Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяу кемелердің әлемдік сауда мен соғысқа басымдықты құрған тарихи дәуірі.
Historical era when sailing ships dominated global trade and warfare
Саяу кемелер дәуірі – 16 ғасырдың ортасынан (немесе 15 ғасырдың ортасынан) басталып, Ашылулар дәуірімен бірге жалғасқан кезең. Атап айтқанда, соңғысымен байланысты қарастырылғанда, ол еуроцентризмге бағытталған нақты Саяу кемелер дәуірін көрсетеді, ал жалпы алғанда Саяу кемелер дәуірі – континенттер аралық желкендік тарихтың шыңы.
The Age of Sail is a period that lasted at the latest from the mid 16th (or mid 15th) and the Age of Discovery. Especially in context of the latter, it refers to a more particular Eurocentric Age of Sail, while generally the Age of Sail is the culminating period of a long intercontinental history of sailing.
Кезеңдеу
Көптеген кезеңдік дәуірлер сияқты, осы дәуірді анықтау да дәл емес және ол тек жалпы сипаттама ретінде ғана қолданылады. Бұл термин әскери кемелер мен сауда кемелері үшін әртүрлі мағыналарда қолданылады. Сайыс кемелер – көне технология, олар ежелгі дәмдеуіш саудасы сияқты қашық сауда жасауға мүмкіндік берді. 1293 жылы моңғолдардың Яваға шабуылы кезінде теңіз соғысында пушкалар қолданыла бастады (мысалы, Маджапахиттың Cetbang пушкасы), ал 14 ғасырға қарай теңіз артиллериясы Еуропада қолданысқа енді, бұл Арнемуиден шайқасында (1338) тіркелген. 15 ғасырда, Үнді мұхитының орталық саудасындағы белгілі теңіз державаларынан – Аустронезия теңіздік корольдіктерінен бөлек, сауданың шеткі нүктелерінен, мысалы, Мин қазыналық сапарларынан немесе Африканың Атлант жағалауы мен Атлант мұхиты бойындағы Иберия теңіздік экспедицияларынан мұхиттарды шарлауға арналған флоттардың (соның ішінде теңіз артиллериясын тасыған) саны артты, бұл Ашылу дәуірін бастады. Соғыс кемелері үшін желкендік дәуір шамамен 1571 жылғы Лепанто шайқасынан басталады, ол ескекпен жүретін галералардың маңызды рөл атқарған соңғы ірі шайқасы болды, және бумен жүретін соғыс кемелерінің пайда болуымен аяқталады.
Like most periodic eras, defining the age is inexact and serves only as a general description. The term is used differently for warships and merchant vessels. Sailing ships are an ancient technology, making far reaching trade like the ancient spice trade possible. With the Mongol invasion of Java (1293), cannons started to be used in naval warfare (e. g. Cetbang by the Majapahit), and by the 14th century naval artillery was employed in Europe, documented at the Battle of Arnemuiden (1338). The 15th century, besides the established sea powers of the central Indian Ocean trade, such as the maritime kingdoms of Austronesia, saw a rise in the deployment of oceans voyaging fleets (including carrying naval artillery) from the extreme points of the trade, such as the Ming treasure voyages or the Iberian naval ventures all the way along the African Atlantic coast and across the Atlantic Ocean, starting the Age of Discovery. For warships, the age of sail runs roughly from the Battle of Lepanto in 1571, the last significant engagement in which oar propelled galleys played a major role, to the development of steam powered warships.
Желідегі алтын ғасыр
ХІХ ғасырдың ортасынан ХХ ғасырдың басына дейінгі кезең, желкенді кемелердің өлшемі мен күрделілігінің (мысалы, клиперлер және желқұмарлар) ең жоғары шағына жеткен уақыт, кейде "Желкеннің алтын ғасыры" деп аталады.
The period between the mid 19th century to the early 20th century, when sailing vessels reached their peak of size and complexity (e. g. clippers and windjammers), is sometimes referred to as the "Golden Age of Sail".
