Бір елде көп мәдениеттің болуы

Қазақстандағы көпмәдениеттілік: түрлі этникалық және мәдени дәстүрлердің бір елде өмір сүруі. Әлеуметтану, саясат және тұрмыстағы мағынасы.

38 мин оқу

100%

Дереккөз: Multiculturalism — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Бір ел ішінде бірнеше мәдени дәстүрдің болуы

Көпмәдениеттілік термині әлеуметтану, саяси философия және күнделікті қолданыс контекстінде әртүрлі мағыналарға ие. Әлеуметтануда және күнделікті қолданыста ол этникалық плюрализмнің синонимі болып табылады, екі термин де көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылады, сондай-ақ әртүрлі этникалық және мәдени топтардың бір қоғамда өмір сүруін қамтитын мәдени плюрализмді білдіреді. Ол бірнеше мәдени дәстүрлер бар (мысалы, Нью-Йорк, Лондон немесе Париж сияқты) этникалық құрамы әртүрлі аудандарды немесе олардың бар (мысалы, Швейцария, Бельгия немесе Ресей сияқты) бір елді сипаттауы мүмкін. Жергілікті, иесіз немесе автохтонды этникалық топтармен және көшпенділерден тараған этникалық топтармен байланысты топтар көбінесе назарда болады. Әлеуметтану тұрғысынан, көпмәдениеттілік – табиғи немесе жасанды процестің (мысалы, заңды түрде бақыланатын иммиграция) соңғы нәтижесі болып табылады және ол үлкен ұлттық деңгейде немесе ұлттың ішіндегі кіші деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін. Кіші деңгейде бұл екі немесе одан көп мәдениеттерді (мысалы, француз Канадасы мен ағылшын Канадасы) біріктіру арқылы құқықтық аумақ құрылғанда немесе кеңейтілгенде жасанды түрде пайда болуы мүмкін. Ірі деңгейде ол әлемнің әртүрлі құқықтық аумақтарына заңды немесе заңсыз көші-қонның нәтижесі болуы мүмкін. Саяси ғылым тұрғысынан, көпмәдениеттілік – мемлекеттің өзінің егемендік шекараларында мәдени көптілікті тиімді және нәтижелі басқару қабілеті деп анықталады. Саяси философия ретінде көпмәдениеттілік кең ауқымды идеологиялар мен саясаттарды қамтиды. Ол "қойма" емес, "салат астасы" және "мәдени мозаика" ретінде сипатталады.

Тарих

Көпмәдениетті идеалды ұстанатын мемлекеттер ежелден-ақ болған деуге болады. Ұлы Кир құрған Ахеменидтер империясы түрлі мәдениеттерді қабылдау және төзімділік саясатын ұстанды. Көпмәдениеттіліктің тарихи мысалы – 1918 жылы тарап кеткен Габсбург монархиясы, онда көптеген түрлі этникалық, тілдік және діни топтар бірге өмір сүрді. Габсбургтердің билігі көптеген дау-дамайларға толы болды, соның ішінде 1764 жылы Габсбург әскерінің Секели халқына жасаған жаппай қырғыны және Адольф Николаус фон Букковтың Трансильваниядағы румын православие шіркеулері мен монастырьларын қиратуы. Бұл оқиғалардың екеуі де Мария Терезаның тұсында болған. Бүгінгі күннің маңызды мәселелері – әлеуметтік және мәдени айырмашылықтар, көптілділік, қарама-қарсылықтағы жеке тұлға ұсыныстары немесе көп мәдени жеке тұлғалар – осы көп этникалық империяның көптеген ойшылдарының ғылыми теорияларын қалыптастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін этникалық азшылықтар сол кездегі ұлтшылдықтың салдарынан бұрынғы Габсбург монархиясының аймағындағы көптеген жерлерде кемсітіліп, эмиграцияға мәжбүр болды, тіпті өлтірілді. Көптеген аймақтарда бұл этникалық мозаикалар қазір жоқ. Сол кездегі этникалық араласуды тек бірнеше аймақтарда ғана сезінуге болады, мысалы, бұрынғы Габсбург порты – Триест қаласында. Көпмәдениеттіліктің саяси философиясында идеялар қоғамның мәдени және діни айырмашылықтарға қалай жауап беруі керек деген сұрақтарға негізделген. Ол көбінесе «таныстық саясаты», «айырмашылық саясаты» және «танылу саясаты»мен байланысты. Бұл экономикалық мүдделер мен саяси билік мәселесі де. Соңғы уақыттарда саяси көпмәдениеттік идеологиялар афроамерикандықтар және ЛГБТ қоғамдастығы сияқты әлеуметтік жағдайы нашар топтарды қамтуға және анықтауға қолданылып келеді, ал аргументтер көбінесе этникалық және діни азшылықтарға, азшылық ұлттарға, жергілікті халықтарға және тіпті мүгедектерге бағытталған. Осы контексте термин ең көп түсініледі, оның кеңдігі мен ауқымы, сондай-ақ практикалық қолданылуы күрделі талқылаулардың нысаны болып табылады. Көпмәдениеттілік туралы пікірталастардың көпшілігі көпмәдениеттіліктің әртүрлілік пен иммигранттарды интеграциялаудың дұрыс жолы болып табылатындығына байланысты. Көпмәдени білім беруге қатысты аргументтер топтың мәдени бағыныштылығы мен оның толық тәжірибесін мойындау қажеттігін, «қорыту ыдысы» немесе көпмәдениетті емес қоғамдарға қарсылығын қамтиды. Көпмәдениеттілік термині көбінесе 18 және/немесе 19 ғасырларда біртұтас ұлттық бірегейлікке жеткені көрінетін батыс ұлттық мемлекеттеріне қатысты қолданылады. Көпмәдениеттілік 1970 жылдардан бері бірнеше батыс елдерінің ресми саясаты болып табылады, себебі әр елде әртүрлі себептер болды, соның ішінде батыс әлемінің көптеген ірі қалалары мәдениеттердің мозаикасынан құралған. Канада үкіметі иммиграцияның әлеуметтік маңыздылығына көп көңіл бөлгендіктен, көпмәдени идеологияның бастамашысы ретінде танылады. Канаданың екі тілділік және екі мәдениеттілік жөніндегі корольдік комиссиясы көпмәдениеттіліктің қазіргі заманғы саяси сана-сезіміне бастау берген деп жиі айтылады. Канада Квебектің француз тілді көпшілігіне ережелер берді, олар өздерінің қауымдастығының мүшелерін басқаруға ерекше құқықтары бар автономды қауымдастық ретінде жұмыс істейді, сондай-ақ француз тілін ресми тілдердің бірі ретінде бекітеді. Батыс ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде көпмәдениеттілік ресми ұлттық саясат ретінде 1971 жылы Канадада басталды, содан кейін 1973 жылы Австралияда, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Бұл идея Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің көпшілігінде ресми саясат ретінде қабылданып, қолданысқа енгізілді. Жақында бірнеше еуропалық мемлекеттердегі оңшыл үкіметтер, атап айтқанда Нидерланды мен Дания ұлттық саясатты өзгертіп, ресми монокультурализмге оралды. Ұлыбританияда да осындай өзгерістер талқыланып жатыр, себебі сегрегацияның бастапқы белгілері мен «жергілікті» терроризмге қатысты алаңдаушылықтар күшейді. Бірнеше мемлекет басшылары немесе үкімет басшылары көпмәдени саясаттың сәттілігіне күмән білдірді: Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Дэвид Кэмерон, Германия канцлері Ангела Меркель, Австралияның бұрынғы премьер-министрі Джон Говард, Испанияның бұрынғы премьер-министрі Хосе Мария Азнар және Францияның бұрынғы президенті Николя Саркози иммигранттарды интеграциялаудағы көпмәдени саясаттарының тиімділігі туралы алаңдаушылықтарын білдірді. Африка, Азия және Американың көптеген ұлттық мемлекеттері мәдени тұрғыдан әртүрлі және «көпмәдениетті» болып табылады. Олардың кейбіреулерінде этникалық сепаратизм маңызды саяси мәселе болып табылады. Бұл мемлекеттер қабылдаған саясаттар көбінесе Батыс әлеміндегі көпмәдениеттік саясаттармен салыстырылады, бірақ тарихи контексті әртүрлі, ал мақсаты моно мәдени немесе моно этникалық ұлт құру болуы мүмкін – мысалы, Малайзия үкіметінің 2020 жылға қарай «малайзиялық ұлтты» құруға жасаған әрекеті.

States that embody multicultural ideals have arguably existed since ancient times. The Achaemenid Empire founded by Cyrus the Great followed a policy of incorporating and tolerating various cultures. A historical example of multiculturalism was the Habsburg monarchy, which had broken up in 1918 and under whose roof many different ethnic, linguistic and religious groups lived together. The Habsburg rule was mired in controversy, including events such as the mass murder committed against Székelys by the Habsburg army in 1764 and the destruction of Romanian Orthodox Churches and Monasteries in Transylvania by Adolf Nikolaus von Buccow. Both events had happened during the rule of Maria Theresa. Today's topical issues such as social and cultural differentiation, multilingualism, competing identity offers or multiple cultural identities have already shaped the scientific theories of many thinkers of this multi ethnic empire. After the First World War, ethnic minorities were disadvantaged, forced to emigrate or even murdered in most regions in the area of the former Habsburg monarchy due to the prevailing nationalism at the time. In many areas, these ethnic mosaics no longer exist today. The ethnic mix of that time can only be experienced in a few areas, such as in the former Habsburg port city of Trieste. In the political philosophy of multiculturalism, ideas are focused on the ways in which societies are either believed to or should, respond to cultural and Christian differences. It is often associated with "identity politics", "the politics of difference", and "the politics of recognition". It is also a matter of economic interests and political power. In more recent times political multiculturalist ideologies have been expanding in their use to include and define disadvantaged groups such as African Americans and the LGBT community, with arguments often focusing on ethnic and religious minorities, minority nations, indigenous peoples and even people with disabilities. It is within this context in which the term is most commonly understood and the broadness and scope of the definition, as well as its practical use, has been the subject of serious debate. Most debates over multiculturalism center around whether or not multiculturalism is the appropriate way to deal with diversity and immigrant integration. The arguments regarding the perceived rights to a multicultural education include the proposition that it acts as a way to demand recognition of aspects of a group's culture subordination and its entire experience in contrast to a melting pot or non multicultural societies. The term multiculturalism is most often used in reference to Western nation states, which had seemingly achieved a de facto single national identity during the 18th and/or 19th centuries. Multiculturalism has been official policy in several Western nations since the 1970s, for reasons that varied from country to country, including the fact that many of the great cities of the Western world are increasingly made of a mosaic of cultures. The Canadian government has often been described as the instigator of multicultural ideology because of its public emphasis on the social importance of immigration. The Canadian Royal Commission on Bilingualism and Biculturalism is often referred to as the origins of modern political awareness of multiculturalism. Canada has provided provisions to the French speaking majority of Quebec, whereby they function as an autonomous community with special rights to govern the members of their community, as well as establish French as one of the official languages. In the Western English speaking countries, multiculturalism as an official national policy started in Canada in 1971, followed by Australia in 1973 where it is maintained today. It was quickly adopted as official policy by most member states of the European Union. Recently, right of center governments in several European states – notably the Netherlands and Denmark – have reversed the national policy and returned to an official monoculturalism. A similar reversal is the subject of debate in the United Kingdom, among others, due to evidence of incipient segregation and anxieties over "home grown" terrorism. Several heads of state or heads of government have expressed doubts about the success of multicultural policies: The United Kingdom's ex Prime Minister David Cameron, German Chancellor Angela Merkel, Australia's ex prime minister John Howard, Spanish ex prime minister José María Aznar and French ex president Nicolas Sarkozy have voiced concerns about the effectiveness of their multicultural policies for integrating immigrants. Many nation states in Africa, Asia, and the Americas are culturally diverse and are 'multicultural' in a descriptive sense. In some, ethnic communalism is a major political issue. The policies adopted by these states often have parallels with multiculturalist policies in the Western world, but the historical background is different, and the goal may be a mono cultural or mono ethnic nation building – for instance in the Malaysian government's attempt to create a 'Malaysian race' by 2020.

