Кіріспе

Мори – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстігіндегі Мори Плейнс округіндегі қала. Ол Мехи өзенінің жағасында, құнарлы қара топырақты жазықтардың ортасында орналасқан. Қала Ньюэлл және Гвайдер тас жолдарының қиылысында орналасқан, Сиднейден күнделікті пойыз және әуе рейстері арқылы жетуге болады. Уерарай және Камилорой тайпалары – бұл аймақтың ең ерте белгілі тұрғындары, ал қаланың аты абориген тілінен «көтерілетін күн», «ұзақ көктем» немесе «су қоймасы» деген мағынаны білдіреді. Қала 1850 жылдары британдықтар құрған, ал жергілікті аборигендер миссияларға, кейін аборигендердің резервацияларына орналастырылған. Қала, әсіресе Мори ванналары мен бассейні, 1965 жылғы тарихи «Бостандық саяхаты» барысында белсенділер тобының келгенімен танымал. Бұл саяхатты Чарльз Перкинс басқарды, мақсаты Солтүстік Жаңа Уэльс айманындағы аборигендерге жасалған кемсітушілікке бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аудару болды. Мори – маңызды ауыл шаруашылығы орталығы, ол 1960 жылдардың басында құрылған Австралия мақта өсіру өнеркәсібіндегі рөлімен ерекшеленеді. Қала Мори Плейнс округінде орналасқан. Мориде емдік қасиеттерімен танымал артезиандық ыстық сулы ванналар бар. 2021 жылғы халық санағы бойынша Мори қаласының халқы 7070 адамды құрады.

Түпкүлкілік халықтар

Уэрарай және Камилорой халықтары, олардың ұрпақтары қазір де қалада тұрады, бұл аймақтың ең ерте белгілі тұрғындары еді.

Британ отарлауы

1832 жылы майор Томас Митчелл Джордж Кларк есімді қашып кеткен сотталған адам отаршыл билік органдарына аймақ арқылы ағатын "Киндур" деп аталатын үлкен өзеннің бар екенін хабарлағаннан кейін, ауданға ірі экспедиция ұйымдастырды. Кларк 1827-1831 жылдар аралығында оңтүстікте Камилорой тайпасымен көшпенді тіршілік етіп, отаршылар үшін маңызды географиялық білім алған болатын. 1832 жылдың қаңтар айында Митчелл қазіргі Мехи өзенін Море қаласынан шамамен он шақырым шығысқа қарай кесіп өтті. Ұзақ өтпей, Митчеллдің ізінен мал өсірушілер еріп келді, олардың арасында 1837 жылы Джон Генри Флеминг пен Джозеф Флеминг ағайындары құрған 'Мунги Банди', 1837 жылы Роберт Маршалл құрған 'Булуру', 1838 жылы Томас Симпсон Холл құрған 'Вей Болла Болла' және 1838 жылы Джеймс Кокс құрған 'Мурри' (Камилорой тілінен алынған, "ұзын су тобыры", "көктемгі күн" немесе "ұзын бұлақ" деген мағына береді) шаруашылықтары болды. Мал өсірушілер келгеннен кейін аборигендер мен отарлаушылар арасында қақтығыс тез басталды, нәтижесінде жүздеген аборигендер қаза тапты. Отарлаушылар мен Жаңа Оңтүстік Уэльс атты полициясы жергілікті Камилорой тайпасына қарсы жазалау экспедицияларын жүргізді, сол кезде бұл "жою соғысы" деп аталды. Мысалы, 1837 жылы Джон Коббтың Грейвсенд шаруашылығында аборигендердің ірі қырғыны болды, ал 1838 жылы майор Джеймс Нанн мен оның атты полициясы Ватерлоо-Крикте кем дегенде қырық адамды өлтірді. Мехи және Гвайдер өзендерінің жанындағы аборигендердің бірі қазадан сақтану үшін шығысқа қашты. Оларды отарлаушылардың тобы қуып жететін, соның ішінде 1838 жылдың маусымында Майолл-Крик қырғынын жасаған 'Мунги Банди' шаруашылығының иесі Джон Генри Флеминг басқарған топ болды. Аймақта қалған Камилорой тайпасы да өлтіріле берді, мысалы, 1838 жылы Паламаллавада Чарльз Эйлз тоғыз аборигенді қырғынға ұшыратты.

Климат

Мореде ылғалды субтропикалық климат (Köppen Cfa) және шамалы жартылай шөлейттік климаттың ықпалы бар. Жазда 40 °C (104 °F) жоғары температуралар жиі кездеседі, ал қыста 0 °C (32 °F) төмен температуралар да жиі болады. Мореде тіркелген ең жоғары температура 3 қаңтар 2014 жылы және 12 ақпан 2017 жылы 47,3 °C (117 °F) құрады. Ылғалды субтропикалық климатқа тән болатындай, жауын-шашын қысқа қарағанда жазда көбірек жауады.

