Кіріспе
Трасамунд (450–523 ж.ж.) 496 жылы вандалдар мен аландардың патшасы болды, Солтүстік Африкадағы вандалдар патшалығын билеген төртінші патша. Ол Гентоның ұлы және вандал патшалығының негізін қалаушы Гейзериктің немересі еді. Трасамунд Африкадағы вандал патшаларының арасында атасынан кейін ең ұзақ билік еткен патша болды. Ол ариандыққа берілгендігімен және католиктерге деген қарсылығымен белгілі болды. 523 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын туысы Хильдерик басты.
Ерте өмір
Гейзериктің ұлы Генттан туған Трасамунд, ағасы Гунтамунд қайтыс болғаннан кейін 496 жылы патша болды. Гунтамундтың өлімінен кейін Трасамунд Гейзериктің тірі қалған екі немересінің бірі болды және оның атасы қабылдаған заңға сәйкес таққа отырды. Бұл заң қайтыс болған патшаның отбасының ең үлкен еркегіне патшалық билікті беретін еді. Византиялық тарихшы Прокопий Трасамундты "өте сұлу" деп сипаттап, вандал патшасының "зор саналылыққа және еңбектің жоғары деңгейіне ие" екенін айтты.
Билік
Трасманнның монархиясы кезінде Солтүстік Африкадағы вандалдар ұзақ уақыт бойы салыстырмалы бейбітшілікке ие болды, экономика гүлденді, мәдени өмір дамыды. Вандал патшасы Трасамунд VI ғасырдағы бірнеше өлеңдерде "ғалым патша" ретінде бейнеленген. Флорентиннің бір өлеңі Трасамундтың құрметіне, көрегендігіне, батылдығына, білімділігі мен зиялы қабілетіне жоғары баға беріп, оның патшалығында "Карфагеннің қамалы тұрақты жарқырап тұрады" деп жазған. Флорентин Трасамундты "Рим императорының бейнесімен" салыстырады және оның теологиялық мәселелерді қоса алғанда, ғылыми пікір-таластар үшін жағдай жасаған жақсы мәдени орта құрғанын көрсетеді. Егер Прокопийге сенер болсақ, Трасамунд өзінің тікелей вандал әуелдегілері сияқты католиктерге қатысты қатал шаралар қолданбады, ал бастапқыда оларды мәжбүрлеуге тырысты. Өзінің билігін нығайту үшін Трасамунд өзінің қол астындағылардан жыл сайынғы адалдық серт беруін талап етті, мұны оның замандастарының мақтаулары растайды. Оның билікке келуі вандал мемлекетінің дипломатиялық жағдайындағы маңызды өзгерістермен қатар жүрді.
Ұлы Теодорихпен байланысы
Мүмкін, варварлық патшалықтардың арасындағы байланыстарды нығайту үшін Теодорих Ұлы өзінің жесір қалған әпкесі Амалафриданы Трасамундқа үйлендіріп, оған Сицилиядағы Лилибаум жерін және мың таңдаулы әскер мен бес мың қарулы қызметшіден тұратын қалыңдық берді. Амалафриданы қоршап тұрған готтардың осындай үлкен тобы Теодорихтың қажет болған жағдайда вандал істеріне араласа алатындығын және Трасамундты Остготтар патшасының «бағыныштысы» етіп жасауы мүмкін екенін білдірді. Тарихшы Ханс Ульрих Вимер Трасамундтың әскері Теодорихтің Амалафридамен жібергенінен шамамен екі есе көп болғанын айтады. 507 жылы вандалдардың Теодорихтің билігіне «мойынсұнуын» білдіретін мақтау өлең жарық көрді, ал Рим мемлекет қайраткері Кассиодор – Теодорихтің қызметінде болған – Италияның үлкен жауының бірі «готика дипломатиясымен бағынышқа түсірілгенін» мәлімдеді. Австриялық тарихшы Гервиг Вольфрам Амалафрида мен Трасамундтың некелесу күнін шамамен 500 жылға жатқызады. Бұл одақ Солтүстік Африка мен Италия патшалықтары арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етті. Вандалдар, Остготтар және Вестготтардың үш варварлық патшалығы – олардың әрқайсысы Жерорта теңізі төңірегіндегі көршілес