Қолдау

Көпмәдениеттілікті қолдаушылар оны әділ жүйе ретінде қарастырады, ол адамдарға қоғам ішінде өздерін шын мәнінде танытуға мүмкіндік береді, сондай-ақ толеранттылықты арттырып, әлеуметтік мәселелерге оңай бейімделуге көмектеседі. Олардың пікірінше, мәдениет – бір ғана нәсілге немесе дінге негізделген анықталатын бір нәрсе емес, керісінше, әлем өзгерген сайын өзгеріп отыратын көптеген факторлардың нәтижесі. Тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі көпмәдениеттілікке қолдау Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс қоғамдарындағы өзгерістерден туындады, Сюзанна Вессендорф оны "адам құқықтары революциясы" деп атады. Бұл революция Холокосттан кейін институционалдық нәсілшілдік пен этникалық тазалаудың қорқыныштылығын елемеуге болмайтын жағдайға жеткізді; Африка мен Азиядағы отарланған елдердің тәуелсіздік үшін күресіп, отаршылдық жүйенің кемсітушілік негіздерін көрсетуі; және, әсіресе АҚШ-та, Азаматтық құқықтар қозғалысының күшеюі, ол ассимиляция идеалдарын сынады, себебі олар көбінесе ағылшын-американдық стандарттарға сәйкес келмейтіндерге қатысты жағдайларда жатқылықты тудыратын еді. Сонымен қатар, бұл жағдайлар нәсілдік азшылықтардың үлесін ескермеуді жою мақсатында академиялық этникалық зерттеулер бағдарламаларын дамытуға әкелді. Осы тарих көрсеткендей, Батыс елдерінде көпмәдениеттілік расизммен күресу, барлық типтегі азшылық қауымдастықтарын қорғау және азшылықтардың бостандық пен теңдік мүмкіндіктеріне толық қол жеткізуіне кедергі келтіретін саясатты жою үшін қарастырылды. Бұл либерализмнің Батыс қоғамдарының ерекшелігі болды. Әлеуметтанудағы байланыс гипотезасы – бұл жақсы құжатталған құбылыс, онда өзге топтан шыққан адамдармен ынтымақтастық әрекеттесу нәсілшілдік пен топтар арасындағы жаулықты азайтады. Уилл Кымличка "топтық ерекшеленген құқықтар" үшін жақтас болады, бұл діни және мәдени азшылықтарға үлкен мемлекет аясында жұмыс істеуге көмектеседі, үлкен қоғамның құқықтарына кедергі келтірмейді. Ол мұны адам құқықтары азшылықтардың құқықтарын қорғауға жеткіліксіз деген пікірге негіздейді, себебі мемлекеттің азшылықтарды қорғауға тікелей қатысы жоқ. К. Джеймс Тротман көпмәдениеттіліктің құндылығын "әлеуметтік тарихымыздың, әсіресе әйелдер мен азшылықтар тарихының назардан тыс қалған жақтарын атап көрсету үшін бірнеше ғылымдарды пайдаланатынын, [және] ұмытылғандардың өмірі мен дауыстарына деген құрметті арттыратынын" айтады. Көпмәдениеттілік өткенге қатысты сананы арттыруға, ол олқылықтарды жоюға, адам өмірін және ой-пікірін бөліп-жаратын постмодерн дәуірінде тұтастық сезімін қалпына келтіруге тырысады. Бхикху Парех көпмәдениеттілікті нәсілдік азшылықтардың "арнайы құқықтарды талап етуімен" теңестіруге және оларды "жасырын расизмді" насихаттау ретінде қарастыруға қарсы тұрады. Оның орнына ол көпмәдениеттіліктің "азаматтар туралы емес", "бұл әртүрлі мәдени қауымдастықтар арасындағы қарым-қатынастың дұрыс шарттары туралы" екенін айтады, яғни қауымдастықтар өздерінің айырмашылықтарын шешетін стандарттар, мысалы, "әділет принциптері" мәдениеттердің бірінен ғана емес, "олардың арасындағы ашық және тең диалог арқылы" туындауы керек. Балибар көпмәдениеттілікті сынға алуды "дифференциалистік расизм" деп сипаттайды, ол оны этникалық артықшылықты білдірмейтін, керісінше, "өмір салты мен дәстүрлердің үйлесімсіздігі" туралы стереотиптерді нығайтатын расизмнің жасырын түрі ретінде сипаттайды. Этникалық әртүрлілік соғыс ықтималдығын арттырады, қоғамдық игіліктерді қамтамасыз етуді төмендетеді және демократияландыруды тежейді деген зерттеулер бар, бірақ этникалық әртүрліліктің өзі бейбітшілікке, қоғамдық игіліктерді қамтамасыз етуге немесе демократияға зиян келтірмейтінін көрсететін зерттеулер де бар. Керісінше, әртүрлілікті насихаттау мүңкіп отырған студенттердің үлгерімін жақсартуға көмектеседі. 2018 жылы American Political Science Review журналында жарияланған зерттеу этнорасалық біртектіліктің қоғамдық игіліктерді көбірек қамтамасыз етуге әкелетіндігі туралы күмән тудырды. 2015 жылы American Journal of Sociology журналында жарық көрген зерттеу расалық әртүрліліктің сенімге кері әсер ететінін көрсеткен бұрынғы зерттеулерге қарсы шықты.

Multiculturalism is seen by its supporters as a fairer system that allows people to truly express who they are within a society, that is more tolerant and that adapts better to social issues. They argue that culture is not one definable thing based on one race or religion, but rather the result of multiple factors that change as the world changes. Historically, support for modern multiculturalism stems from the changes in Western societies after World War II, in what Susanne Wessendorf calls the "human rights revolution", in which the horrors of institutionalized racism and ethnic cleansing became almost impossible to ignore in the wake of the Holocaust; with the collapse of the European colonial system, as colonized nations in Africa and Asia successfully fought for their independence and pointed out the discriminatory underpinnings of the colonial system; and, in the United States in particular, with the rise of the Civil Rights Movement, which criticized ideals of assimilation that often led to prejudices against those who did not act according to Anglo American standards and which led to the development of academic ethnic studies programs as a way to counteract the neglect of contributions by racial minorities in classrooms. As this history shows, multiculturalism in Western countries was seen to combat racism, to protect minority communities of all types, and to undo policies that had prevented minorities from having full access to the opportunities for freedom and equality promised by the liberalism that has been the hallmark of Western societies since the Age of Enlightenment. The contact hypothesis in sociology is a well documented phenomenon in which cooperative interactions with those from a different group than one's own reduce prejudice and inter group hostility. Will Kymlicka argues for "group differentiated rights", that help both religious and cultural minorities operate within the larger state as a whole, without impinging on the rights of the larger society. He bases this on his opinion that human rights fall short in protecting the rights of minorities, as the state has no stake in protecting the minorities. C. James Trotman argues that multiculturalism is valuable because it "uses several disciplines to highlight neglected aspects of our social history, particularly the histories of women and minorities [ and] promotes respect for the dignity of the lives and voices of the forgotten. By closing gaps, by raising consciousness about the past, multiculturalism tries to restore a sense of wholeness in a postmodern era that fragments human life and thought." Bhikhu Parekh counters what he sees as the tendencies to equate multiculturalism with racial minorities "demanding special rights" and to see these as promoting a "thinly veiled racis[m]". Instead, he argues that multiculturalism is in fact "not about minorities" but "is about the proper terms of the relationship between different cultural communities", which means that the standards by which the communities resolve their differences, e. g., "the principles of justice" must not come from only one of the cultures but must come "through an open and equal dialogue between them." Balibar characterizes criticisms of multiculturalism as "differentialist racism", which he describes as a covert form of racism that does not purport ethnic superiority as much as it asserts stereotypes of perceived "incompatibility of life styles and traditions". While there is research that suggests that ethnic diversity increases chances of war, lower public goods provision and decreases democratization, there is also research that shows that ethnic diversity in itself is not detrimental to peace, public goods provision or democracy. Rather, it was found that promoting diversity actually helps in advancing disadvantaged students. A 2018 study in the American Political Science Review cast doubts on findings that ethnoracial homogeneity led to greater public goods provision. A 2015 study in the American Journal of Sociology challenged past research showing that racial diversity adversely affected trust.

Аргентина

Көпмәдениеттілік деп аталмаса да, Аргентина Конституциясының кіріспесі иммиграцияны нақты түрде қолдайды және басқа елдердің азаматтығын мойындайды. Аргентина халқының 97 пайызы өзін еуропалық текті және метис деп есептесе де, бүгінгі күнге дейін жоғары деңгейдегі көпмәдениеттілік Аргентина мәдениетінің ерекшелігі болып табылады, шетелдік фестивальдар мен мерекелерге (мысалы, Әулие Патрик күні) мүмкіндік береді, этникалық топтардың кез келген өнер немесе мәдени өрнегін қолдайды, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарындағы маңызды көпмәдениеттілік арқылы олардың таралуын қамтамасыз етеді. Аргентинада Гуарани (Корриентес облысында), Кечуа (Сантьяго-дель-Эстеро облысында), Қом, Мокови және Вичи (Чако облысында) сияқты мойындалған аймақтық тілдер бар. Ұлттық түпкілікті халықтар ісі институтының сайтында жарияланған мәліметтерге сәйкес, Аргентинада 39 түпкілікті халыққа жататын 1779 тіркелген түпкілікті қауымдастық бар.

Боливия

Боливия – 36 түрлі этникалық топтан құралған көпұлтты ел. Боливия халқының 62%-дан астамы осы этникалық топтардың өкілдері болып табылады, бұл елді Латын Америкасындағы ең этникалық құрамы бай елге айналдырады. Этникалық топтардың ішінде аймара және кечуа тайпалары ең ірілері. Боливия Конституциясы испан тілінен өзге 36 ресми тілді мойындайды, әр тілдің өзіндік мәдениеті мен этникалық тобы бар. Боливия мәдениеті елдің барлық аймақтарында тойланады және аймара, кечуа, испан тілі мен Латын Америкасының басқа да халықтық мәдениеттерінен күшті ықпал алады.

Бразилия

Бразилия көпмәдениеттілікті қолдайтыны мәлім, және соңғы онжылдықтарда осы бағытта көптеген өзгерістер болды. Бразилияны көпмәдени ел деп анықтау мәселесінде даулы жайттар бар. Екі түрлі пікір қалыптасқан: Гарвард экономикалық зерттеулер институтының мәлімдемесіне сәйкес, Бразилияда соңғы көші-қондардың нәтижесінде көптеген мәдениеттер тоғысқан, ал Pew зерттеу орталығы Бразилия мәдени тұрғыдан алуан түрлі екенін, бірақ елдің басым бөлігі португал тілінде сөйлейтінін айтады. Сан-Паулу сияқты қалаларда Жапония, Италия, Ливан және Португалиядан келген мигранттар қоныстанған. Осы қалада көпмәдениеттілік кең таралған, және бұл бүкіл Бразилия бойынша байқалады. Бұдан әрі, Бразилия мигранттардың мәдениетін қабылдау үшін үлкен прогресс жасаған ел. Қараларға қарсы көзқарасқа қатысты хабардарлық артты, және расизмге қарсы белсенді шаралар қолданылуда.

