Кіріспе

Janet Fitch кітабы «Ақ олеандр» – 1999 жылы американдық автор Джанет Фичтің романы. Пикарестік роман үлгісінде жазылған, аналық сезім мен тәрбие тақырыбын қамтиды. Онда Астрид есімді қыздың анасы Ингридтен айырылып, бірнеше отбасыға асырауға берілу оқиғасы баяндалады. 1999 жылдың мамыр айында Опраның кітап клубына іріктеліп, содан кейін ұлттық бестселлерге айналып, 2002 жылы фильмге түсірілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Астрид Магнуссен - Лос-Анджелесте, Калифорнияда 12 жасар қыз, анасы Ингрид Магнуссенмен бірге тұрады. Астридтің әкесі Клаус Андерс, Астрид оны есіне түсіре алмай қалғанда, үйінен кетіп қалды. Ингрид Барри есімді жігітпен кездесе бастайды. Ақырында, Ингрид Барридің жас әйелдермен алдап жүргенін біледі, сондықтан ол Барридің үйіне кіріп, оны ДМСО және олеандр шырыны қоспасымен уландырады. Барри қайтыс болады, ал Ингридті оның өлтірілуімен айыптайды. Өмір бойы түрмеде отыруға сотталған ол қызына қайтып келуге уәде береді. Астрид бірнеше жыл бойы бір асыраушы отбасында тұрып, екіншісіне ауысып тұрады. Алдымен ол бұрынғы стриптизер, есірткіге және алкогольге тәуелді болған Старрмен кездеседі. Старрдың екі баласы бар, сондай-ақ екі асырап алған баласы бар. Астрид (бұл кезде 14 жаста) Старрдың бойдақ жігіті Реймен жыныстық қатынаста болады. Старрға деген қызығушылығы азайып бара жатқанда, Старр қайтадан құлдырайды. Бір күні түнде Рэйді Астридпен қарым-қатынасы туралы (қайырымдылықтан емес, қызығушылықтан) қарсы алғаннан кейін, Старр Астридті .38-ге атып өлтіреді. Астрид бірнеше апта бойы ауруханада жатыр, сол кезде ол рецепт бойынша берілетін Демерол дәрісін теріс пайдалана бастайды. Астрид сауыққаннан кейін Эд пен Марвел Турлокпен және олардың екі кішкентай баласымен бірге, негізінен, ақы төленбеген бала күтімі ретінде өмір сүруге жіберіледі. Астрид ерлі-зайыптыларды ұнатпайды, оның бір себебі - үйді ұнатпауы, ал екіншісі - Марвелдің азшылықтар туралы нәсілшіл мәлімдеме жасауға бейімділігі, әсіресе олардың көрші көршісі, әдемі афроамерикалық секс-қызметкер Оливия Джонстон, онымен Астрид дос болады. Астрид Оливияның сұлулығына, байлығына және ләззат-көңілдікке толы өмір салтына таңғалады. Турлоктар Астридті Оливиямен араласқанын білгенде, жібереді. Астридті испандық Амелия Рамос деген әйелдің үйіне жібереді. Байлығына қарамастан, Амелия асырап алған балаларын аш қалдырады, ал Астрид мектептегі қоқыстан тамақтанады. Астридке жаңа жұмысшы келеді, ол оған жаңа жұмыс табады. Бұрынғы актриса Клэр Ричардс пен оның күйеуі Рон Астридтің келесі асыраушы ата-анасы болады. Клэр Астридтің көңіл-күйін жақсартады. Астрид мектепте жақсы оқып, өнерге қызығушылық танытып жүр. Астрид Ингридпен түрмеде хат алысуды жалғастырады, бірақ анасына деген ызасы артады. Осы арада Клэр Ронның басқа әйелмен қарым-қатынаста екенін түсінеді. Клэр эмоциялық күйзеліске ұшырап, шамадан тыс дозаны қабылдап, өз-өзіне қол жұмсайды. Қазір 17 жастағы Астрид Макларен балалар орталығына (Mac деп аталады) орналасады, онда ол Пол Траут есімді өнерлі баламен танысады. Олар бір-бірімен байланысады, бірақ Пол топтық үйге жіберіледі, ал Астрид жаңа асыраушы әкеге кетеді. Астридтің соңғы үйі ресейлік Рена Грушенкамен бірге. Жасы жете алмаған Астрид Реннаның жігіті Сергеймен жыныстық қатынаста болады. Бір күні ЛСД-мен маңайғаннан кейін Астридтің есінде Энни есімді әйел пайда болады. Осы арада Ингрид және оның адвокаты Ингридті түрмеден босату үшін істі құра бастайды. Алайда, олардың ісі Астридке байланысты: егер ол Ингрид Барриді өлтірмегенін айтса, Ингридті соттамауы мүмкін. Астрид өзінің анасына қатысты билік ұстанымында екенін түсінеді және Ингридтен Эннидің кім екенін сұрайды. Ингрид Эннидің бала күтімі болғандығын айтады, ол Астридті бір жылдан астам уақыт бойы тастап кеткен. Астрид ашуланып, Ингридке таңдау береді: ол куәлік етуі керек немесе қызының анасы білген адамға қайта оралуын көруі керек. Ингрид Астридтен өтірік айтуды сұрамай, өз еркімен әрекет етеді. Екі жылдан кейін Астрид 20 жаста, Берлиндегі бір пәтерде Полмен бірге тұрады. Астрид уақытын портфель сатып алып, оларды әр түрлі асыраушы үйлерді бейнелейтін жеке өнер туындыларына айналдырады. Ингрид жаңа сот арқылы ақталғаннан кейін түрмеден босатылады. Астрид Калифорнияға оралып, Ингридпен қайта қосылса, Полды тастап кету керектігін түсінеді. Ол күйеуінің қасында қалуды шешіп, бірақ қашуды аңсайды.

