Тауарлар: экономикалық жағынан пайдалы, қанағаттандыратын заттар. Жетіспеушілікке байланысты еңбек талап етеді. Жеке және тегін тауарлар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның қажеттіліктерін қанағаттандыратын, материалдық немесе материалдық емес, ауыстырылатын нәрселер – экономикалық ұғым.
Tangible or intangible things that satisfy human wants and can be transferred
the economic concept
Экономикада тауарлар – адамның қажеттіліктерін қанағаттандырып, тұтынушыға пайдалылық сыйлайтын заттар, мысалы, қанағаттандыратын өнімді сатып алу кезінде. Тауарлардың ауыстырылатыны мен қызметтердің ауыстырылмауы арасында жиі ажырату жасалады. Егер тауар адамдарға пайдалы болса, бірақ оған деген сұранысқа қатысты жеткіліксіз болса, оны алу үшін еңбек жұмсау қажет болса, ол «экономикалық тауар» болып саналады. Ал ауа сияқты тегін тауарлар табиғатта мол мөлшерде кездеседі және оларды алу үшін арнайы күш салудың қажеті жоқ. Жеке тауарлар – адамдарға тиесілі теледидар, тұрғын үй жиһазы, әмиян, ұялы телефон сияқты, күнделікті қолданылатын, тамаққа қатысы жоқ барлық нәрсе. Тұтыну тауары немесе «қорытынды тауар» – басқа тауарды өндіруге пайдаланылмай, соңында тұтынылатын кез келген зат. Мысалы, тұтынушыға сатылатын микротолқынды пеш немесе велосипед – қорытынды тауар, ал оларда қолданылатын компоненттер – аралық тауарлар. Мысалы, мата немесе транзисторлар басқа да тауарлар жасауға қолданылуы мүмкін. Коммерциялық тауарлар – өндіріліп, содан кейін сауда-саттық саласында қолдану үшін ұсынылатын материалдық өнімдер. Коммерциялық тауарларға тракторлар, коммерциялық көліктер, жылжымалы құрылыстар, ұшақтар және тіпті шатыр материалдары да жатуы мүмкін. Коммерциялық және жеке тауарлар категориялары өте кең және адам үйден оянғаннан бастап, жұмысқа бара жатқанда және жұмыс орнына келгенге дейін көретін барлық нәрсені қамтиды. Тауарлар экономикалық тауарлармен синоним ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе сатуға шығарылатын шикізат пен бастапқы өнімдерді білдіреді. Көптеген тауарлар материалдық болғанымен, ақпарат сияқты тауарлардың кейбір түрлері материалдық емес формада ғана болады. Мысалы, басқа тауарлардың арасында алма – нақты зат, ал жаңалықтар материалдық емес тауарлар класына жатады және оны принтерлер немесе теледидар сияқты құралдар арқылы ғана қабылдауға болады.
In economics, goods are items that satisfy human wants and provide utility, for example, to a consumer making a purchase of a satisfying product. A common distinction is made between goods which are transferable, and services, which are not transferable. A good is an "economic good" if it is useful to people but scarce in relation to its demand so that human effort is required to obtain it. In contrast, free goods, such as air, are naturally in abundant supply and need no conscious effort to obtain them. Private goods are things owned by people, such as televisions, living room furniture, wallets, cellular telephones, almost anything owned or used on a daily basis that is not food related. A consumer good or "final good" is any item that is ultimately consumed, rather than used in the production of another good. For example, a microwave oven or a bicycle that is sold to a consumer is a final good or consumer good, but the components that are sold to be used in those goods are intermediate goods. For example, textiles or transistors can be used to make some further goods. Commercial goods are construed as tangible products that are manufactured and then made available for supply to be used in an industry of commerce. Commercial goods could be tractors, commercial vehicles, mobile structures, airplanes, and even roofing materials. Commercial and personal goods as categories are very broad and cover almost everything a person sees from the time they wake up in their home, on their commute to work to their arrival at the workplace. Commodities may be used as a synonym for economic goods but often refer to marketable raw materials and primary products. Although common goods are tangible, certain classes of goods, such as information, only take intangible forms. For example, among other goods an apple is a tangible object, while news belongs to an intangible class of goods and can be perceived only by means of an instrument such as printers or television.