Канада

Канада қоғамы көбінесе "өте прогрестік, әртүрлі және көпмәдениетті" деп сипатталады, осы арқылы түрлі мәдениеттер мен сенімдерді мойындайды. Көпмәдениеттілік (әділ қоғам) 1970 және 1980 жылдары Пьер Эллиотт Трюдо премьерлік кезінде Канада үкіметінің ресми саясаты ретінде қабылданды. Көпмәдениеттілік Канада заңдарында "Канаданың көпмәдениеттілік туралы заңы" және "Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы хартасының" 27-бабы арқылы көрініс табады. 1991 жылғы "Радио хабарларын тарату туралы заңында" Канаданың радио хабарларын тарату жүйесі елдегі мәдениеттердің әртүрлілігін көрсетуі керек деп айтылған. Канаданың көпмәдениеттілігі елден тыс жерлерде құрметпен қарастырылады, нәтижесінде Канада халқы осы тұжырымға қатысты көптеген сынды қабылдамайды. Канададағы көпмәдениеттілік көбінесе Канаданың маңызды жетістіктерінің бірі және канадалық ұлттық ерекшеліктің кілті ретінде қарастырылады. 2002 жылы "The Globe and Mail" газетіне берген сұхбатында исмаили мұсылмандарының 49-шы Ага-ханы Карим әл-Хусейни Канаданы "біздің планетамыздың бетіндегі ең сәтті плюралистік қоғам" деп сипаттап, оны "әлем үшін үлгі" деп атады. Ол Канаданың көптүрлілікке адалдығы мен халқының бай мәдени әртүрлілігін қолдауы барлық елдерге пайдалы болатынын айтты. "The Economist" журналы Канаданың көпмәдениеттілігі әртүрлі халықты біріктіретін күш екенін және әлемнің түкпір-түкпірінен иммигранттарды тарта отырып, экономикалық өсудің драйвері болып табылатынын мәлімдеді. Мысалы, Альберта провинциясына жаңадан көшіп келген филиппиндік иммигранттарды қолдау үшін бір мектеп кеңесі жергілікті университет пен иммиграция агенттігімен серіктестік құрып, осы жаңа отбасыларға мектепте және қоғамда көмек көрсетті.

Мексика

Мексика тарихи тұрғыдан әрқашан көпмәдениетті ел болды. Эрнан Кортес ацтектерге опасыздық жасағаннан кейін испандықтар ацтек империясын жаулап алып, жергілікті халықтарды отарлап алды. Олар жергілікті дінге, саясатқа, мәдениетке және этникалық топтарға әсер етті. Испандықтар христиан дінін оқытатын мектептер ашты, ал испан тілі жергілікті тілдерден басым түсіп, Мексикада ең көп қолданылатын тілге айналды. Метистер де осы жаулап алудың нәтижесінде пайда болды, олардың жартысы жергілікті, жартысы испандық болды. Мексика қаласы соңғы кезде қарқынды интеграцияланып, Мәдениеттер аралық қалалар индексінің жүргізген зерттеуінде көптеген қалалардан жақсы көрсеткіштерді көрсетті (индексте Монреальмен қатар еуропалық емес қалалардың бірі). Мексика – 2017 жылы шамамен 123 миллион халқы бар этникалық түрлі ел. Этностық топтардың алуан түрлілігі бар, ең ірі тобы – метистер, одан кейін ақ мексикалықтар және жергілікті мексикалықтар. Араб мексикалықтары, афромексикалықтары және азиялық мексикалықтары сияқты тағы да көптеген этникалық топтар бар. 2000 жылдан 2010 жылға дейін Мексикада басқа елде туған адамдардың саны екі есеге өсіп, 961 121 адамға жетті, олардың көп бөлігі Гватемала және АҚШ-тан келген. Мексика жылдам түрғыда халықтардың қосылатын қазанға айналып келеді, елге көптеген иммигранттар келіп жатыр. Бұл өркениеттің алқабы деп есептеледі, ол олардың көпмәдениеттілігі мен әртүрлілігіне әсер етеді, себебі әртүрлі өркениеттер оларға ықпал еткен. Мексика мәдениетінің ерекше белгісі – халықтың метизациясы, ол испандық әсердің, олардың жергілікті тамырларының үйлесімін тудырып, сонымен қатар иммигранттардан мәдени дәстүрлерді қабылдады.

Перу

Перу – көпмәдениеттіліктің көрнекті үлгісі, 2016 жылы INEI халықтың жалпы саны 31 миллион адамды құрайтынын хабарлады. Олар Эквадор, Колумбия, Бразилия, Чили және Боливиямен шекаралас, сондай-ақ көптеген иммигранттарды қабылдап, алуан түрлі қоғам құрды. Перу – ежелгі американдықтардың отаны, бірақ испан жаулап алудан кейін испандықтар Африка және Азия халықтарын құл ретінде Перуға әкеліп, этникалық топтардың араласуына себеп болды. Перуде құлдыққа тыйым салынғаннан кейін африкалық және азиялық перуандықтар перуандық мәдениетіне зор үлес қосты. Бүгінде халықтың 45% -ін американдықтар, 37% -ін метистер, 15% -ін ақтар, ал қалған 3% -ын африкалықтар, қытайлар және басқалары құрайды. 1821 жылы Перу президенті Хосе де Сан Мартин шетелдіктерге Перу жерінде өнеркәсіп ашуға рұқсат берді, екі жылдан кейін Перуде 5 жылдан астам тұрған шетелдіктер натурализацияланған азаматтар деп есептелді, кейін бұл мерзім 3 жылға дейін қысқартылды.

Америка Құрама Штаттары

Федералды деңгейде ресми көпмәдениеттілік саясаты белгіленбесе де, ауылдық, қала маңындағы және қалалық аймақтарда этникалық және мәдени әртүрлілік кең таралған. 19 ғасырдың бірінші жартысынан бастап АҚШ экономикасы мен қоғамының ерекшелігі – тұрақты жаппай иммиграция болды. Иммигранттар ағынын сіңіру Американың ұлттық мифінің маңызды бір бөлігіне айналды. "Еріткіш қазан" идеясы – мемлекеттің араласуынсыз барлық иммигрант мәдениеттерінің араласып, бірігуін білдіретін метафора. "Еріткіш қазан" теориясы әрбір жеке иммигрант пен иммигранттардың әр тобының америкалық қоғамға өз темпімен ассимиляцияланатынын көрсетеді. Бұл жоғарыда айтылған көпмәдениеттіліктен өзгеше, себебі ол толық ассимиляция мен интеграцияны қамтымайды. "Еріткіш қазан" дәстүрі Американың негізін қалаушы әкелерінен бастау алатын ұлттық бірлікке сеніммен қатар өмір сүреді: Құдай осы бір байланысты елді бір біріккен халыққа сыйлады – ортақ ата-бабадан тараған, ортақ тілде сөйлейтін, ортақ дінді ұстанатын, үкіметтің бірдей қағидаларына бағынатын, мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптары ұқсас халық. Осы ел мен осы халық бір-бірі үшін жаратылғандай, ал Құдайдың ниеті – бір-бірімен ең мықты байланыстармен біріккен туыстар тобына тиесілі, ыңғайлы және қолайлы мұраны әлеуметтік емес, қызғанышпен және жат егемендіктерге бөлуге болмайды. Мультимәдениеттілік философиясы 19 ғасырдың соңында Еуропа мен АҚШ-тағы прагматизм қозғалысының бір бөлігі ретінде, ал 20 ғасырдың басында саяси және мәдени плюрализм ретінде пайда болды. Бұл Сахара астындағы Африкадағы жаңа еуропалық империализмнің толқынына және АҚШ пен Латын Америкасына Оңтүстік және Шығыс Еуропалықтардың жаппай көшіне жауап ретінде болды. Философтар, психологтар, тарихшылар және алғашқы социологтар, мысалы Чарльз Сандерс Пирс, Уильям Джеймс, Джордж Сантаяна, Хорас Каллен, Джон Дьюи, В. Э. Б. Дю Буа және Ален Локк мәдени плюрализмнің тұжырымдамаларын жасады, одан бүгінде біз түсінетін көпмәдениеттілік пайда болды. Уильям Джеймс "Плюралистік әлемде" (1909) "көптеген қоғам" идеясын жақтады. Джеймс плюрализмді "жақсырақ, теңдікке негізделген қоғам құруға көмектесетін философиялық және әлеуметтік гуманизмнің қалыптасуы үшін өте маңызды" деп есептеді. Көпмәдениеттілікті оқыту әдісі мектептерде оқушыларға әртүрлілікпен ертерек таныстыру үшін оқу бағдарламаларын қайта қарауға тырысады, себебі азшылық өкілдері үшін сыныпта өздерін көргені маңызды. Зерттеулерге сәйкес, 14-24 жас аралығындағы 46 миллион америкалық АҚШ қоғамындағы ең әртүрлі ұрпақ болып табылады. 2009 және 2010 жылдары Техаста оқу бағдарламасы комитеті штаттық талаптарға бірнеше өзгерістер енгізгендіктен, даулар туды, көбінесе бұл өзгерістер азшылықтардың есебінен жасалды. Олар Авраам Линкольннің инаугурациялық сөзін Конфедерация президенті Джефферсон Дэвистің сөзімен салыстырды, Жоғарғы Сот судьясы Тургуд Маршалл мен еңбек қозғалысының көшбасшысы Сезар Чавесті алып тастау туралы мәселені талқылады және штаттағы испаноязықты халықтың көптігіне қарамастан, олардың өкілдерін көбейту туралы ұсыныстарды қабылдамады. 2000 жылы АҚШ-тағы ішкі терроризмді талдау бойынша "Америкалық терроризмнің ерекшелігі – қылмыскерлердің идеологиялық алуан түрлілігі. Өлім-жазаның үштен бірінен астамы ақ нәсілшілдерге тиесілі, ал қара нәсілшілдер де шамамен сондай мөлшерде өлім-жазаға ұшырады. Қалған өлімдердің көп бөлігі Пуэрто-Рико ұлтшылдары, ислам экстремистері, революциялық солшылдар мен эмигранттар тобына байланысты". 20 жыл өткен соң, АҚШ-та ішкі терроризмнің басты қылмыскерлері ретінде оңшыл және ақ нәсілшілдер анықталды. Strategic & International Studies институтының 2020 жылғы зерттеуіне сәйкес, оңшыл экстремистер 1994 жылдан бері 329 адамды өлтірген (оның жартысынан астамы 1995 жылы Оклахома Ситидегі Альфред П. Мурра ғимаратына жасалған террористік шабуылда қаза тапқан 168 адамнан құралған).