20 ғасыр

1910 жылы қаңтарда Море ауданында су тасқыны көптеп темір жолды Мореге апарып жіберді. Белгісіз сандағы мал суға батып, кем дегенде төрт адам Море ауданында суға батып кетті. 1946 жылдың қаңтар айында су тасқыны қалашықты екіге бөлді, бірнеше жүз үйді су басты. Су тасқыны жергілікті электр стансасына әсер етіп, тоқ кесілді. Су тасқыны аймақтағы жолдар мен темір жол желілеріне де залал келтірді. 1955 жылдың ақпан айында Моредегі ең үлкен су тасқыны болды, қаланың орталық бизнес ауданының көп бөлігі және 800 үй су астында қалды. 1976 жылдың ақпан айында Мореде тағы бір үлкен су тасқыны болды. Моренің солтүстігіндегі ғимараттардың үштен екісі суға толып немесе сумен қоршалды, оған орталық бизнес ауданы да кірді. 2011 жылдың қараша айында Море қаласының бір бөлігі су тасқынына ұшырады, солтүстік Моренің тұрғындары эвакуациялауға шақырылды, үйлер су астында қалды. 72 сағат ішінде шамамен жаңбыр жауды, соңғы 24 сағатта жаңбыр азайды. Море және көптеген басқа округтер табиғи апат аймақтары деп жарияланды. 2012 жылдың ақпан айында Мореде қайтадан үлкен су тасқыны болды. 1976 жылғы ақпан айындағы су тасқынынан асып түскен су тасқыны Моредегі және оның айналасындағы жүздеген үйлерді су басты. Бұл Моредегі екінші ең үлкен су тасқыны болды. Солтүстік Моренің көшелерінің көп бөлігі суға толып, тек бірнешеуі ғана құрғақ қалды. Су тасқынының шыңына бір күн бұрын бүкіл солтүстік Море, соның ішінде Яраман, Гвайдерфилд, Бендиглит, Палламаллава және Бинигуй ауылдары эвакуацияланды. Оңтүстік Моренің төменгі жағы да суға батты. Солтүстік Моредегі барлық тұрғындар эвакуацияланды, себебі 35 жыл ішіндегі ең ауыр су тасқыны күтілуде. Өлім-жітім болғандар тіркелмеді. Море метеорологиялық станциясында су тасқынынан 72 сағат бұрын жаңбыр жауды. 2021 жылдың наурызында қатты жаңбыр Солтүстік және Шығыс Жаңа Оңтүстік Уэльске әсер етіп, үлкен су тасқынына себеп болды. 23 наурызда Мореде жаңбыр жауды, бұл 1888 жылдың ақпан айынан бері кез келген айдағы екінші ең жауын-шашынды күн болды. Мехи өзенінің су деңгейі 25 наурызда жетті (1955 жылғы рекордтық деңгейден 0,4 метр төмен). 2021 жылдың наурыз айындағы жалпы жаңбыр мөлшері орташа көрсеткіштен асып түсті. 2022 жылдың қазан айында Мореде үлкен су тасқыны болды, Мехи өзенінің деңгейі көтеріліп, 4000 тұрғын эвакуацияланды. Бұл оқиға бүкіл штат бойынша үлкен су тасқынына әкелді.

Медиа

Мореде Rural Press компаниясына тиесілі "Море Чемпион" газеті шығады, ол сейсенбі және бейсенбі күндері жарық көреді. "2VM" және "98.3 NOW FM" радиостанциялары да Мореде хабар таратады. "NOW FM" хабар таратушы станциясы Доу тауында, ал "2VM" хабар таратушы станциясы Море қаласынан шығысқа қарай 5 шақырым жерде, Гвайдер тас жолында орналасқан. Екі станса да Broadcast Operations Group компаниясына тиесілі және апта ішінде таңғы және түстен кейінгі бағдарламаларды эфирге шығарады. Seven телеарнасының Тамворт станциясының Мореде жаңалықтар бюросы болған, бірақ ол 2000 жылы бюджет жетіспеуіне байланысты жабылды. Мореге ең жақын телеарналар – Seven, Nine және WIN Television, олар Тамворттан хабар таратады.

Көлік

Мори әуежайына өңірлік авиакомпания Fly Corporate Брисбенге және кері бағытта тұрақты рейстермен, сондай-ақ Сиднейге тұрақты Qantas авиакомпаниясының рейстерімен қызмет көрсетеді. Бұрынғы Brindabella Airlines компаниясы 2012 жылдың 27 қаңтарына дейін Брисбенге және кері бағытта қызмет көрсеткен. Мори теміржол станциясы Мунгинди желісінде орналасқан, ол Сиднейден басталады. Станция 1897 жылы ашылды және қазіргі уақытта жолаушылар тасымалы бойынша желінің ең солтүстік нүктесі болып табылады – күніне бір рет NSW TrainLink Xplorer DMU Сиднейге және кері бағытта қатынайды. NSW TrainLink Мориден Графтонға автобус қызметін ұсынады. Crisps Coaches Мориден Уорвикке дейін, Брисбен мен Туумбаға қосылыспен автобус қызметін жүргізеді.