Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер туысы – Dasyprocta кеміргіштер туысы.
Genus of mammals
the rodent genus Dasyprocta
Агути (/ə/'/g//uː//t//iː/, əGOOtee) немесе жалпы агути – Dasyprocta туысына жататын бірнеше кеміргіш түрлердің бірі. Олар Орталық Америкада, Солтүстік және Орталық Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Кіші Антиль аралдарының оңтүстігінде табиғи түрде қоныстанды. Кейбір түрлер Батыс Индияның басқа аймақтарына да әкелінген. Бұрынғыдағы пакалар Агути туысына жатқызылған, бірақ 1998 жылы олар Cuniculus туысына қайта жіктелді. Испан тілінде – агути. Мексикада оны агути деп атайды, Панамада – агути, ал шығыс Эквадорда – агути деп танылады.
The agouti (/ə/'/g//uː//t//iː/, əGOOtee) or common agouti is any of several rodent species of the genus Dasyprocta. They are native to Middle America, northern and central South America, and the southern Lesser Antilles. Some species have also been introduced elsewhere in the West Indies. The related pacas were formerly included in genus Agouti, but these animals were reclassified in 1998 as genus Cuniculus. The Spanish term is agutí. In Mexico, the agouti is called the In Panama, it is known as the and in eastern Ecuador, as the .
Этимология
"Агути" атауы Оңтүстік Американың жергілікті халықтарының гуарани немесе тупи тілдерінен шыққан. Бұл тілдерде бұл жануардың аты әртүрлі жазылады: агути, агути, акути, акути және ақури. Осы бастапқы атаудан португал тіліндегі "кутия" деген термин пайда болған.
The name "agouti" is derived from either Guarani or Tupi, both South American indigenous languages, in which the name is written variously as agutí, agoutí, acutí, akuti and akuri. The Portuguese term for these animals, cutia, is derived from this original naming.
Сипаттама
Агутилердің алдыңғы аяқтарында бес, артқы аяқтарында үш саусақ болады; бірінші саусақ өте кішкентай. Құйрығы өте қысқа немесе мүлдем жоқ және түксіз. Азу тістері цилиндр тәрізді тажға ие, олардың үстінде бірнеше аралдар мен эмальдің бір жақтан бүктемесі бар. Агутилердің ұзындығы және салмағы тиісінше белгілі бір шамаға дейін жете алады. Көптеген түрлердің арқасы қоңыр, ал құрсақтары ақшыл немесе сары түсті; жүні жылтырағандай көрінеді, кейде қызғылт-сары түспен жылтылдайды. Олардың күндізгі немесе түнгі жануарлар екендігі туралы мәліметтер әртүрлі.
Agoutis have five toes on their front feet and three toes on their hind feet; the first toe is very small. The tail is very short or nonexistent and hairless. The molar teeth have cylindrical crowns, with several islands and a single lateral fold of enamel. Agoutis may grow to be up to in length and in weight. Most species are brown on their backs and whitish or buff on their bellies; the fur may have a glossy appearance and then glimmers in an orange colour. Reports differ as to whether they are diurnal or nocturnal animals.
Әдеп-тәрбие және әдеттер
Табиғи ортада олар ұялшақ жануарлар болып, адамдардан қашып кетеді, ал тұтқындықта олар сенімді болуы мүмкін. Тринидадта олар өте жылдам жүгіретін жануарлар ретінде белгілі, сағаттап аң аулаушы иттің қуып жете алмайтындай шапшаңдықпен жүгіреді. Агутилер Орталық және Оңтүстік Американың орманды және тоғайлы аймақтарында кездеседі. Олардың мекендейтін жерлеріне жаңбырлы ормандар, саванналар және егістік алқаптар жатады. Олар түнгі уақытта ағаш қуыстарында немесе тамырлар арасындағы тесіктерге тығынады. Белсенді және әдемі қимыл-қозғалыстарымен олардың жүрісі серпілістің немесе өте жылдам, бірін-бірі ауыстыратын секірістердің тізбегі сияқты болады. Олар суға оңай кіріп, жақсы жүзе алады. Тамақтанғанда агутилер артқы аяқтарына отырып, тамақты алдыңғы аяқтарымен ұстайды. Олар 100-ге дейін топтасып тамақтануы мүмкін. Олар жерге түскен жемістерді, жапырақтарды және тамырларды жейді, бірақ кейде жасыл жемістерді жеу үшін ағаштарға да көтеріледі. Олар азық-түлікті кішкентай, жерге көмілген қоймаларда сақтайды. Кейде олар жерде ұялайтын құстардың жұмыртқаларын, тіпті теңіз жағалауындағы моллюскаларды да жейді. Олар қант қамысы және банан плантацияларына зиян келтіруі мүмкін. Олар құралсыз Бразилия жаңғағын аша алатын сирек түрлердің бірі болып саналады (маралармен бірге), бұл олардың күші мен өте өткір тістерінің арқасында мүмкін болады. Оңтүстік Бразилияда олардың негізгі энергия көзі – Араукария ангустифолияның жаңғағы.
In the wild, they are shy animals and flee from humans, while in captivity they may become trusting. In Trinidad, they are renowned for being very fast runners, able to keep hunting dogs occupied with chasing them for hours. Agoutis are found in forested and wooded areas in Central and South America. Their habitats include rainforests, savannas, and cultivated fields. They conceal themselves at night in hollow tree trunks or in burrows among roots. Active and graceful in their movements, their pace is either a kind of trot or a series of springs following one another so rapidly as to look like a gallop. They take readily to water, in which they swim well. When feeding, agoutis sit on their hind legs and hold food between their forepaws. They may gather in groups of up to 100 to feed. They eat fallen fruit, leaves and roots, although they may sometimes climb trees to eat green fruit. They hoard food in small, buried stores. They sometimes eat the eggs of ground nesting birds and even shellfish on the seashore. They may cause damage to sugarcane and banana plantations. They are regarded as one of the few species (along with macaws) that can open Brazil nuts without tools, mainly thanks to their strength and exceptionally sharp teeth. In southern Brazil, their main source of energy is the nut of Araucaria angustifolia.
Өсіру
Агутилер үш айлық жүктілік мерзімінен кейін екіден төртке дейін балалайды (балапандар). Кейбір түрлері жылына екі рет – мамыр және қазан айларында көбейеді, ал басқалары жыл бойы шағылысады. Балапандар жапырақтармен, тамырлармен және түкпен төселген қуыстарда туады. Олар туған кезде жақсы жетілген болады және бір сағаттың ішінде тұрып, жеуге асығуы мүмкін. Әкелері балапандар өте кішкентай болғанда ұяға жақындамайды, бірақ ата-аналар өмір бойы жұптасып өтеді. Олар 20 жылға дейін өмір сүре алады, бұл кеміргіштер үшін ерекше ұзақ мерзім.
Agoutis give birth to litters of two to four young (pups) after a gestation period of three months. Some species have two litters a year in May and October, while others breed year round. The pups are born in burrows lined with leaves, roots and hair. They are well developed at birth and may be up and eating within an hour. Fathers are barred from the nest while the young are very small, but the parents pair bond for the rest of their lives. They can live for as long as 20 years, a remarkably long time for a rodent.