Although official multiculturalism policy is not established at the federal level, ethnic and cultural diversity is common in rural, suburban and urban areas. Continuous mass immigration was a feature of the United States economy and society since the first half of the 19th century. The absorption of the stream of immigrants became, in itself, a prominent feature of America's national myth. The idea of the melting pot is a metaphor that implies that all the immigrant cultures are mixed and amalgamated without state intervention. The melting pot theory implied that each individual immigrant, and each group of immigrants, assimilated into American society at their own pace. This is different from multiculturalism as it is defined above, which does not include complete assimilation and integration. The melting pot tradition co exists with a belief in national unity, dating from the American founding fathers:

Providence has been pleased to give this one connected country to one united people – a people descended from the same ancestors, speaking the same language, professing the same religion, attached to the same principles of government, very similar in their manners and customs This country and this people seem to have been made for each other, and it appears as if it was the design of Providence, that an inheritance so proper and convenient for a band of brethren, united to each other by the strongest ties, should never be split into a number of unsocial, jealous, and alien sovereignties. As a philosophy, multiculturalism began as part of the pragmatism movement at the end of the 19th century in Europe and the United States, then as political and cultural pluralism at the turn of the 20th century. It was partly in response to a new wave of European imperialism in sub Saharan Africa and the massive immigration of Southern and Eastern Europeans to the United States and Latin America. Philosophers, psychologists and historians and early sociologists such as Charles Sanders Peirce, William James, George Santayana, Horace Kallen, John Dewey, W. E. B. Du Bois and Alain Locke developed concepts of cultural pluralism, from which emerged what we understand today as multiculturalism. In Pluralistic Universe (1909), William James espoused the idea of a "plural society". James saw pluralism as "crucial to the formation of philosophical and social humanism to help build a better, more egalitarian society. The educational approach to multiculturalism has since spread to the grade school system, as school systems try to rework their curricula to introduce students to diversity earlier – often on the grounds that it is important for minority students to see themselves represented in the classroom. Studies estimated 46 million Americans ages 14 to 24 to be the most diverse generation in American society. In 2009 and 2010, controversy erupted in Texas as the state's curriculum committee made several changes to the state's requirements, often at the expense of minorities. They chose to juxtapose Abraham Lincoln's inaugural address with that of Confederate president Jefferson Davis; they debated removing Supreme Court Justice Thurgood Marshall and labor leader Cesar Chavez and rejected calls to include more Hispanic figures, in spite of the high Hispanic population in the state. According to a 2000 analysis of domestic terrorism in the United States, "A distinctive feature of American terrorism is the ideological diversity of perpetrators. White racists are responsible for over a third of the deaths, and black militants have claimed almost as many. Almost all of the remaining deaths are attributable to Puerto Rican nationalists, Islamic extremists, revolutionary leftists and emigre groups." Twenty years later, far right and white racists were observed as the leading perpetrators of domestic terrorism in the U. S. According to a 2020 study by the Strategic & International Studies, right wing extremists are responsible for the murder of 329 people since 1994 (over half due to the terrorist bombing of the 1995 bombing of the Alfred P. Murrah building in Oklahoma City, which killed 168 people).

Түрліліктің азаматтық қатынасқа әсері

2007 жылы Роберт Путнам АҚШ-та 30 000 адамды қамтыған зерттеуде әртүрліліктің азаматтық белсенділікке теріс әсер ететінін анықтады. Әртүрлілік артаған сайын, сайлауға қатысушылар саны да, қоғамдық жобаларға ерікті түрде қатысушылар саны да азайды; сондай-ақ, көршілер арасындағы сенім бір текті қоғамдардағыдан екі есе төмен болды. Бірақ Путнам "ұзақ мерзімді перспективада иммиграция мен әртүрлілік маңызды мәдени, экономикалық, қаржылық және дамыту артықшылықтарын әкелуі мүмкін" дейді, егер қоғам қысқа мерзімді мәселелерді сәтті шеше алса.

Венесуэла

Венесуэлада әртүрлі этникалық топтар өмір сүреді, халық саны шамамен 32 миллионға жетеді. Халықтың шамамен 68 пайызы – метистер, яғни аралас нәсілді адамдар. Венесуэла мәдениеті негізінен жергілікті, испан және африкалық мәдениеттердің қосындысынан құралған. Испан жаулауы испан мәдениетінің күшті ықпалын тигізді, бұл олардың дініне, тіліне және дәстүрлеріне әсер етті. Африкалық мәдениеттің ықпалы олардың музыкасында көрінеді.

Колумбия

Колумбияда шамамен 51 миллион адам тұрады. Халықтың құрамында әртүрлі этникалық топтар өкілдік етеді. Халықтың шамамен 49% метистер, 37% еуропалықтар, 10% африкалық текті адамдар, 3,4% жергілікті халық және 0,6% цыгандарды құрайды. 18,8 миллион колумбиялықтың ата-анасы немесе әже-шешесі арқылы еуропалықтардың тікелей ұрпақтары екені есептеледі. Олардың көп бөлігі Испания, Италия, Германия, Польша және Англиядан келген, және халықтың 37% құрайды. Елде араб (азиялық) тегі де кең таралған. Сириялықтар, ливандықтар және палестиналықтар – тәуелсіздік алғаннан кейін елге келген ең ірі иммигранттар. Сондықтан Колумбия Латын Америкасындағы екінші ірі араб колониясы болып табылады, онда 3,2 миллионнан астам ұрпақ өкілдік етеді, бұл халықтың 6,4% құрайды.

Еуропа

Тарихи тұрғыдан алғанда, Еуропа әрқашан латын, славян, герман, урал, кельт, эллин, иллириялық, фракий және басқа да мәдениеттердің қоспасы болды, оларға еврей, христиан, мұсылман және басқа да сенім жүйелерінің әкелуі әсер еткен. Континенттің Рим империясының христиандығымен біріктірілгені айтылса да, географиялық және мәдени айырмашылықтар ежелгі заманнан бері қазіргі заманға дейін сақталғаны қабылданған. XIX ғасырда ұлтшылдық идеологиясы еуропалықтардың мемлекет туралы ойлауын өзгертіп жіберді. Мәдени бірлік жеткіліксіз болған жағдайларда, мемлекет оны қолдап, күштеп енгізді. Тілдің өзі көбінесе лингвистикалық академиялармен стандартталды, ал аймақтық тілдер назардан тыс қалды немесе басып тасталды. Кейбір ұлт мемлекеттері мәдени ассимиляция және тіпті этникалық тазалау сияқты зорлық-зомбылық саясатын жүргізді, сондай-ақ осы тарихты насихаттады (мысалы, ұлттық батырлар туралы көрмелер арқылы). "Қабылданбайтын" құндылықтарды анықтауға арналған тесттер жасалды. Баден-Вюртембергте иммигранттардан ұлдары гомосексуал екенін айтса, не істейтіні туралы сұралады (күтілетін жауап – оны қабылдайтындарын айту). Басқа елдер мәдени бөлінуді ынталандыратын саясатты қабылдады. 1993 жылы Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісім (ГАТТ) келіссөздерінде Франция ұсынған «мәдени ерекшелік» тұжырымы – жергілікті мәдениетті қорғауға бағытталған шараның мысалы болды.

Болгария

VII ғасырда құрылғаннан бері Болгария көптеген діндер, этникалық топтар мен ұлттарға бейімделген. Елорда София – Еуропадағы жалғыз қала, онда 300 метрлік қашықтықта негізгі діндердің төрт құдай орыны тыныш түрде жұмыс істейді: Шығыс православие (Свята Неделя шіркеуі), Ислам (Баня Баши мешіті), Рим католик діні (Святой Иосиф соборы) және Православ яһудилері (София синагогасы, Еуропадағы үшінші ірі синагога). Тарихшылар осы ерекше құрылымды «көпмәдениеттілік клишесі» деп атады. Ол сондай-ақ «Діни төзімділік алаңы» деп танылып, қаланың символына айналатын 100 шаршы метрлік макеттің құрылысын бастады. Бұған қоса, Данияны қоспағанда, Германияның басқа одақтастарынан немесе Германия басып алған елдерден өзгеше, Болгария Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 48 000 еврей халқының барлығын нацистік концлагерьлерге депортациялаудан сақтап қалды. Доктор Маринова Кристидидің сөзіне сүйенсек, болгар халқының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврей халқын құтқаруға тырысуының басты себебі – олар осы аймақта «ғасырлар бойы басқа діндермен бірге өмір сүргендіктен» бірегей көпмәдени және көпұлтты тарихқа ие болды. Осының нәтижесінде Болгария Балқан аймағында діндердің, көркемдік шығармашылықтың және этникалық құрамының алуан түрлілігі тұрғысынан көпмәдениеттіліктің үлгісіне айналды. Оның ең ірі этникалық азшылық топтары – түріктер мен ромалар кең саяси өкілдікке ие. 1984 жылы коммунистік режимнің түрік азшылығының исламдық есімдерін күштеп өзгерту науқанынан кейін «Болгариядағы түріктердің Ұлттық Азаттық Қозғалысы» деген жер асты ұйымы құрылды, ол түрік қауымдастығының оппозициялық қозғалысын жетекшілік етті. 1990 жылдың 4 қаңтарында қозғалыстың белсенділері Болгарияның Варна қаласында Құқықтар мен Бостандықтар Қозғалысын (ҚБҚ) (болгар тілінде: Движение за права и свободи, түрік тілінде: Hak ve Özgürlükler Hareketi) тіркеді. Тіркелген кезде ұйымда 33 мүше болды, ал қазіргі уақытта ұйымның сайтына сәйкес 68 000 мүшесі және ұйымның жастар қанатында 24 000 мүшесі бар. 2012 жылы болгар түріктері үкіметтің барлық деңгейінде өкілдік етті: жергілікті деңгейде ҚБҚ-ның 35 муниципалитетте әкімдері бар, парламенттік деңгейде ҚБҚ-ның 38 депутаты бар (2009-2013 жылдарғы парламенттік сайлаудағы дауыстардың 14%-ы), ал атқарушы деңгейде бір түрік министрі, Вежди Рашидов бар. 1997-2003 жылдар аралығында Болгарияда 21 рома саяси ұйымы құрылды.

Since its establishment in the seventh century, Bulgaria has hosted many religions, ethnic groups and nations. The capital city Sofia is the only European city that has peacefully functioning, within walking distance of 300 metres, four Places of worship of the major religions: Eastern Orthodox (St Nedelya Church), Islam (Banya Bashi Mosque), Roman Catholicism (St. Joseph Cathedral), and Orthodox Judaism (Sofia Synagogue, the third largest synagogue in Europe). This unique arrangement has been called by historians a "multicultural cliche". It has also become known as "The Square of Religious Tolerance" and has initiated the construction of a 100 square metre scale model of the site that is to become a symbol of the capital. Furthermore, unlike some other Nazi Germany allies or German occupied countries excluding Denmark, Bulgaria managed to save its entire 48,000 strong Jewish population during World War II from deportation to Nazi concentration camps. According to Dr Marinova Christidi, the main reason for the efforts of Bulgarian people to save their Jewish population during WWII is that within the region, they "co existed for centuries with other religions" – giving it a unique multicultural and multiethnic history. Consequently, within the Balkan region, Bulgaria has become an example for multiculturalism in terms of variety of religions, artistic creativity and ethnicity. Its largest ethnic minority groups, Turks and Roma, enjoy wide political representation. In 1984, following a campaign by the Communist regime for a forcible change of the Islamic names of the Turkish minority, an underground organisation called «National Liberation Movement of the Turks in Bulgaria» was formed which headed the Turkish community's opposition movement. On 4 January 1990, the activists of the movement registered an organisation with the legal name Movement for Rights and Freedoms (MRF) (in Bulgarian: Движение за права и свободи: in Turkish: Hak ve Özgürlükler Hareketi) in the Bulgarian city of Varna. At the moment of registration, it had 33 members, at present, according to the organisation's website, 68,000 members plus 24,000 in the organisation's youth wing In 2012, Bulgarian Turks were represented at every level of government: local, with MRF having mayors in 35 municipalities, at parliamentary level with MRF having 38 deputies (14% of the votes in Parliamentary elections for 2009–13) and at executive level, where there is one Turkish minister, Vezhdi Rashidov. 21 Roma political organisations were founded between 1997–2003 in Bulgaria.