аймақтарды басып алған – ортақ ариандық дінімен нығайтылды және «Византияға қарсы мақсатқа» қызмет етуі мүмкін еді. Сый-сыяпат алудың орнына Трасамунд өзінің вандалдары мен Теодорихтің Остготтары арасындағы достық қарым-қатынасқа қанағат етуге мәжбүр болды. Осы одаққа қарамастан, Трасамунд Византия теңіз флоты Оңтүстік Италияның жағалауын қиратқан кезде Остготтар патшасы Теодорихқа көмектесе алмады, бұл оған Вестготтар патшасы Аларик II-ге Вуалье шайқасында көмекке келуіне кедергі келтірді, нәтижесінде Вестготтар жеңіліске ұшырады. Трасамунд Византия императорына қарсы флотын жіберуден сақтанған сияқты, өйткені ол Византия императоры Анастасиймен қарым-қатынасын Теодорихке қатысты кез келген одақтастық міндеттемелерінен жоғары бағалағандай көрінді. Бұл Трасамундтың Остготтар патшасын көңілі қалдырғанының соңғы жағдайы емес еді. Дегенмен, Трасамунд Византиямен «жақын одақтас» болып қалды. 510 жылы Гессалек – Вестготтар патшасы Аларик II-нің заңсыз ұлы, өзі патша болған және бір кезде Теодорих мойындаған – Остготтар монархының ықыласынан айырылып, Нарбоннадағы стратегиялық маңызды нүктеден – бұрынғы Вестготтар астанасынан айырылғаннан кейін тақтан қуылды; содан кейін ол Карфагендегі Трасамундқа қашты. Трасамунд Гессалекке жомарттықпен ақша берді, ол содан кейін өзінің патшалығына оралып, Аквитанияда Остготтар генералы Иббамен күресу үшін әскер құрды. Иббадан жеңілген Гессалек бургундтарға қашып құтылуға тырысты, бірақ оларға жетпей тұтқындалды. Трасамундтың Остготтар патшалығының ашық қарсыласына баспана беріп, оған көмек көрсеткені үшін өзін тағы да алданып қалған сезінген Теодорих өзінің қайын ағасына жазған хатында наразылығын білдірді: «Біз әртүрлі патшалармен келісімді нығайту үшін, олардың өтініші бойынша, Алла бізге уәде еткендей, немерелері немесе қыздарымен қосылсақ та, біз әлі де ешкімге біздің әпкемізді, Амал әулетінің бірден-бір даңқын, сіздің жұбайыңыз етіп берумен салыстыруға болатын ештеңе бермедік деп ойлаймыз: даналықпен тең әйел, сіздің патшалығыңыздан гөрі оның кеңесі үшін таңғаларлық әйел. Бірақ мен таңғаламын, өйткені осы жақсылықтарыңыз сізге міндетті болғанмен, біздің жауларымызға қосылған, бірақ біздің жақтастарымызбен бірге болған Гессалек сіздің қорғауыңызға қабылдады, сондықтан ол өз күштерінен бас тартып, қаражатынан айырылған болса да, сізге кенеттен мол ақшамен жабдықталып, [Орта теңіз] арқылы шетелдік халықтарға жіберілді; және ол мүлдем зиянсыз болып көрінсе де, Құдайға шүкір, ол сіздің ақыл-ойыңыздың табиғатын ашқан. Егер некеге байланысты туыстық қатынас осындай қарым-қатынасқа лайық болса, шетелдіктердің құқықтары қандай болады? Егер ол (өз елінен) қуып шығарылса, онда ол басқа елдерге (өз байлығын) әкеліп, соны өзіңе қарсы жұмсаушы болмас еді. Енді Иберия түбегінің даусыз қожайыны Теодорих, Трасамунд таныған билік орнынан сөйлесіп, Теодорихқа кешірім сұрап өкінішпен жалбарынды – ол алтынның бағалы сыйлықтарымен бірге болды. Теодорих Трасамундты кешіріп қана қоймай, оны осыған сәйкес ескертті, сонымен қатар алтынды қайтарып берді. Тарихшы Питер Хизер Теодорихтің сыйлықты қабылдамай, қайтарып бергені «ақылға қонымды қорлау» әрі Трасамундқа «Вандалдық патшалық әлі де сынақта» екенін ескерткенін түсіндірді. Трасамунд содан кейін Остготтар патшасын қайтадан «ашуға батыл болмады».