Тауарлардың пайдалылығы мен сипаттамалары
Тауарлар тікелей немесе жанама түрде пайдалылығын арттыра немесе азайта алады және олардың шекті пайдалылығы болуы мүмкін. Кейбір заттар пайдалы, бірақ ақшалай құндыға ие болу үшін жеткіліксіз сирек, мысалы, Жер атмосферасы. Мұндай заттар "еркін тауарлар" деп аталады. Көне тілде "тауар" сөзі көбінесе көпше түрінде қолданылады, бірақ экономистер тауардың бір данасын "тауар" деп атайды. Экономикада "жаман" – тауардың керісі. Қай заттың тауар немесе жаман екендігі әрбір жеке тұтынушыға байланысты, сондықтан барлық тауарлар барлық адамдар үшін тауар болып табылмайды.
Goods may increase or decrease their utility directly or indirectly and may be described as having marginal utility. Some things are useful, but not scarce enough to have monetary value, such as the Earth's atmosphere, these are referred to as 'free goods'. In normal parlance, "goods" is always a plural word, but economists have long termed a single item of goods "a good". In economics, a bad is the opposite of a good. Ultimately, whether an object is a good or a bad depends on each individual consumer and therefore, not all goods are goods to all people.
Тауарлардың түрлері
Тауарлардың көп түрлілігі оларды ерекше белгілері, мысалы, материалдық болуы және (ординарлық) салыстырмалы серпімділігі бойынша түрлі санаттарға жіктеуге мүмкіндік береді. Алма сияқты материалдық тауар, ақпарат сияқты материалдық емес тауардан өзгеше, себебі соңғысын физикалық түрде ұстау мүмкін емес, ал біріншісі физикалық кеңістікті иеленеді. Материалдық емес тауарлар қызметтерден соңғы (материалдық емес) тауарлар ауыстырылатын және саудаға салынатын болса, қызметтің өзі саудаға жатпайды. Баға серпімділігі де тауар түрлерін ажыратады. Серпімді тауар – бағаның шамалы өзгеруіне байланысты санының күрт өзгеруін көрсетеді, демек, ол алмастырылатын тауарлар тобына жатуы мүмкін; мысалы, қаламның бағасы өскенде, тұтынушылар қаламдардың орнына көбірек қарындаштар сатып алуы мүмкін. Серпімсіз тауар – мұндай тауарға баламасы шамалы немесе жоқ, мысалы, ірі спорттық жарыстарға билеттер. Осы төрт түр және бәсекелестік еместігінің мысалдары қоса берілген кестеде келтірілген.
Goods' diversity allows for their classification into different categories based on distinctive characteristics, such as tangibility and (ordinal) relative elasticity. A tangible good like an apple differs from an intangible good like information due to the impossibility of a person to physically hold the latter, whereas the former occupies physical space. Intangible goods differ from services in that final (intangible) goods are transferable and can be traded, whereas a service cannot. Price elasticity also differentiates types of goods. An elastic good is one for which there is a relatively large change in quantity due to a relatively small change in price, and therefore is likely to be part of a family of substitute goods; for example, as pen prices rise, consumers might buy more pencils instead. An inelastic good is one for which there are few or no substitutes, such as tickets to major sporting events, These four types plus examples for anti rivalry appear in the accompanying table.
Қоғамдық игіліктер
Бәсекелес емес және қолжетімділігі шектеусіз тауарлар қоғамдық тауарлар деп аталады. Көп жағдайда, жер сияқты жаңартылатын ресурстар жалпыға ортақ мүлік болып табылады, бірақ олардың кейбіреулері қоғамдық тауарлар құрамына кіруі мүмкін. Қоғамдық тауарлар эксклюзивті емес және бәсекеге төтеп бере алмайды, яғни ешкімді оларды пайдаланудан тоқтатуға болмайды, ал кез келген адам осы тауарды басқалардың пайдалану мүмкіндігіне кедергі келтірмей тұтына алады. Матрицада келтірілгендерден басқа мысалдарға ұлттық парктері мен оттық шоулары жатады. Басым көпшілік экономистер нарық механизмі қоғамдық тауарларды жеткілікті деңгейде қамтамасыз ете алмайды деп санайды, сондықтан осы тауарларды басқа тәсілдермен, оның ішінде мемлекеттік қамтамасыз ету арқылы өндіру қажет. Қоғамдық тауарлар "тегін пайдаланушы" (free rider) мәселесіне де ұшырауы мүмкін.