Франция

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін иммиграция күрт өсті. Қайта құру кезеңінде Францияда еңбек күші жетіспеді, сол себепті француз үкіметі Еуропа, Америка, Африка және Азияның түкпір-түкпірінен иммигранттарды жұмысқа алуға мүдделі болды. Францияда вьетнамдықтардың XIX ғасырдың соңынан бері (көбінесе студенттер мен жұмысшылар) болуына қарамастан, 1954 жылдан кейін вьетнамдықтардың үлкен толқыны көшіп келді. Бұл иммигранттар колониялық үкіметке адал болғандар мен француз колонистеріне үйленгендерден құралды. Вьетнамның бөлінуінен кейін Оңтүстік Вьетнамнан студенттер мен мамандар Францияға келуін жалғастырды. Көптегендері бірнеше жылдан соң елге оралғанмен, Вьетнам соғысының жағдайы нашарлаған сайын, көпшілігі Францияда қалуға шешім қабылдады және отбасыларын да алып келді. Осы кезеңде Алжирден де иммигранттардың айтарлықтай толқыны келді. Алжир соғысы 1954 жылы басталғанда Францияда 200 000 алжирлік иммигрант болды. Алайда, алжирліктер мен француздар арасындағы шиеленіс салдарынан бұл иммигранттар енді құшақ жаймады. Екі тарап арасындағы осы қақтығыс 1961 жылғы 17 қазанда Париждегі қырғынға әкелді, онда полиция Париж көшелерінде алжирліктердің митингісіне күш қолданды. Соғыстан кейін, Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін Франция мен Алжир арасындағы еркін қозғалыс қайта жанданды, және алжирлік иммигранттардың саны күрт өсе бастады. 1962-1975 жылдар аралығында алжирлік иммигранттардың саны 350 000-нан 700 000-ға дейін өсті. Олардың көпшілігі "харки" деп аталды, ал қалғандары "пид-нуар" деп танылды. "Харкилер" – Алжир соғысы кезінде француздарды қолдаған алжирліктер. Соғыс аяқталғаннан кейін олар басқа алжирліктер тарапынан жек көрінді, сондықтан Францияға қашуға мәжбүр болды. "Пид-нуар" – Алжирге көшіп келген еуропалық қоныс аударушылар, бірақ 1962 жылы Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін Францияға қайта оралды. Эрик Блейштің сөзіне сүйенсек, Франциядағы көпмәдениеттілік білім беру саласында, әсіресе Алжирден жақында келген мұсылмандарға қатысты күшті қарсылыққа тап болды. Қақпа күзетшілері жиі көпмәдениеттіліктің француз мәдениетінің тарихи негіздеріне қауіп төндіретінін ескертті. Джереми Дженнингс элиталар арасында дәстүрлі француз республикалық принциптерін көпмәдениеттілікпен қалай үйлестіру мәселесі бойынша үш позицияны анықтады. Дәстүршілдер ешқандай ұступтар жасамайды, керісінше, дін мен ұлтты ескермейтін зайырлы мемлекет және "зайырлылық" тарихи республикалық принциптерін сақтауға талап етеді. Орталықта – республикашылдықты қолдайтын, бірақ сонымен қатар мәдени плюрализмнің кейбір элементтерін қабылдайтын жаңартушы республикашылар тұр. Соңында, француздық бірегейліктің плюралистік тұжырымын көретін және азшылық мәдениеттері Францияға әкелген оң құндылықтарды бағалауға ұмтылатын көпмәдениеттілік республикашылары бар. 2003 жылғы Штази есебінде көпмәдениеттілікке қарсы күшті шабуыл жасалды, онда "исламизм" француз мәдениетінің басты түсініктеріне қатысты күшті қарсылық білдірді. Бұл француздық секуляризмге немесе "зайырлылыққа" қарсы тұрудың қауіпті саяси күші ретінде бейнеленді. Алайда Мурат Акан Штази есебі мен мектептердегі хиджаб пен діни символдарға қарсы жаңа ережелерді көпмәдениеттілікке бағытталған ишараларға, мысалы, үкіметпен келісімшарт бойынша мұсылман мектептерін құруға қарсы қою керек деп санайды.

After the end of World War II in 1945, immigration significantly increased. During the period of reconstruction, France lacked the labour to do so, and as a result; the French Government was eager to recruit immigrants coming from all over Europe, the Americas, Africa and Asia. Although there was a presence of, Vietnamese in France since the late nineteenth century (mostly students and workers), a wave of Vietnamese migrated after 1954. These migrants consisted of those who were loyal to the colonial government and those married to French colonists. Following the partition of Vietnam, students and professionals from South Vietnam continued to arrive in France. Although many initially returned to the country after a few years, as the Vietnam War situation worsened, a majority decided to remain in France and brought their families over as well. This period also saw a significant wave of immigrants from Algeria. As the Algerian War started in 1954, there were already 200,000 Algerian immigrants in France. However, because of the tension between the Algerians and the French, these immigrants were no longer welcome. This conflict between the two sides led to the Paris Massacre of 17 October 1961, when the police used force against an Algerian demonstration on the streets of Paris. After the war, after Algeria gained its independence, the free circulation between France and Algeria was once again allowed, and the number of Algerian immigrants started to increase drastically. From 1962–75, the Algerian immigrant population increased from 350,000 to 700,000. Many of these immigrants were known as the "harkis", and the others were known as the "pieds noirs". The "harkis" were Algerians who supported the French during the Algerian War; once the war was over, they were deeply resented by other Algerians, and thus had to flee to France. The "pieds noirs" were European settlers who moved to Algeria, but migrated back to France since 1962 when Algeria declared independence. According to Erik Bleich, multiculturalism in France faced stiff resistance in the educational sector, especially regarding recent Muslim arrivals from Algeria. Gatekeepers often warned that multiculturalism was a threat to the historic basis of French culture. Jeremy Jennings finds three positions among elites regarding the question of reconciling traditional French Republican principles with multiculturalism. The traditionalists refuse to make any concessions and instead insist on clinging to the historic republican principles of "laïcité" and the secular state in which religion and ethnicity are always ignored. In the middle are modernising republicans who uphold republicanism but also accept some elements of cultural pluralism. Finally there are multiculturalist republicans who envision a pluralist conception of French identity and seek an appreciation of the positive values brought to France by the minority cultures. A major attack on multiculturalism came in Stasi Report of 2003 which denounces "Islamism" as deeply opposed to the mainstream interpretations of French culture. It is portrayed as a dangerous political agenda that will create a major obstacle for Muslims to comply with French secularism or "laïcité ". Murat Akan, however, argues that the Stasi Report and the new regulations against the hijab and religious symbols in the schools must be set against gestures toward multiculturalism, such as the creation of Muslim schools under contract with the government.

Германия

2010 жылдың қазан айында Ангела Меркель өзінің Христиан-демократиялық одағы (ХДС) партиясының жас мүшелерімен өткен кездесуде Германияда көпмәдени қоғам құруға жасалған әрекеттердің "толық сәтсіздікке ұшырағанын" айтты, сондай-ақ: "Қазір біз қатар өмір сүріп, оған қуаныштымыз деген түсінік жұмыс істемейді" деді. Ол иммигранттардың Германияның мәдениеті мен құндылықтарына енуі және оларды қабылдауы керек екенін атап көрсетті. Бұл Германиядағы иммиграция деңгейі, оның Германияға тигізетін әсері және Таяу Шығыстан келген иммигранттардың неміс қоғамына қаншалықты интеграцияланғаны туралы пікірталасты күшейтті. 2015 жылы Меркель көпмәдениеттілікті қайтадан сынға алып, ол параллель қоғамдарға алып келетінін мәлімдеді. Германияның Ахмадия мұсылман қауымы "мемлекеттік құқық бойынша корпорация" мәртебесін алған алғашқы мұсылман тобы болып табылады, бұл қауымды Германияның ірі христиан шіркеулерімен және еврей қауымдарымен теңестіреді.

Люксембург

Люксембург Еуропада шетелде туған халқы ең көп елдердің бірі, шетелдіктер елдің жалпы халқының шамамен жартысын құрайды. Шетелдіктердің көп бөлігі Бельгия, Франция, Италия, Германия және Португалиядан келген. Барлығы 170 түрлі ұлт Люксембург халқын құрайды, олардың 86 пайызы еуропалық текті. Люксембургтің ресми тілдері – неміс, француз және люксембург тілдері, бәрі де Люксембург үкіметі мен білім беру жүйесінде қолдауға ие. 2005 жылы Люксембург ЮНЕСКО-ның Мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенциясының мақсаттарын ресми түрде қолдады және іске асырды. Бұл конвенция Люксембургтегі көпмәдени саясатты бекітеді және мәдени әртүрлілік туралы саяси сананы арттырады.

Нидерланды

Нидерландыда көпмәдениеттілік 1950-1960 жылдар аралығында Нидерландыға иммиграцияның күрт өсуімен басталды. Осының нәтижесінде 1980-жылдардың басында ресми ұлттық көпмәдениеттік саясат қабылданды. 1990-жылдары иммиграция бойынша қоғамдық пікірлер көбінесе оңтайлы болды және көпмәдениеттік саясат уақыт өте келе әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктерді азайтады деген бағыт болды. АҚШ-тағы 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін, сондай-ақ Пим Фортуйннің (2002 жылы) және Тео ван Гогтың (2004 жылы) қазасынан кейін Нидерландыда көпмәдениеттіліктің рөлі туралы саяси пікірталас күшейді. Ұлыбритания мен Доминиондағы Біріккен еврей қауымдарының Бас раввині Лорд Сакс Нидерландыны көпмәдениетті емес, толерантты қоғам деп атап, толеранттылық пен көпмәдениеттіліктің аражігін ажыратты. 2011 жылдың маусым айында бірінші Рютте кабинеті Нидерланды көпмәдениеттіліктен мойын бұратынын мәлімдеді: «Нидерланд мәдениеті, нормалары және құндылықтары үстем болуы керек», – деді министр Доннер.

Румыния

Румыния ежелгі заманнан бері көптеген діни және этникалық топтарға бейімдеме жасап келді, олардың ішінде рома, венгр, неміс, түрік, грек, татар, словак, серб, еврей және басқалары бар. Өкінішке орай, Екінші дүниежүзілік соғыс және коммунизм кезеңінде осы этникалық топтардың көпшілігі басқа елдерге эмиграциялауды жөн көрді. Алайда, 1990 жылдардан бері Румыния иммигранттар мен босқындардың санының өсуін күтуде, олардың көп бөлігі Араб әлемінен, Азиядан немесе Африкадан келген. Румыниялық жұмысшылардың көптеп елден кетуіне байланысты, болашақта иммиграцияның артуы күтілуде, ал олардың орнын шетелдік жұмысшылар басады.

Скандинавия

Скандинавиядағы көпмәдениеттілік неке, киім, діни мектептер, мұсылмандық жерлеу рәсімдері және гендерлік теңдік мәселелері төңірегіндегі талқыларға бағытталған. Мәжбүрлі некелер Дания, Швеция және Норвегияда кеңінен талқыланды, бірақ елдердің саясаты мен билік органдарының реакциялары әртүрлі. Швеция ең либералды, ал Дания ең шектеулі саясатты ұстанады.

