Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Грамматикалық парадокс – синтаксиске трансформациялық тәсілге қарсы тұратын грамматикалық құбылыс. Қозғалыс парадокстарының маңыздылығын қозғалысты қабылдамайтын синтаксис теориялары (мысалы, лексикалық-функционалдық грамматика, баспен басқарылатын сөйлем құрылымы грамматикасы, құрылымдық грамматика, және көптеген тәуелділік грамматикалары) ерекше атап көрсетеді, яғни синтаксистегі үзілістер құрамдас бөліктердің қозғалысы арқылы түсіндіріледі деген пікірге қарсы тұрады.
Grammatical paradox
A movement paradox is a phenomenon of grammar that challenges the transformational approach to syntax. The importance of movement paradoxes is emphasized by those theories of syntax (e. g. lexical functional grammar, head driven phrase structure grammar, construction grammar, most dependency grammars) that reject movement, i. e. the notion that discontinuities in syntax are explained by the movement of constituents.
Қозғалыс парадокстарының үш түрі
Қозғалыс парадокстары үздіксіздіктің қозғалыс арқылы түсіндіру теориясын сынап көрсетеді. Олар "қозғалған" құрамдас бөлік туынды орнында қабылданып, ал бастапқы орнында қабылданбаған жағдайларда пайда болады, мысалы:
Movement paradoxes challenge the movement account of discontinuities. They occur when the "moved" constituent is acceptable in its derived position but not in its base position, e. g.
a. *Біз оның бірнеше күн бойы ауырып жатқаны туралы сөйлестік. Сызылған сөйлемше қозғалысқа дейін қабылдана алмайды. b. Оның ауырып қалғаны туралы біз бірнеше күн бойы әңгімелестік. Топикализация мысалы.
a. *We talked about that he was sick for days. Underlined clause is unacceptable before movement. b. That he was sick, we talked about for days. Example of topicalization
a. *Бірақ ол менімен кездеспеді. Сызылған етістік тіркесі қозғалысқа дейін қабылдана алмайды.
b. ? Бірақ менімен кездеспеді ол. Топикализация мысалы.
a. * but she did not met me. Underlined verb phrase is unacceptable before movement
b. ? but met me she did not Example of topicalization
a. *Мен сенің досың емеспін. Сызылған байланыс етістігі қозғалысқа дейін қабылдана алмайды. b. Мен сенің досың емеспін бе? Инверсия мысалы.
a. *I aren't your friend. Underlined copular verb is unacceptable before movement. b. Aren't I your friend? Example of inversion
Бұл деректерді қозғалыс негізінде талдау қиын, себебі егер b сөйлемдері сәйкес a мысалына қолданылған қозғалыс операциясы арқылы туынды болса, олардың әрқайсының грамматикалық болу себебі түсініксіз. Бірінші мысал, туралы сөз тіркесінің клаузалық толықтыруына қатысты қозғалыс парадоксын көрсетеді, екіншісі – шексіз етістіктің (кездесу/кездеспеу) баламалы формаларына қатысты қозғалыс парадоксын, ал үшіншісі – байланыс етістігінің қысқартылған түріне (емеспін) қатысты қозғалыс парадоксын көрсетеді. Басқаша айтқанда, b сөйлемдерінің қозғалыс арқылы талдауы a сөйлемдерінің неге дұрыс емес екенін түсіндіруі керек.
These data are difficult to explain in an analysis based on movement, since it is not evident how the b sentence can be grammatical each time if it is derived by a movement operation applied to the corresponding a example. The first example illustrates a movement paradox involving a clausal complement of the preposition about, the second a movement paradox involving competing forms of a non finite verb (meet vs met), and the third a movement paradox involving a contracted form of the copula (aren't). To state the problem in other words, the movement analysis of the b sentences has to explain the unexpected fact that the a sentences are bad.