Құлдырау
Екінші теңізде жүзетін бу кемесі – Ричард Райттың алғашқы бу кемесі «Эксперимент», бұрынғы француздық жүк кемесі; ол 1813 жылғы шілдеде Лидстен Ярмутқа дейін жүзіп өтті. Теңізге шыққан алғашқы темір кеме – 1821 жылы Аарон Мэнби Horseley Ironworks зауытында салған 116 тонналық «Аарон Мэнби». Ол 1822 жылы Англия арнасынан өтіп, 22 маусымда Парижге келген кезде теңізге шыққан алғашқы темір кеме болды. Ол 1822 жылы 8 түйін (9 миль/сағ, 14 км/сағ) орташа жылдамдықпен жолаушылар мен жүктерді Парижге тасымалдады. Алғашқы мақсатты түрде салынған булы жауынгерлік кеме – 1850 жылғы француздық 90 зеңбірекке ие «Наполеон» кемесі. Крым соғысы кезінде көптеген булы жауынгерлік кемелер, әсіресе одақтас (британдық, француз және османдық) флоты Севастопольді бомбалауға қатысты, бұл Севастополь қоршауының (1854–1855) бір бөлігі болды. Француздық темірлі «Gloire» кемесі француз теңіз күштерінің құрамында 1859 жылдың қарашасында суға түсірілді. 1862 жылғы наурызда Хэмптон-Роуд шайқасында «CSS Virginia» темір кемесі «Monitor» кемесімен шайқасты, бұл темір кемелер арасындағы алғашқы шайқас болды. 1869 жылы ашылған Таяу Шығыстағы Суэц каналы желкенді кемелерге қарағанда бу кемелері үшін ыңғайлырақ болды, бұл 1865 жылдан бастап отынды тиімді пайдаланатын бу кемелерімен үйлесетін Еуропа-Азия теңіз жолының қысқаруына мүмкіндік берді. 1873 жылға қарай, әскери кемелер үшін желкендер дәуірі аяқталды, ал 1871 жылы қолданысқа берілді. «Devastation» – желкендері жоқ, теңізде жүзетін жауынгерлік кемелердің алғашқы класы болды. Желкенді кемелер 1920-1930 жылдарға дейін ұзақ сапарларда ірі жүктерді тасымалдаудың экономикалық жолы болып қала берді, бірақ бу кемелері оларды осы саудадан да ығыстырды. Желкенді кемелерге отын немесе күрделі қозғалтқыштар қажет болмады, сондықтан олар құрлықтағы күрделі қолдау базаларына тәуелсіз болды. Бірақ ең маңыздысы, бумен жұмыс істейтін кемелердің жылдамдығы жоғары болды және оларға қолайсыз желдер кедергі келтірмейтін, соның салдарынан бу кемелерінің сауда желдерін ұстану қажеттілігінен құтылуына мүмкіндік берді. Нәтижесінде жүк пен жабдықтар шет елдегі портқа желкенді кемеге қарағанда әлдеқайда аз уақытта жетіп отырды. Желкенді кемелер экономикалық нарықта тарылып, коммерциялық саудадан бірте-бірте жоғалып кетті. Бүгінде желкенді кемелер тек шағын көлемдегі жағалау балық аулауы және яхтинг сияқты демалыс мақсатында ғана экономикалық тұрғыдан тиімді. Соңғы онжылдықтарда коммерциялық кеме қатынасы индустриясы тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін отынды үнемдеу мақсатында желдің көмегімен жүретін кемелерге қайта қызығушылық танытты.
The second sea going steamboat was Richard Wright's first steamboat Experiment, an ex French lugger; she steamed from Leeds to Yarmouth in July 1813. The first iron steamship to go to sea was the 116 ton Aaron Manby, built in 1821 by Aaron Manby at the Horseley Ironworks, and became the first iron built vessel to put to sea when she crossed the English Channel in 1822, arriving in Paris on 22 June. She carried passengers and freight to Paris in 1822 at an average speed of 8 knots (9 mph, 14 km/h). The first purpose built steam battleship was the 90 gun French ship Napoléon in 1850. Multiple steam battleships saw action during the Crimean war, especially the Allied (British, French and Ottoman) fleet Bombardment of Sevastopol as part of the Siege of Sevastopol (1854–1855). The first ironclad battleship, French ironclad Gloire, was launched by the French Navy in November 1859. In the March 1862 Battle of Hampton Roads, the ironclad CSS Virginia fought Monitor, making this the first fight between ironclads. The Suez Canal in the Middle East, which opened in 1869, was more practical for steamships than for sailing ships, achieving a much shorter European Asian sea route, which coincided with more fuel efficient steamships, starting with in 1865. By 1873, the Age of Sail for warships had ended, with commissioned in 1871. Devastation was the first class of ocean going battleships that did not carry sails. Sailing ships continued to be an economical way to transport bulk cargo on long voyages into the 1920s and 1930s, though steamships soon pushed them out of those trades as well. Sailing ships do not require fuel or complex engines to be powered; thus they tended to be more independent from sophisticated dedicated support bases on land. Crucially though, steam powered ships held a speed advantage and were rarely hindered by adverse winds, freeing steam powered vessels from the necessity of following trade winds. As a result, cargo and supplies could reach a foreign port in a fraction of the time it took a sailing ship. Sailing vessels were pushed into narrower and narrower economic niches and gradually disappeared from commercial trade. Today, sailing vessels are only economically viable for small scale coastal fishing, along with recreational uses such as yachting and passenger sail excursion ships. In recent decades, the commercial shipping industry has been reviving interest in wind assisted ships as a way to conserve fuel in the interest of sustainability.
Мұра
Кейбір сарапшылар 2030 жылға қарай жаңа желкен дәуірі басталады деп болжайды, бұл энергия технологияларындағы революция мен теңіз тасымалынан көміртегі шығарындыларын азайту ниетімен байланысты, жел қуатымен көмектесетін қозғалтақыштар арқылы. "Trade Winds: Кеме тасымалының тұрақты болашағына саяхат" кітабы Кристиан Де Бьюкелердің 2020 жылы жүк кемесінде өткізген бес айлық тәжірибесі арқылы желмен жүргізілетін жүйелерге оралу мүмкіндігін талқылайды.
A New Age of Sail has been predicted by some experts to occur by 2030, driven by a revolution in energy technology and a desire to reduce carbon emissions from maritime shipping through wind assisted propulsion. The book Trade Winds: A Voyage to a Sustainable Future for Shipping discusses the potential of a return to wind propulsion through the firsthand experiences of Christiaan De Beukelaer, who spent five months aboard a sailing cargo ship in 2020.