Дания

2001 жылы Данияда Дания Халық партиясының қолдауымен либералды-консервативті коалициялық үкімет құрылды, ол көпұлттылықтан гөрі ассимиляцияға көбірек бағытталған, азырақ плюралистік саясатты қабылдады. Он жылдар бойы Данияның иммиграциялық саясаты иммигранттар мен олардың ұрпақтары қолдау көрсетілген жағдайда білім деңгейі бойынша даниялықтармен теңеседі деген сенімге негізделген. 2019 жылғы есепте Данияның иммиграциялық қызметі мен Білім министрлігі бұл пікірдің дұрыс еместігін анықтады. Есепте көрсетілгендей, Батыс елдерінен келмеген иммигранттардың екінші буыны ата-аналарынан жақсы оқуға мүмкіндік алғанмен, үшінші буын иммигранттары үшін мұндай жағдай орын алмайды. Мұның бір себебі – екінші буын иммигранттары өз елдерінен келген адамдарға үйленіп, нәтижесінде үйде дания тілінде сөйлемеуі мүмкін, бұл балалардың мектепте қиындыққа тап болуына әкелуі мүмкін. Осылайша, интеграция процесі әр буын үшін қайтадан басталуы керек.

Швеция

Швеция 1970-жылдардың басынан бастап Батыс емес иммиграцияның басқа скандинавиялық елдерге қарағанда үлесі артық болды, нәтижесінде көпмәдениеттілік саяси күн тәртібіне ұзақ уақыт бойы қойылды. Жаңа саясаттың үш негізгі принципі – теңдік, әріптестік және таңдау еркіндігі болды. Таңдау еркіндігі принципінің нақты саяси мақсаты – Швециядағы азшылық топтарына өз тілдері мен мәдениеттерін сақтауға мүмкіндік беру болды. 1970-жылдардың ортасынан бастап, азшылықтарды сақтауға қолдау көрсету және көпшілік халық арасында жаңа, ресми бекітілген көпмәдени қоғамға позитивті көзқарас қалыптастыру мақсаты швед конституциясына, сондай-ақ мәдени, білім беру және БАҚ саясатына енгізілді. Швеция демократтарының көпмәдениеттілікке қарсы наразылықтарына қарамастан, көпмәдениеттілік Швецияда ресми саясат болып қала береді. 2008 жылы 5000 адамға сауалнама жіберіліп жүргізілген зерттеу көрсетті, жауап берушілердің төрттен бірінен азы (23%) мәдени, этникалық және әлеуметтік әртүрлілікпен сипатталатын аймақтарда өмір сүргісі келеді. 2014 жылы Gävle University College жариялаған зерттеу көрсеткендей, халықтың 38% Африкадан келген адаммен ешқашан қарым-қатынаста болған емес, ал 20% еуропалық емес адамдармен қарым-қатынаста болған емес. Зерттеу соңында, туған елге физикалық қашықтық, сондай-ақ дін және басқа мәдени көріністер мәдени жақындық туралы түсінік үшін маңызды екені анықталды. Жалпы алғанда, христиан дінін ұстанатын халықтар мұсылман елдерінен келген халықтарға қарағанда мәдени жағынан жақын деп есептелді. Мәдени жағынан алыс елдерден келген иммиграция сенімге тигізетін зиянды әсері күштірек болды.

Сербия

Сербияда ұлттық азшылықтар мәртебесі бар 19 этникалық топ ресми түрде танылған. Воеводина – Сербияның солтүстік бөлігінде орналасқан автономды провинциясы. Оның көпұлтты және көпмәдениетті ерекшелігі бар; провинцияда 26-дан астам этникалық топ өмір сүреді, ал ресми тілдердің саны алты. Воеводинадағы ең ірі этникалық топтар: сербтер (67%), венгрлер (13%), словактар, хорваттар, романдар, румындар, черногорлықтар, буневци, босниялықтар, русиндер. Қытайлар мен арабтар Сербиядағы екі маңызды иммигрант азшылықтарын құрайды. Воеводина радио-телевизиясы он жергілікті тілде хабар таратады. АП Воеводина үкіметінің «Воеводинада көпмәдениеттілікті және төзімділікті дамыту» жобасы, мәдени әртүрлілікті нығайту және Воеводина азаматтары арасында этносаралық төзімділік атмосферасын қалыптастыру мақсатымен 2005 жылдан бері сәтті жүзеге асырылуда. Сербия Еуропалық Одаққа толыққанды мүшелік алу үшін өзінің қарым-қатынастарын жақсартуға және азшылықтарды қосуға үздіксіз күш жұмсап келеді. Сербия 2007 жылғы 7 қарашада Тұрақтандыру және қауымдастық туралы келісім арқылы келіссөздерді бастады.

Ұлыбритания

Жергілікті әкімшіліктер 1970-1980 жылдардан бастап көпмәдениетті саясатты қабылдады. 1997 жылы жаңа сайланған Лейбористік үкімет ұлттық деңгейде көпмәдениеттілікке бағытталған саясатты қолға алды, бірақ 2001 жылдан кейін Дэвид Гудхарт және Тревор Филлипс сияқты орташыл-солшыл комментаторлар бастаған қарсылық туды. Үкімет содан кейін қоғамдық бірлік саясатын қабылдады. 2011 жылы консервативті премьер-министр Дэвид Кэмерон сөйлеген сөзінде "мемлекеттік көпмәдениеттік саясат сәтсіз аяқталды" деді. Сыншылар, қоғамды әлеуметтік демократия мен ынтымақтастық үшін "тымырлы әртүрлі" деп қарастыратын талдаулардың, иммигранттар санатындағы адамдарға қатысты заңды расизмді күшейтуге "әсер ететінін" айтады.

Ресей Федерациясы

Ресейдегі көпмәдениеттілік идеясы аумақпен және кеңестік "ұлт" түсінігімен тығыз байланысты. Федерация әр этностық топтың өзінің аумағына қатысты заңдарды шешуде басымдыққа ие болатын бірқатар республикаларға бөлінген. Содан кейін Ресей азаматтары (Rossiyane) мен этникалық орыстар (Russkie) арасында ажырату жасалады. Әрбір халық өзінің аумағында өз салты мен дәстүрлерін сақтауға, тіпті Ресей Федерациясының федералдық және конституциялық заңдарын бұзбаса, өз заңдарын қабылдауға құқылы, Чечня мысалындағыдай.

Үндістан

1961 жылғы Үндістан халық санағына сәйкес, елде 1652 түпкі тіл бар. Үндістан мәдениеті ұзақ тарихы, ерекше географиясы және алуан түрлі демографиялық құрамымен қалыптасқан. Үндістан тілдері, діндері, билері, музыкасы, сәулет өнері және әдет-ғұрыптары ел ішіндегі әр аймақта өзгеше, бірақ олардың барлығында ортақ белгілер бар. Үндістан мәдениеті – Үндістан субконтинентіне тараған сан алуан субмәдениеттер мен мыңжылдықтарды қамтитын дәстүрлердің бірігуі. Бұрын басым болған Үнді касталық жүйесі Үнді субконтинентіндегі әлеуметтік жіктелуді және шектеулерді көрсетеді, онда әлеуметтік топтар мыңдаған эндогамиялық, мұрагерлік топтармен анықталады, олар көбінесе джати немесе касталар деп аталады. Діни тұрғыдан алғанда, индуистер көпшілікті құрайды, одан кейін мұсылмандар келеді. Статистикалық мәліметтер: индуистер (79,8%), мұсылмандар (14,2%), христиандар (2,3%), сикхтер (1,7%), буддистер (0,7%), джайндар (0,4%), дінге жатпайтындар (0,23%), бахаилер, яһудилер, зороастрийлер және басқалар (0,65%). Тілдік жағынан Үндістандағы екі негізгі тілдік отбасы – үнді-ариялық (индоевропалық тілдердің бір тармағы) және дравид тілдері. Үндістанның солтүстік-шығысында Үндістан конституциясымен мойындалған Мейтей (Мейтей лон) және Бодо сияқты сино-тибеттік тілдер тобында сөйлейтін адамдар және австроазиялық тілдер кең таралған. Үндістан (ресми түрде) үш тілді саясатты ұстанады. Хинди (Хиндустани түрінде сөйленеді) – ресми федералды тіл, ал ағылшын тілі – федералды деңгейде қосалқы ресми тіл мәртебесіне ие, сондай-ақ әр штаттың өз мемлекеттік ресми тілі бар (Хинди тілдік аймақта бұл екі тілділікке дейін тоғысады). Сонымен қатар, Үндістанның ұлттық тілі жоқ. Үндістан Республикасы штаттарының шекаралары көбінесе тілдік топтарға негізделген; бұл шешім жергілікті этно-лингвистикалық субмәдениеттерді сақтауға және дамытуға ықпал етті, хинди тілдік аймағынан басқа, ол өзі көптеген штаттарға бөлінген. Осылайша, көптеген штаттар тіл, мәдениет, тағам, киім, әдеби стиль, сәулет, музыка және мерекелер тұрғысынан бір-бірінен ерекшеленеді. Үндістанда діни негізде туындаған зорлық-зомбылық кездеседі, мысалы, Мопла көтерілісі, Бомбейдегі дүрбелеңдер, 1984 жылғы сикхтерге жасалған геноцид, 1990 жылғы Кашмир индустарының көші-қоны, 2002 жылғы Гуджараттағы дүрбелеңдер, 2008 жылғы Мумбайдағы шабуылдар, 2012 жылғы Ассамдағы зорлық-зомбылық, 2013 жылғы Музаффарнагардағы дүрбелеңдер және 2020 жылғы Делидегі дүрбелеңдер. Бұл, дәстүрлі түрде кемсітілген қауымдардың қоғамдық жұмыстағы (мысалы, сол аумақты полициямен қамтамасыз етуде), мүлікті сатуға немесе жалға беруге иелердің қорқынышында және қоғамның әралас некелерді қабылдауындағы қиындықтардан туындады.

According to the 1961 Census of India, there are 1652 indigenous languages in the country. The culture of India has been shaped by its long history, unique geography and diverse demography. India's languages, religions, dance, music, architecture and customs differ from place to place within the country, but nevertheless possess a commonality. The culture of India is an amalgamation of these diverse sub cultures spread all over the Indian subcontinent and traditions that are several millennia old. The previously prevalent Indian caste system describes the social stratification and social restrictions in the Indian subcontinent, in which social classes are defined by thousands of endogamous hereditary groups, often termed jātis or castes. Religiously, Hindus form the majority, followed by Muslims. The statistics are: Hindu (79.8%), Muslim (14.2%), Christian (2.3%), Sikh (1.7%), Buddhist (0.7%), Jain (0.4%), Unaffiliated (0.23%), Baháʼís, Jews, Zoroastrians, and others (0.65%). Linguistically, the two main language families in India are Indo Aryan (a branch of Indo European) and Dravidian. In India's northeast, people speaking Sino Tibetan group of languages such as Meitei (Meitei lon) and Bodo recognized by the Indian constitution and Austroasiatic languages are commonly found. India (officially) follows a three language policy. Hindi (spoken in the form of Hindustani) is the official federal language, English has the federal status of associate/subsidiary official language and each state has its own state official language (in the Hindi sprachraum, this reduces to bilingualism). Further, India does not have any national language. The Republic of India's state boundaries are largely drawn based on linguistic groups; this decision led to the preservation and continuation of local ethno linguistic sub cultures, except for the Hindi sprachraum which is itself divided into many states. Thus, most states differ from one another in language, culture, cuisine, clothing, literary style, architecture, music and festivities. India has encountered religiously motivated violence, such as the Moplah Riots, the Bombay riots, the 1984 Sikh genocide, the 1990 Exodus of Kashmiri Hindus, the 2002 Gujarat riots, the 2008 Mumbai attacks, the 2012 Assam violence, the 2013 Muzaffarnagar riots, and the 2020 Delhi riots. This has resulted from traditionally disadvantaged communities in public employment such as the policing of the same locality, apprehension of owners in giving properties for sale or rent and of society in accepting inter marriages.

