dogs (Nyctereutes procyonoides), which weigh an average of , not to mention (in a similar size range) an occasional domestic cat (Felis silvestris catus) taken by this species. Of a similarly impressive nature in size and defensive temperament are primates, of which the mountain hawk eagle is an occasional predator. However, a rather large portion of primate prey, such as monkeys, are taken as infants or juveniles, and most but not all adults killed by them are perhaps are likely to be previously injured or sickly. Taking even infant monkeys can be provide some risk for hunting hawk eagles due to the protective nature of mothers as well as the overall monkey troops. For example, Formosan rock macaques (Macaca cyclopis) recorded to be taken in Taiwan were infants, weighing only an estimated The mountain hawk eagle is also considered a potential or confirmed threat to some larger primates (though largely or entirely younger, more vulnerable members of their troops) including: the François' langur (Trachypithecus francoisi), the black snub nosed monkey (Rhinopithecus bieti), the lar gibbon (Hylobates lar) and the eastern hoolock gibbon (Hoolock leuconedys). However, the most impressive primate kill was an adult Japanese macaque (Macaca fuscata), estimated to weigh somewhere between , that was taken alive and subsequently dismantled by a large (presumed female) mountain hawk eagle.

Түрлер арасындағы жыртқыш қатынастар

Таулық бүркіт таралу айманында бірнеше басқа бүркіт түрлерімен қатар келеді, оның ішінде Aquila тұқымының үш түрі және Haliaeetus тұқымының үш түрі, олардың мөлшері шамамен бірдей, сондай-ақ біршама (Жапонияда) немесе айқын (материкте) ірілеу Aquila, яғни алтын бүркіт (Aquila chrysaetos) және екі едәуір үлкен Haliaeetus түрі. Дегенмен, таулық бүркіт өз ареалындағы ең ірі бүркіт болып табылады және көбінесе ормандық ортада тіршілік етеді, сондықтан басқа ірі бүркіттермен салыстырғанда оның мекендеу орындарындағы айырмашылықтар бәсекелестікті азайтып, ресурстарды бөлісуге мүмкіндік береді. Таулық бүркіт ареалының кейбір бөліктерінде үш басқа Nisaetus түрімен және жиі түрлі Accipiter түрлерімен орманды бөліседі, соңғылары ұқсас өмір салтын ұстанады, бірақ әлдеқайда кішкентай және епті. Бірақ көбінесе бұл басқа ормандық жыртқыштар үлкен жыртқышпен қатар өмір сүре алады, себебі олар таулық бүркіт көбінесе сүтқоректілерге басымдық беретін болса, олар көбінесе құстарға, сондай-ақ бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерге баса назар аударады. Ірі соулар да таулық бүркіт ареалында кездеседі және түнгі уақыттағы әрекеттерінен туындаған уақыттық бөлініске қарамастан, бәсекелестік тудыруы мүмкін (балық жейтін соулар ерекше жағдай). Еуразиялық бүркітқұйрық (Bubo bubo) көбінесе ашық және тасты жерді ұнатса да, аз зерттелген нүктелі бүркітқұйрық (Bubo nipalensis) таулық бүркіт сияқты орталық таралу айманы мен мекендеу ортасына ие. Ол кішірек болғанымен, өте ірі олжаны іздеуде ерекше шешіксіздік көрсетеді. Жапонияда таулық бүркіт Steller теңіз бүркітінен (Haliaeetus pelagicus), аққұйрықты бүркіттен (Haliaeetus albicilla) және алтын бүркіттен кейін төртінші ірі бүркіт саналады. Жапониядағы алтын бүркіт (A. c. japonica) басқа түрлеріне қарағанда әлдеқайда кішкентай болғанымен және жапондық таулық бүркіттен үлкенірек болғанына қарамастан, алтын бүркіт әлі де шамамен 7%-ға үлкен және қанаттары әлдеқайда ірі, бұл оған ашық ауада күресуге және аң аулауға көмектеседі, бірақ маневрлеу қабілетін төмендетеді. Алтын бүркіт көбінесе ашық және тасты жерлерде тіршілік етсе, екі түрдің де жем іздеу әдеттері мұнда (әсіресе екі түрдің материктегі популяцияларымен салыстырғанда) бір-бірімен тоғысады, екеуі де жапондық қояндарымен қоса, мүмкіндігі болғанда фазанды да жейді, бұл олардың әртүрлі мекендеу орындарына қарамастан тікелей бәсекелестікке алып келуі мүмкін. Тайваньда таулық бүркіт қара бүркіттің (Ictinaetus malaiensis) балаларын жеген болуы мүмкін. Таулық бүркіт әртүрлі соулардың сирек кездесетін жемшілі де. Бұрынғы кездегі соулардың жемтігіне Азиялық соу (Glaucidium cuculoides), жабайы соу (Glaucidium radiatum), қоңыр соу (Ninox scutulata), қора соуы (Tyto alba), Урал соуы (Strix uralensis) және тіпті бір рет Еуразиялық бүркітқұйрық (Bubo bubo) кірген, ол бүркіттен ұқсас мөлшерде және күшті.