Although, to reinforce concord [concordia] with sundry kings, We joined to them, at their request, either nieces or daughters as God inspired Us, still We think We conferred on no one anything comparable to making Our sister, the singular glory of the Amal line, your spouse: a woman your equal in wisdom [prudentia], a woman who can be admired for her council even more than she should be revered by your kingdom. But I am stunned that, despite the fact that you were obligated by these favors, Gesalec, who joined our enemies while favored by Ourselves, was received into your protection in such a way that, although he came to you abandoned by his forces and bereft of means, yet he was outfitted with a sudden abundance of money and sent over [the Mediterranean] to foreign peoples [gentes exteras]; and though he proved utterly harmless, thanks be to God, he still unveiled the nature of your mind. What can the rights of foreigners expect, if kinship by marriage [affinitas] deserves such treatment? If he was received in your kingdom out of pity, he should have been held there; if he was expelled for Our sake, then he should not have been sent with riches over to the kingdoms of others, which Our struggles absolutely prevented from becoming hostile to yourself. Now the undisputed master of the Iberian Peninsula, Theodoric communicated from a place of power, which Thrasamund recognized, remorsefully appealing to Theodoric for forgiveness—a plea accompanied with precious gifts of gold. Not only did Theodoric forgive Thrasamund, admonishing him accordingly, but he also returned the gold. Historian Peter Heather explains that Theodoric's rejection of a gift and its return was a "calculated insult" and a warning to Thrasamund that "the Vandal kingdom was still on probation". Thrasamund subsequently never again "dared to provoke" the Ostrogothic king.
Шеттегі маврлар
Үйлену тойы кезінде Трасамунд пен оның вандалдары бірнеше мавр мемлекеттерімен соғысып жатқан еді. Билігінің барысында Трасамунд өзінің аумақтарының шетінде морилердің үнемі тудыратын қаупіне тап болды, олар Солтүстік Африкада күшті әрі қиратушылыққа ұшырады. Трасамундтың билігінің соңғы жылында маңызды порт қаласы Лептис Магна морилер мен берберлердің біріккен әскерімен тоналып алынды. Прокопий Триполи берберлерінің Кэбаон басшылығымен вандалдарға қарсы шайқасын сипаттайды, онда берберлер вандал атты әскерін жеңу үшін ерекше тактика қолданды. Тарихшы Гай Халсолл бұл оқиғаны вандалдардың морилерден тапқан "қиын жеңілісі" деп атады, бұл одан кейінгі вандал патшасы үшін де осылай болды, нәтижесінде император Юстиниан Солтүстік Африкаға араласуға мәжбүр болды.
Католиктерді қудалау
Грегори Турскийдің айтуынша, Трасамунд Испаниядағы католиктерді ариандық христиандыққа көшуге мәжбүрлеу үшін қудалаған. Грегори бір абыройлы әйелдің қалаусыз күштеп қайта шомылдырылуы туралы жазған. Осы рәсім кезінде әйелдің етеккірі қан кетуі суға араласқан. Содан кейін оны бас кесіп өлтірген. Дегенмен, ғалымдар Джон Мурхед пен Эндрю Кейннің пікірінше, Грегоридің Трасамундтың католиктерге деген көзқарасының бұрмаланған нұсқасы аса сенімді емес, олар оның уақыт санасын шатастырғандығын және Грегори Гундериктің тұсында болған оқиғаларды сипаттағанын айтады. Бұл ретте, Трасамунд өзінің ариандық дініне және дәстүрлі римдік мәдениетіне берілгендігін көрсетті, және өзінің мемлекетіндегі католиктерді олардың діни сенімдерінен айныстыруға тырысты, тіпті католик шенеуніктерге пара беруге дейін барды. 515 жылы ол католиктердің жетекші тұлғасы Фульгенций Руспемен (ол ариандыққа жақтас болғандықтан) жазбаша теологиялық пікірталасқа қатысты, онымен бірге ариандық епископтарды да Карфагенге шақырды. Алайда, бұл зияткерлік алмасу оны католик дін қызметкерлерін қудалаудан тоқтатып алмады; мысалы, ол Карфаген епископы Евгенийді және Фульгенцийді бірнеше рет, соның ішінде Сардинияға жер аударды. Трасамунд билік еткен кезеңде басқа да африкалық дін қызметкерлері Сардинияға жер аударылды. Ақырында, Трасамунд өзінің тағысы Гунерик кезінде басталған католик шіркеуіне жасалған көп жылдық қысымды тоқтатты, бұл вандалдардың Византия империясымен қарым-қатынасын жақсартты. Прокопий Трасамундтың император Анастасийдің "өте жақын досы" болғанын мәлімдеді.
Өлім
523 жылы Трасмунд Солтүстік Африкада қайтыс болды, оның орнын туысы Хильдерик иеленді. Трасмундтың өлімінен кейін көп ұзамай, Хильдерик Трасмундтың Никея христиандарына қатысты қатаң саясатын кері қайтарды және "католиктердің еркін құлшылық етуіне жол берді"; Трасмундтың әйелі Амалафрида, жаңа вандал патшасының адамдары қолға түсіргенге дейін, Бизацена шөлінің шетіндегі маврларға қашып кетті және түрмеде қайтыс болды.