Үндістандағы мәдени азшылықтар

Үндістан конституциясы түрлі мемлекеттік мекемелерге азшылықтар үшін квоталар белгілеуді талап етеді, бұл мәдени азшылықтарға тең мүмкіндіктер береді, сондай-ақ олар басым мәдениет институттарына белсенді қатысуға мүмкіндік беретін платформа құрады. 1990 жылдардан кейін Үндістан саясатында секулярлық қағидалардан индуизмді насихаттауға басымдық берілді; Бхарат Жаната партиясы бұл риториканы индуизмді қайта құру және оны үнді ұлтшылдығының желеуімен пайдалану арқылы қолданды. Дегенмен, «Хиндутва» деп белгілі индуизмді қолдайтын идеологияның күшеюі мәдени азшылықтардың құқықтарына зиян келтірді. Бұл мәдени азшылықтарға қарсы кең ауқымды зорлық-зомбылық, Үндістан Ұлттық Конгресінің сайлаушыларға бағытталған саясаты және діни азшылықтағы әлсіз топтардың мәселелеріне қарағанда ірі діни қауымдардың мәселелерін ілгерілету арқылы көрінеді.

Жоспарлы касталар (СК) және Жоспарлы тайпалар (СТ) және басқа да артта қалған касталар (ОБК)

Жоспарлы касталар мен тайпалар Үндістанда конституциялық танылған терминдер болып табылады және олар Үндістан халқының шамамен 25% құрайды. Сонымен қатар, Үндістан халқының 40 пайызынан астамы Ұлттық үлгілік зерттеулер кеңсесі немесе NSSO бойынша, басқа да артта қалған касталарға жатады – ол Үндістанда зерттеулер жүргізу үшін құрылған мемлекеттік ұйым. Осылайша, Үндістандағы төменгі касталардың жалпы саны ел халқының шамамен 70 пайызын құрайды, ал жоғарғы касталар – 18 пайызын. Жоғарғы каста өкілдерінің терісі көбінесе ашық, ал төменгі каста өкілдерінікі – қараңғырақ болады. Осы топтарға конституциялық түрде мемлекеттік мекемелерде өкілдік етуге кепілдік беретін квоталар берілді, бұл талап Мандал комиссиясымен ұсынылды. Үндістан конституциясы сондай-ақ, екі топтың да мүшелері үшін теңдікті қамтамасыз ететін арнайы шараларды қарастырады, бұл олардың екеуі үшін де ең маңызды мәселе болып табылады. Алайда, жоспарлы касталар мемлекет тарапынан қамқорлыққа алынған маңызды саяси күшке айналғанмен, жоспарлы тайпалар саяси тұрғыдан маргиналдануда. Олардың 95 пайызы – индонезиялық түпкі халықтан шыққан. Явандықтар Индонезиядағы ең ірі этникалық топ болып табылады және ел халқының шамамен 42 пайызын құрайды. Сунда, малай және мадуралықтар елдегі екінші ірі топтар. Елде мұсылман діні басым болғанымен, ірі христиан және индуист қауымдастықтары да бар. Индонезияның ұлттық ұраны – «Бхинека Тунгал Ика» («Бірлікте әртүрлілік»), ол «көп, бірақ біреу» деп аударылады және ұлттық идеология – Панчасилада бекітілген, елді қалыптастыратын әртүрлілікті көрсетеді. Үкімет индонезиялық жергілікті мәдениеттің әртүрлілігін қолдап, дамытады, плюралистік көзқарас ұстанады. Индонезия ішіндегі көші-қон (үкіметтік көші-қон бағдарламаларының бөлігі ретінде немесе басқаша) салдарынан, өздерінің дәстүрлі аймақтарынан тыс жерде тұратын этностық топтардың көптеген өкілдері бар. Мысалы, явандықтар өздерінің дәстүрлі отаны Явадан архипелагтың басқа бөліктеріне көшіп кетті. Явандықтардың Индонезия бойынша таралуы және олардың ықпалы жавалықтандыру мәселесін тудырды, бірақ миграциялық мәдениетінің нәтижесінде минангкабау, малай, мадура, буги және макасарлықтар да Индонезия архипелагы бойынша кеңінен таралған, ал қытайлық индонезиялықтарды көбінесе қалалық аймақтарда кездестіруге болады. Қалалардың өсуіне байланысты Үлкен Джакарта, Сурабая, Бандунг, Палембанг, Медан және Макассар сияқты ірі индонезиялық қалалар түрлі этникалық, мәдени және діни топтардан келген көптеген индонезиялықтарды тартты. Әсіресе Джакартада Индонезияның барлық этникалық топтары өкілдік табады. Алайда, бұл көші-қон бағдарламасы және әртүрлі мәдени ортадан шыққан адамдар арасындағы тығыз байланыс әлеуметтік-мәдени проблемаларды тудырды, себебі этностық қарым-қатынастар әрдайым үйлесімді болған жоқ. 1998 жылы Сухартоның құлауынан кейін 2000-шы жылдарға дейін Индонезияда көптеген этникалық және дінаралық қақтығыстар болды. Мысалы, 1999 жылы Самба төңкерісі және 2001 жылы Сампит қақтығысы кезінде Калимантан аймағында жергілікті даяк тайпалары мен мадуралық көшіп келгендер арасындағы қақтығыстар. Мұсылмандар мен христиандар арасында да қақтығыстар болды, мысалы, 1998 жылдан 2000 жылға дейін Посода және 1999 жылдан 2002 жылға дейін Малукуда зорлық-зомбылық оқиғалары орын алды. Дегенмен, Индонезия бүгінде де күресіп келеді және Панчасиланың плюрализмді қолдайтын саясатын ұлттық деңгейде сақтап, бірлік пен мәдени келісімді сақтауға тырысады, бұл саясатты үкімет және халық қолдайды. Қытайлық индонезиялықтар – Индонезияда бірнеше ұрпақтан бері тұрып келе жатқан шетелдік текті ең ірі азшылық. Ғасырлар бойы жергілікті индонезиялықтармен араласуға қарамастан, олардың Индонезия экономикасына пропорционалдық емес ықпалы және ұлттық адалдыққа қатысты күмәндердің тууы салдарынан кемсітушілікке ұшырады. Сухартоның «Жаңа тәртібі» мәжбүрлі ассимиляция саясатын қабылдады, бұл қытайлық мәдени элементтердің қабылдамауына себеп болды. Қытайлық индонезиялықтар индонезиялық дыбысталатын есімдерді қабылдауға мәжбүр болды және қытай мәдениеті мен тілін қолдануға тыйым салынды. 2016 жылдың қыркүйек айында жақтастарына айтқан сөздері үшін дінге қарсы сөздер айтқан деген айыппен Индонезия саясаткері Басуки Тжахая Пурнама екі жылға бас бостандығынан айырылды.

Scheduled Castes and Scheduled Tribes are constitutionally recognized terms in India and constitute approximately 25% of the Indian population. Moreover more than 40 percent of India's population belongs to the Other Backward Castes as per the National Sample Survey Office or the NSSO which is a government organization for conducting surveys in India. So the total size of the lower castes in India is estimated to be around 70 percent of the country's population whereas the upper caste make up around 18 percent of the population. It has also been noted that a person of the upper caste generally tends to be fairer in skin whereas the lower caste tend to be darker. These groups have been provided with reservations that constitutionally guarantee them representation in governmental institutions, a mandate suggested by the Mandal Commission. The Indian constitution also provides SC's and ST's with protective measures that ensure equality, which is the main issue faced by members of both communities. However, while scheduled castes have turned into important political communities that the state concerns itself about, scheduled tribes continue to be politically marginalized. 95% of those are of Native Indonesian ancestry. The Javanese are the largest ethnic group in Indonesia who make up nearly 42% of the total population. The Sundanese, Malay, and Madurese are the next largest groups in the country. and although predominantly Muslim the country also has large Christian and Hindu populations. Indonesia's national motto, Bhinneka Tunggal Ika ("Unity in Diversity" lit. "many, yet one") enshrined in Pancasila the national ideology, articulates the diversity that shapes the country. The government nurtures and promotes the diversity of Indonesian local culture; adopting a pluralist approach. Due to migration within Indonesia (as part of government transmigration programs or otherwise), there are significant populations of ethnic groups who reside outside of their traditional regions. The Javanese for example, moved from their traditional homeland in Java to the other parts of the archipelago. The expansion of the Javanese and their influence throughout Indonesia has raised the issue of Javanization, although Minangkabau, Malay, Madurese, Bugis and Makassar people, as a result of their merantau (migrating) culture are also quite widely distributed throughout the Indonesian archipelago, while Chinese Indonesians can be found in most urban areas. Because of urbanization, major Indonesian cities such as Greater Jakarta, Surabaya, Bandung, Palembang, Medan and Makassar have attracted large numbers of Indonesians from various ethnic, cultural and religious backgrounds. Jakarta in particular has almost all Indonesian ethnic groups represented. However, this transmigration program and close interactions between people of different cultural backgrounds caused socio cultural problems, as the inter ethnics interactions have not always been conducted harmoniously. After the fall of Suharto in 1998 into the 2000s, numbers of inter ethnic and inter religious clashes erupted in Indonesia. Like the clashes between native Dayak tribes against Madurese transmigrants in Kalimantan during Sambas riots in 1999 and the Sampit conflict in 2001. There were also clashes between Muslims and Christians, such as violence erupted in Poso between 1998 and into 2000, and violences in Maluku between 1999 and into 2002. Nevertheless, Indonesia today still struggles and has managed to maintain unity and inter cultural harmony, through a national adherence of pro pluralism policy of Pancasila; promoted and enforced by the government and its people. Chinese Indonesians are the largest foreign origin minority that has resided in Indonesia for generations. Despite centuries of acculturation with native Indonesians, because of their disproportionate influence on Indonesian economy, and alleged question of national loyalty, Chinese Indonesians have suffered discrimination. The Suharto Orde Baru or New Order adopted a forced assimilation policy; which indicated that Chinese cultural elements were unacceptable. Chinese Indonesians were forced to adopt Indonesian sounding names, and the use of Chinese culture and language was banned. and Indonesian politician Basuki Tjahaja Purnama being given a two year prison sentence for blasphemy due to comments he made to his supporters on September 2016.

Қазақстан

Қазақстанда қазақтар, орыстар, өзбектер, украиндер, ұйғырлар, татарлар, немістер және тағы да басқа этностық топтардың көптеген өкілдері тұрады. Қазақстан КСРО-ның соңғы дағдарысы мен күйреу кезеңінде этносаралық қақтығыстар мен жанжалдардан сақталынған посткеңестік елдердің санатында болды. 1995 жылы Қазақстан Халық Ассамблеясын құрды, ол елдегі этникалық азшылықтарды өкілдік етуге арналған кеңесші орган. Дегенмен, соңғы кезде христиандар, ультраконсервативті мұсылмандар, этникалық дуңғандар, шешендер, тәжіктер және ЛГБТ+ қауымы сияқты топтарға қатысты этникалық жанжалдар мен кемсіту деректері тіркелді.

