Кіріспе
Бірінші рим императоры Августтың (ағылш. Res Gestae Divi Augusti) жерлеу жазуы. «Құдай Августың істері» – бірінші рим императоры Августтың өмірі мен жетістіктерін өз атынан баяндайтын монументалды жазу. Res Gestae әсіресе маңызды, себебі ол Августтың рим халқына ұсынған бейнесі туралы мәлімет береді. Res Gestae-дің әртүрлі бөліктері қазіргі Түркияда табылды. Бұл жазу Августтан кейін билікке келетін Юлий-Клавдий әулетінің құрылуына арналған ескерткіш саналады.
Res Gestae Divi Augusti (Eng. The Deeds of the Divine Augustus) is a monumental inscription composed by the first Roman emperor, Augustus, giving a first person record of his life and accomplishments. The Res Gestae is especially significant because it gives an insight into the image Augustus offered to the Roman people. Various portions of the Res Gestae have been found in modern Turkey. The inscription itself is a monument to the establishment of the Julio Claudian dynasty that was to follow Augustus.
Құрылымы
Мәтін қысқаша кіріспеден, 35 абзацтан және қайтыс болғаннан кейін қосылған қосымшадан тұрады. Абзацтар дәстүрлі түрде төрт бөлімге топтастырылған: саяси мансап, қоғамдық қайырымдылық, әскери жетістіктер және саяси мәлімдеме. Бірінші бөлім (2–14 абзацтар) Августтың саяси мансабына арналған; ол оның атқарған лауазымдары мен саяси құрметтерін тіркеп көрсетеді. Август қабылдамаған лауазымдар мен оған ұсынылған артықшылықтардан бас тартқанын да айтады. Екінші бөлім (15–24 абзацтар) Августтың Италия азаматтары мен әскерлеріне сыйлаған ақша, жер және астықтарын, сондай-ақ ол тапсырған қоғамдық жұмыстар мен гладиаторлық ойындарын тізімдейді. Мәтінде мұның бәрі Августтың жеке қаражатынан төленгені нақты айтылған. Үшінші бөлім (25–33 абзацтар) оның әскери ерліктері мен билігі кезінде басқа елдермен құрған одақтарын сипаттайды. Соңында төртінші бөлім (34–35 абзацтар) римдіктердің Августтың билігі мен іс-әрекеттерін мақұлдағаны туралы мәлімдемеден тұрады. Қосымша үшінші тұлғада жазылған және, ықтимал, Августтың өзі емес. Онда мәтіннің негізгі ойлары қорытындыланып, ол қайта жаңартып немесе салған ғимараттардың тізімі келтіріледі және Август билігі кезінде мемлекеттік жобаларға жеке қаражатынан 600 миллион күміс динар (24 миллион алтын аурей) жұмсағаны айтылады. Ежелгі валюталарды қазіргі заманғы эквиваленттерге сенімді түрде айналдыру мүмкін емес, бірақ бұл империядағы ешкімнің қолынан келмейтін сома. Август өзінің билігін нығайту үшін бұрынғы салық саясатын өзгертіп, өз қаражатынан 170 миллион сестерциямен aerarium militare-ні қаржыландыруды бастады.
Тарих
Мәтін Августтың өлімінен бір ай бұрын (б.з. 14 тамыз) аяқталды, бірақ оның мазмұнының көп бөлігі бірнеше жыл бұрын жазылған және көптеген түзетулерден өткен болуы мүмкін. Август мәтінді өсиетімен қалдырды, онда Сенатқа жазуларды орнатуға нұсқау берілді. Түпнұсқа, қазірге дейін сақталмаған, қола екі бағанаға қашалған және Август мавзолейінің алдына қойылған. Мәтіннің көптеген көшірмелері жасалып, Рим империясының ескерткіштері мен ғибадатханаларына тасқа қашалған, олардың кейбіреулері сақталған; ең маңыздысы, түпнұсқа латын тілінде және грек тіліне аудармасы Анкирадағы Август ғибадатханасында (Түркиядағы Анкара қаласындағы Анкиран монументі) сақталған; тағылары Аполлония мен Антиохияда табылған, екеуі де Писидияда орналасқан.