Негізгі кейіпкерлер

Астрид Магнуссен: басты кейіпкер, роман басталғанда ол он екі жаста. Өнерлі, ұялшақ, өзінің манипулятивті анасының ықпалында. Роман оның нағыздықты жоғалтуын, жыныстық ойлануын және өзін-өзі анықтау әрекеттерін бейнелейді. Ингрид Магнуссен: Романның басында сүйіктісі Барриді өлтіргені үшін түрмеге жабылған Астридтің манипулятивті анасы. Астридпен бірге болғанда ол қызы бар екенін ұмытып, эклектикалық суретіне көңіл бөледі. Кейін ол Астридті түрмеден басқаруға тырысады. Астридтің бірінші асырап алған анасы, ол бұрынғы стриптизер, кейін христиан болды. Ол алкоголизм мен есірткіден арылып, балаларымен бірге трейлерде тұрады. Алдымен ол Астридке мейірімділік танытады, бірақ кейіннен Астрид пен Рейдің қарым-қатынасына қызғанышпен қарайды. "Рэй аға": Старрдың жігіті, балалары оны "Рэй аға" деп атайды. Ол мейірімді механик болып көрінетін, ол сол кезде 14 жастағы Астридпен жыныстық қатынас жасайды. Осылайша бұл қарым-қатынас жыныстық жыртқышқа айналады. Оливия Джонстон: Афроамерикалық жоғары класты секс-қызметкер Астрид екінші асырап алған отбасында тұрып, Турлоктармен дос болады. Оливия Астридті сән-салтанат пен ләззатқа толы өмір салтына баулайды. Клэр Ричардс: Астридтің төртінші асыраушы анасы, ол Астридтің өнерге деген талантын байқайды және оны мектепке баруға шақырады. Клэрдің күйеуімен қарым-қатынасы нашар, өзін-өзі бағалауы төмен және Ингридтің жігерлендіруінен кейін өзін-өзі өлтіреді. Пол Траут: Астридпен көркемдік бала МакЛарен балалар орталығында ("Мэк" деп аталады) тұрып кездеседі. Кейін Астрид Полмен романтиканы дамытады. Рене Грушенка: Астридтің соңғы асыраушы анасы, қатал, іскерлік жағынан дарынды орыс әйел. Ол Астридке қатты сөйлейді, бірақ қаржы мәселесінде дұрыс шешім қабылдауға және жақсы келіссөз жүргізуші болуға талпындырады.

Тақырыптар

Аналық – романның негізгі тақырыбы. Астрид биологиялық анасымен және түрлі асырап алған аналарымен салыстырып өзін анықтауға тырысады, сонымен бірге анасы түрмеден сүйіспеншілік пен қабылдауды жеткізе алмайтындықтан, оны іздейді. Романның соңында Астрид жасаған өнер туындылары – оның әр түрлі аналары мен үйлерінің метафорасы. Роман сонымен қатар өнердің мәнін, өзіңді зерделеуді және шығармашылықты, бақуаттылардың күшті болуын, сонымен қатар кемелдік пен кемшілдікті де қарастырады.

Шығу тегі

Сол аттас әңгіме 1994 жылғы күз-қыс санында "Black Warrior Review" журналында жарияланды. Осы жылғы "Американың үздік қысқа әңгімелері" оны ерекше қысқа әдебиеттер тізіміне қосты.

Қабылдау

Роман жақсы пікірлер алды және тұңғыш роман үшін қалыпты таралымға ие болды. 1999 жылы Опраның кітап клубына енгізілгеннен кейін, кітаптың танымалдылығы күрт өсті. Ол жалпыұлттық бестселлерге айналды.

Бейімделулер

Роман 2002 жылы Мишель Пфайффер мен Рене Зеллвегер бас рөлдерде ойнаған "Ақ олеандер" фильміне көшірілді.