Кіріспе

Француз дін соғыстары кезінде орташа топтың мүшесі. XVI және XVII ғасырларда "политик" (pɔlitik) – Батыс Еуропа мемлекет қайраткерлері, олар мемлекеттің күшін қоғамның барлық басқа салаларынан, тіпті діннен жоғары қойды. Француз дін соғыстары кезінде бұл гугеноттар мен католиктердің екі діни тобының да елді діни айырмашылықтардан жоғары тұратын күшті монархияны қайта орнату арқылы ғана құтқаруға болатынын айтқан, орталықтандырылған топтарын қамтыды. "Политик" термині көбінесе моральдық немесе діни бейтараптықты білдіретін жағымсыз мағынаға ие болды, әсіресе 1568 жылдан кейін Франциядағы протестантизмді жоюға шақырған радикалды католик лигасына қарсы. 1588 жылға қарай, діншіл қарсыластары "политиктерді" еретиктерден де қауіпті фракция деп қарады. Осы кезеңде Нидерланды мен Англияда да ұқсас қақтығыстар орын алды.

Тарих

Алғашқы сын жазбаларында политиктерді (көбінесе заңгерлер мен зиялыларды) кейде басқа топпен, «мальконтенттермен» (Гиз әулетінің саяси ықпалына қарсы болған ақсүйектермен) шатастырған. Бұл негізінен Францияда Гиз әулетінің билікке келуіне қарсы шыққан католиктер мен гугеноттар туралы алғашқы мәліметтерде көрсетілгендіктен болды. Олар Гизге қарсы бірікті, себебі Испания королі II Филипп Гиз герцогін ашық қолдады. Испания королі Францияның жауы болғандықтан, көптеген адамдар испандықтардың таңдаған патшасынан көңілсіздік сезінді. Керісінше, олар Францияда бейбітшілік пен бірлік орнатуға ұмтылды. Көптеген орташа саясаттағы католиктер Галликанизм идеясын жақтады, яғни мемлекет пен дінді ажырату, біртұтас және бөлінбеген патшалық билігін (сыртқы ықпалға немесе ішкі дау-дамайларға қарсы) және ұлттық қауіпсіздік пен бейбітшілікті бағалау. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін күшті монархияның қажеттілігіне сенген әркімді политик деп санауға болады. Мысалы, Франция королі IV Генрихтің саясаты, атап айтқанда Нант эдикты (француз протестанттарына беспрецедентті саяси және діни еркіндіктер берген құжат) XVII ғасыр Франциясының орталықтандырылған әкімшілік жүйесіне және XIV Людовик Франциясының абсолютизміне тікелей үлес қосты, соның ішінде эдикттің кейіннен жойылғаны да. Тағы бір мысал – Англияның I Елизаветасы, ол өзінің қарындасы I Мария билік кезінде католик болған (немесе олай болғанын мәлімдеген), бірақ таққа отырғаннан кейін протестантизмге көшті. Кейінгі монарх II Карл, Франция королі XIV Людовикпен қолдау алу мақсатымен католицизмге өтуге уәде беріп, ұзақ уақыт ойын-сарқылымен айналысты, бірақ тек өлім төсегінде ғана оған көшті, оны да политик ретінде қарастыруға болады, дегенмен сол кезде бұл термин жиі қолданылмады. Джонатан I. Израиль XVI ғасыр голланд революциясында және осы революция нәтижесінде құрылған XVII ғасыр голланд республикасында әртүрлі «политиктердің» маңызды рөлін атап өтті. Ол олардың ішіндегі ең маңыздысы ретінде Католик шіркеуінен кальвинистік шіркеуге ауысқан Уильям Оранскийді атады, ол Франция королі IV Генрихтің бағытына қарама-қарсы бағытты ұстанды, бірақ ұқсас ниеттермен әрекет етті. Джонатан Израильдің пікірінше, мұндай голландтық саясаттың ұзақ мерзімді әсері оң болды, бұл кальвинизмнің экстремистік түрлерін жұмсартуға және Нидерландыда сол кездегі басқа Еуропа елдерінен жоғары діни төзімділік атмосферасын құруға көмектесті. Сонымен қатар, Блэр Ворден Англияның одақтастық кезеңінде Лорд-протектор Оливер Кромвель кеңінен кальвинист болғанымен, оның айналасында сектанттық емес, «исақылықпен» көзге түсетін немесе басқа ілімдерге көңілділік танытқан саясаткерлер болғанын айтады.