The mountain hawk eagle overlaps in distribution with several other eagles, including about three species of Aquila and three species of Haliaeetus that are broadly similar in size to them as well as one slightly (in Japan) to notably (mainland) larger Aquila, the golden eagle (Aquila chrysaetos), and two much larger Haliaeetus species. However, the mountain hawk eagle is the largest eagle in its range to live mostly within the confines of forest habitats, thus habitat differences against other larger eagles would normally provide ample partitioning and lessen competition. In some of its range, the mountain hawk eagle overlaps and shares forests with three other Nisaetus species and, often, with various species of Accipiter, the latter of which lead a comparable lifestyle but are far smaller and more agile. However, usually these other forest raptors can co exist with the larger raptor by focusing on more generalized and usually smaller prey, largely birds but also reptiles and amphibians, than the mammals seemingly preferred by the mountain hawk eagle. Larger owls sometimes also occur in the mountain hawk eagles range and are a potential source of competition (excluding the fish owls, which are more restricted by diet) despite the temporal partitioning implied in their nocturnal habits. Although the Eurasian eagle owl (Bubo bubo) usually prefers more open and rockier environments, the little known spot bellied eagle owl (Bubo nipalensis) has a very similar central distribution and habitat preferences as the mountain hawk eagle, and despite being slightly smaller, it goes after exceptionally large prey with perhaps even more aplomb. In Japan, mountain hawk eagles are regarded as the fourth largest eagle after the Steller's sea eagle (Haliaeetus pelagicus), the white tailed eagle (Haliaeetus albicilla) and the golden eagle. Despite the golden eagle race in Japan (A. c. japonica) being much smaller than other races and the larger size of Japanese mountain hawk eagles, the golden eagle here still has a slight size advantage (about 7% larger) and much larger wings which gives them an advantage at fighting and hunting in open air but less maneuverability. While the golden is more a bird of open and rocky environments, the two species prey selection overlaps here (probably more so than mainland populations of the two species), with both taking Japanese hares supplemented by pheasants whenever possible, and this can cause a level of direct competition despite their different preferred habitats. On the other hand, a mountain hawk eagle may have preyed on the young of the black eagle (Ictinaetus malaiensis) in Taiwan. The mountain hawk eagle is an occasional predator of a wide diversity of owls. Owl prey known to have been taken has included Asian barred owlet (Glaucidium cuculoides), jungle owlet (Glaucidium radiatum), brown boobook (Ninox scutulata), barn owl (Tyto alba), Ural owl (Strix uralensis) and, once reportedly, even a Eurasian eagle owl, a species of similar size and power to the hawk eagle itself.

Өсіру

Таулық бүркіт өздерінің мекенін әдемі әуе көрсетілімімен қорғайды. Көбею алдындағы кезеңде көрсетілімдер ең жоғары шарына жетеді. Олардың әуедегі көрсетіліміне көзге түсетін және көбінесе дауысты жоғары айналу, жеке және өзара, сондай-ақ тік құлаулар мен көтерілулерден тұратын толқынды аспан биі, әрбір жоғары нүктеде дыбыстап шақыру кіреді. Көптеген жыртқыштар сияқты, бұл көрсетілімнің мақсаты, әдетте, өз түріне тиесілігін жариялау, бірақ қазіргі жұптық байланысты нығайтуға да септігі тиеді. Жұмыртқа саны әдетте 1 немесе 2 болады, бірақ Жапонияда бір ұяда 3 жұмыртқаға дейін кездесетіні хабарланған. Легге және өзгермелі бүркіттер сияқты туысқандары ұя салғанда адамдарға қатысты әдетте агрессиялық мінез танытпайды немесе көрсетсе де, қорғаныш мінез-құлқы өте жұмсақ болады. Бір жағдайда, Солтүстік Үндістанның Кумаон айманындағы әйел аналық таулық бүркіттің "өте қатыгез" шабуылына ұшырап, алған жарақатынан көз жұмды. Үндістанда ұядан шығуға дейінгі ең аз мерзім 53 күн деп есептеледі. Адамдардан туындаған жергілікті және аз қауіп-қатерлер үй құстарын кездейсоқ өлтіру арқылы қудалау болып табылады. Азиялық соққышылықта танымал болғанына қарамастан, бүркіттерді жинау маңызды проблема емес. Сика бұғысының денесін жеуден қорғасынмен улану салдарынан кейбір таулық бүркіттер өлген, бұл денелерді қорғасын оқтарын қолданатын адам аңшылары қалдырған. Барлық Nisaetus бүркіттері ұқсас қауіп-қатерлерге тап болады, тек өзгермелі бүркіт ғана адамның әрекеттеріне төзімді және түр деңгейінде төмендемейтіні анықталды. Бұл түр барлық бүркіттер сияқты K-стратегияны ұстанатындықтан, N. n. orientalis популяциясының азаюы генетикалық әртүрліліктің жоғалуына және оның салдарынан инбридинг депрессиясына әкелуі мүмкін деп қорқынышты. Алайда, генетикалық әртүрліліктің қазіргі уақытта әлі де жеткілікті екені көрсетілді.