Goods that are both non rival and non excludable are called public goods. In many cases, renewable resources, such as land, are common commodities but some of them are contained in public goods. Public goods are non exclusive and non competitive, meaning that individuals cannot be stopped from using them and anyone can consume this good without hindering the ability of others to consume them. Examples in addition to the ones in the matrix are national parks, or firework displays. It is generally accepted by mainstream economists that the market mechanism will under provide public goods, so these goods have to be produced by other means, including government provision. Public goods can also suffer from the Free Rider problem.
Жеке меншік тауарлар
Жеке тауарлар – басқа тұтынушылардың оларды пайдалануына мүмкіндік бермейтін, қолжетімділігі шектеулі тауарлар. Жеке тауарлар сонымен қатар өтетін, себебі жеке меншіктегі бір тауарды басқа адам пайдалана алмайды. Яғни, бір тауарды тұтыну басқа тұтынушыны сол тауарды тұтыну мүмкіндігінен айырады. Жеке тауарлар – тауарлардың ең көп таралған түрі. Оларға дүкеннен сатып алуға болатын заттар жатады. Мысалы, азық-түлік, киім, көлік, тұрақ орындары және т.б. Бір адам алма жесе, басқа адам сол алманы жей алмайды. Ол қолжетімділігі шектеулі, себебі оны тұтынуға тек бағасын төлеуге дайын адамдар ғана ие болады.
Private goods are excludable goods, which prevent other consumers from consuming them. Private goods are also rivalrous because one good in private ownership cannot be used by someone else. That is to say, consuming some goods will deprive another consumer of the ability to consume the goods. Private goods are the most common type of goods. They include what you have to get from the store. For examples food, clothing, cars, parking spaces, etc. An individual who consumes an apple denies another individual from consuming the same one. It is excludable because consumption is only offered to those willing to pay the price.
Ортақ қорлар
Ортақ қор ресурстары тұтынуда бәсекелестікке ұшырайды және олардан басқаларды шеттету мүмкін емес. Мысалы, балық шаруашылығын қарастырайық, ол ортақ балық қорынан балық аулайды. Бір топ балықшы аулаған балық басқа топ үшін қолжетімді болмайды, демек, бәсекелестік туындайды. Дегенмен, нақты белгіленген меншік құқығының болмауы жиі балықшылардың тым көп балық аулауын шектеуді қиындатады.
Common pool resources are rival in consumption and non excludable. An example is that of fisheries, which harvest fish from a shared common resource pool of fish stock. Fish caught by one group of fishermen are no longer accessible to another group, thus being rivalrous. However, oftentimes, due to an absence of well defined property rights, it is difficult to restrict access to fishermen who may overfish.
Клубтық тауарлар
Клубтық тауарлар қолжетімді, бірақ тұтынуда бәсекелестік тудырмайды. Яғни, бұл тауарды барлығы пайдалана алмайды, бірақ бір адам пайдалану құқығына ие болса, ол басқалардың тауарды тұтыну мөлшерін немесе мүмкіндігін кемітпейді. Белгілі бір клубқа немесе ұйымға мүше болып кіру арқылы клубтық тауарларды алуға болады; нәтижесінде, мүше болмағандықтан кейбір адамдар қолжетімділіктен шығарылады. Матрицада келтірілгендерден басқа мысалдарға кабельдік теледидар, гольф алаңдары және клуб мүшелеріне ұсынылатын кез келген тауар жатады. Ірі теледидар қызметін ұсынатын провайдердің жаңа клиенттерді қабылдауға мүмкіндік беретін инфрақұрылымы бар, бұл қолданыстағы клиенттердің көру мүмкіндігіне кедерес келтірмейді. Бұл сондай-ақ, шекті шығынның дерлік нөлге жуық екенін білдіреді, бұл тауардың бәсекелестікке жатпайтындығының критерийлерін қанағаттандырады. Дегенмен, кабельдік теледидар қызметтеріне тек бағасын төлеуге дайын тұтынушылар ғана қол жеткізе алады, бұл қолжетімділіктің болуын көрсетеді. Экономистер осы тауарлардың және олардың тұтынушыларға тигізетін әсерінің санаттарын осылай анықтайды. Мемлекет әдетте мемлекеттік және жалпыға ортақ тауарларға жауапты, ал кәсіпорындар жеке және клубтық тауарларды өндіруге жауапты, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді.
Club goods are excludable but not rivalrous in the consumption. That is, not everyone can use the good, but when one individual has claim to use it, they do not reduce the amount or the ability for others to consume the good. By joining a specific club or organization we can obtain club goods; As a result, some people are excluded because they are not members. Examples in addition to the ones in the matrix are cable television, golf courses, and any merchandise provided to club members. A large television service provider would already have infrastructure in place which would allow for the addition of new customers without infringing on existing customers viewing abilities. This would also mean that marginal cost would be close to zero, which satisfies the criteria for a good to be considered non rival. However, access to cable TV services is only available to consumers willing to pay the price, demonstrating the excludability aspect. Economists set these categories for these goods and their impact on consumers. The government is usually responsible for public goods and common goods, and enterprises are generally responsible for the production of private and club goods, although this is not always the case.
Төртбұрышты модельдің кеңейтілуі: бәсекелестікке қарсы
Тұтыну "Бәсекелестікке қарсы" тұтынуды қамтуы мүмкін. + Тұтыну және алып қою мүмкіндігіне қарай тауарлар түрлері Алып қою мүмкіндігі бар иә жоқ Бәсекелестік жеке игілік Ортақ игілік Бәсекелестіксіз клубтық / төлемдік игілік Қоғамдық игілік Бәсекелестіксіз "желілік" игілік, мысалы, интернеттегі деректер; қоғамдық денсаулықты жақсартатын игілік "симбиотикалық" игілік, мысалы, тіл.
Consumption can be extended to include "Anti rivalrous" consumption. + Types of goods based on consumption and excludability Excludable yes no Rivalrous Private Good Common pool good Non rivalrous Club / toll Good Public Good Anti rivalrous "network" good, e. g., data on the internet; good that improves public health "symbiotic" good, e. g., language
Тауарлармен сауда жасау
Тауарлар әдетте әртүрлі көлік құралдарының көмегімен тұтынушыға физикалық түрде жеткізіледі. Бірақ экономикалық тұрғыдан материалдық емес тауарлар тек медиа құралдары арқылы сақталуы, жеткізілуі және қолданылуы мүмкін. Материалдық және материалдық емес тауарлардың екеуі де өнімге меншік құқығын тұтынушыға беруді қамти алады. Қызметтер әдетте қызметтің өзіне меншік құқығын беруді қамтимайды, бірақ қызмет көрсетуші ұсынған қызмет барысында жасалған немесе сатылған тауарларға меншік құқығын беруді қамти алады. Мысалы, қоймамен байланысты тауарларды сату – қоймалар, контейнерлер, ғимараттар сияқты материалдық заттар немесе қораптар, көпіршік пленка, таспа, қаптар сияқты тұтылатын заттардан тұруы мүмкін, немесе электр энергиясын тұтынушыларға тарату – электрмен қамту компаниясы ұсынатын қызмет болып табылады. Бұл қызмет тек электр энергиясын қолдану арқылы ғана сезіледі, ол әртүрлі кернеуде болуы мүмкін және осы жағдайда электрмен қамту компаниясы өндіретін экономикалық тауар болып табылады. Электр энергиясын тарату қызметі электрмен қамту компаниясының меншігінде қалатын процесс болса, тауар (яғни, электр энергиясы) меншік құқығымен ауысады. Тұтынушы сатып алу арқылы электр энергиясының иесі болады және оны кез келген басқа тауар сияқты заңмен рұқсат етілген мақсаттарда пайдалана алады.
Goods are capable of being physically delivered to a consumer usually with the help of various vehicles. But goods that are economic intangibles can only be stored, delivered, and consumed by means of media. Goods, both tangibles and intangibles, may involve the transfer of product ownership to the consumer. Services do not normally involve transfer of ownership of the service itself, but may involve transfer of ownership of goods developed or marketed by a service provider in the course of the service. For example, sale of storage related goods, which could consist of storage sheds, storage containers, storage buildings as tangibles or storage supplies such as boxes, bubble wrap, tape, bags and the like which are consumables, or distributing electricity among consumers is a service provided by an electric utility company. This service can only be experienced through the consumption of electrical energy, which is available in a variety of voltages and, in this case, is the economic goods produced by the electric utility company. While the service (namely, distribution of electrical energy) is a process that remains in its entirety in the ownership of the electric service provider, the goods (namely, electric energy) is the object of ownership transfer. The consumer becomes an electric energy owner by purchase and may use it for any lawful purposes just like any other goods.