Сингапур

Тарихи иммиграциялық үрдістерге байланысты Сингапурда қытай халқы басым, сонымен қатар малайлар мен үндістердің (көбінесе тамилдер) айтарлықтай азшылықтары бар. Басқа да көзге түсетін кіші топтарға перанакандар, еуразиялықтар, еуропалықтар, американдықтар және канадалықтар жатады. Ағылшын тілінен өзге Сингапур үш тілді мойындайды: малай, мандарин қытай және тамил. 1960-1970 жылдары ағылшын тілі мектептерде оқыту тілі ретінде бекітілді және сауда мен үкіметтің тілі болып табылады, ал қалған үш тіл екінші тіл ("ана тілі") ретінде оқытылады. Сингапур көптілді ел болғанымен қатар, үш негізгі этникалық қауымдар мерекелейтін фестивальдарды да мойындайды. Сингапурдың Раффлз жоспары бойынша қала Гейланг, Чайнатаун және Кішкентай Үндістан сияқты этникалық аймақтарға бөлінді. Сингапурдағы тұрғын үйлер Этностық интеграция саясатымен реттеледі, ол Сингапурдың барлық аймандарында этникалық топтардың тең таралуын қамтамасыз етеді. Саясатта да ұқсас қағида бар, барлық топтық өкілдік сайлау округтері этникалық азшылықтан кем дегенде бір үміткерді ұсынуға міндетті. Бүгінде осындай этникалық аймақтар көбінесе жойылды, себебі Сингапур үкіметі түрлі нәсілдер арасындағы этникалық интеграцияны ынталандыру саясатын ұстануда. Оның айқын мысалы – мемлекеттік тұрғын үй жүйесі. Басқа елдерден айырмашылығы, Сингапур халқы мен үкіметі мемлекеттік тұрғын үйді кемсіртпейді, оны қолжетімді бағамен, қауіпсіз және жайлы тұрғын үймен, сондай-ақ қоғамдық инфрақұрылыммен қамтамасыз етудің қажетті және маңызды шарасы ретінде қарастырады, әсіресе тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы қарқынды даму мен индустрияландыру кезеңінде. Бұл жүйе Сингапурдың әлеуметтік топтары мен нәсілдері арасындағы әлеуметтік бірлікті нығайтуға, сондай-ақ тоқыраған аудандар мен этникалық аймақтардың пайда болуын болдырмауға (Этностық интеграция саясаты – ЭИП) көмектеседі. Осы себепті, ол Сингапур мәдениетінің ерекше бөлігі саналады және көбінесе елмен байланыстырылады.

Due to historical immigration trends, Singapore has a Chinese majority population with significant minority populations of Malays and Indians (predominantly Tamils). Other prominent smaller groups include Peranakans, Eurasians, Europeans, Americans, and Canadians. Besides English, Singapore recognizes three other languages—Malay, Mandarin Chinese and Tamil. English was established as the medium of instruction in schools during the 1960s and 1970s and is the language of trade and government while the other three languages are taught as second languages ("mother tongues"). Besides being a multilingual country, Singapore also acknowledges festivals celebrated by the three main ethnic communities. Under the Raffles Plan of Singapore, the city was divided into ethnic enclaves such as Geylang, Chinatown, and Little India. Housing in Singapore is governed by the Ethnic Integration Policy, which ensures an even ethnic distribution throughout Singapore. A similar policy exists in politics as all Group Representation Constituencies are required to field at least one candidate from an ethnic minority. Today, such ethnic enclaves has mostly been eliminated, due to the contemporary Singapore's government policy to encourage further ethnic integration between the different races of Singapore. A prominent example is its public housing system. Unlike other countries, public housing is not ostracised by a wide majority of the population and its government, and acts as a necessary and vital measure to provide immaculate and safe housing surrounded by public amenities at affordable prices, especially during its rapid development and industrialisation in the early years of independence. It is also meant to foster social cohesion between the social classes and races of Singapore, and prevent neglected areas or districts and ethnic enclaves from developing – known as the Ethnic Integration Policy (EIP). As such, it is considered a unique part of Singaporean culture, being commonly associated with the country.

Түркия

Түркия Еуропа мен Азияның шекарасында орналасқан ел. Онда әрмен, ассириялық, грек, еврей, күрд, араб және түрік сияқты түрлі этникалық топтар өкілдік табады. Көне грек, семит және ирандық өркениеттерге қатысты мәдени ықпалдар ғасырлар бойында сан алуан тәсілдермен таралып, бірігіп кеткен. Соңғы жылдары Түркияда әртүрлілікті қабылдау артып келеді, бұл негізінен Османдық кезеңнің құндылықтарын жоғалту қаупінен туындаған.

Камерун

Камерун Республикасы ресми түрде белгілі. Камерун Орталық Африкада орналасқан, географиялық және мәдени тұрғыдан алуан түрлі аймақтан тұрады, бұл оны бүгінгі таңда ең алуан түрлі елдердің біріне айналдырады. Таулар, шөлдер, жаңбырлы ормандар, жағалау және саванна далалары сияқты әртүрлі географиялық ерекшеліктерінің арқасында көптеген түрлі халық өмір сүруге мүмкіндік алады. Осы географиялық алуантүрлілік Африканың толыққанды бейнесін көрсетеді, сондықтан көптеген адамдар Камерунды "Миниатюралық Африка" деп атайды.

Демографиялық мәліметтер және ресми тілдер

Камерун тәуелсіздік алғанға дейін 1916–1961 жылдар аралығында британдық және француздық отаршылдық үкімшілігі астында болды. Бұл екі негізгі тілден өзге, Камерун халқы арасында француз, ағылшын және пиджин тілдерінің қосылысынан пайда болған франанглис деген жаңа тіл танымал болды.

Жергілікті тілдер

Камерунда осы үш тіл ең көп таралған болса да, елдің барлық аймақтарында шамамен 273 жергілікті тілде сөйленеді, бұл оны мәдени тұрғысынан ғана емес, тілдік тұрғысынан да алуан түрлі етеді. Осы жергілікті тілдерде банту, судандық, бака, водабе (немесе мбороро) тайпаларының өкілдері, сондай-ақ пигмейлер деп аталатын ежелгі аңшы-жинаушылар тобы сөйлейді.

Түпкiлiктi халықтардың құқықтары

Камерун жерінде туып-өскен болса да, олар әлемдегі басқа да түпкі халықтар сияқты үнемі кемсітушілікке ұшырады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 2007 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Түпкі халықтардың құқықтары туралы декларациясын (UNDRIP) қабылдады. Бұл жер және ресурстар құқықтарын қорғауға және оларды пайдалану немесе бұзудан басқаларды тыюға мүмкіндік берді. 2016 жылы бака және багели тайпаларының өкілдері бірігіп, Gbabandi ұйымын құрды. Gbabandi осы түпкі халықтарға өкілдік етуге және Камерун халқының сақтауы тиіс талаптардың тізімін жариялауға мүмкіндік берді. Осы талаптардың ішінде кепілді жер құқықтары, халықтың қасиетті жерлерін пайдалануға олардың келісімі, дәстүрлі басшылар және саяси және экономикалық мәселелердің "жергілікті, аймақтық және ұлттық деңгейлеріне" қатысу құқығы бар еді. Нәтижесінде, Камерунның түпкі халықтары арасында әділдік және мойындалғандық сезімі қалыптасып, болашақта түпкі халықтардың құқықтары үшін күреске жаңа мүмкіндіктер ашылды.

Маврикий

Көпмәдениеттілік Маврикий аралының ерекше қасиеті болып табылады. Бұл негізінен ағылшын, француз және голландтық отарлаудың салдарынан туындаған. Дегенмен, Маврикий қоғамына түрлі этникалық және діни топтардың өкілдері кіреді: индуистер, мұсылмандар және индо-маврикийліктер, африка және малагаси тектес маврикийлік креолдар, буддистер, рим-католик қытай-маврикийліктер және француз отаршылдарының ұрпақтары – франко-маврикийліктер. Маврикий елінің қалыптасуынан бастап мәдениеттердің өзара үйлесімділігін қабылдап, "жеміс салаты" терминін қолданады. Бұл термин "балқыту қазанынан" гөрі әлдеқайда тартымды, себебі бұл мәдениеттерге күштеп енгізілмегенін көрсетеді.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка Африка құрлығында халық саны бойынша бесінші орында тұр және ең дамыған елдердің бірі. Оңтүстік Африка ресми түрде 11 тілді мойындайды, оның ішінде ағылшын тілі де бар. Бұл елді Боливия мен Үндістаннан кейін, ресми тілдерінің саны бойынша үшінші орынға қояды. Ең көп қолданылатын үш тіл – зулу, кхоса және африкаанс тілдері. Оңтүстік Африка батыстық мәдениетке ұқсағандықтан, мәдени дәстүрлері төмендеуі мүмкін, бірақ ол әртүрлі мәдениеттерімен әйгілі.

Австралия

Канададан кейін көпмәдениеттіліктің ресми саясатын қабылдаған келесі ел – Австралия, оның иммиграциялық жағдайлары мен саясаты ұқсас, мысалы, Арнайы хабар тарату қызметінің құрылуы. Австралия үкіметі көпмәдениеттілікті саясатта және бүгінгі Австралияның ерекшелігі ретінде сақтап келеді. 1996 жылы Джон Ховардтың Либералды-ұлттық коалициясының үкіметке сайлануы Австралия көпмәдениеттілігі үшін маңызды шешім болды. Ховард көптен бері көпмәдениеттілікті сынап, 1980 жылдардың соңында «Бір Австралия» саясатын жариялаған. 1999 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Оперативтік полиция және төтенше жағдайлар қызметі үшін діни әртүрлілікке қатысты нұсқаулық» – Австралия полициясының көпмәдениеттік консультативтік бюросының басылымы. Ол полиция және төтенше жағдайлар қызметкерлеріне діни көзқарастардың халықпен қарым-қатынасқа қалай әсер ететіні туралы кеңес беруге арналған. Бірінші басылымда буддизм, индуизм, ислам, иудаизм және сикх діндері қарастырылған. 2002 жылы жарық көрген екінші басылымға христиан, аборигендер, Торрес бұғазы аралдарының діндері мен бахаи діні қосылды. Австралияда әртүрлі мәдениеттердің өкілдері арасындағы қарым-қатынас көбінесе төзімділік пен өзара іс-қимылмен сипатталса да, кейде қақтығыстар мен келіспеушіліктерге де әкеліп соқтырады. Австралияның әртүрлі иммигранттар қауымдастықтары өздерімен бірге тағам, өмір салты мен мәдени дәстүрлерін әкелді, олардың көптегені австралиялық мәдениетке сіңіп кетті.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көпмәдени саясатын қабылдаған тәуелсіз Океания мемлекеті. Бұл елде бұрын Австралияның «Ақ Австралия» саясаты мен 1924 жылғы АҚШ-тың иммиграциялық заңына ұқсас иммиграциялық саясат болған, бірақ 1970 жылдары Австралия мен Канаданың үлгісімен, сондай-ақ көпмәдени саясатты қабылдады. Көші-қон ережелерінің жеңілдетілуі 1980 жылдары Жаңа Зеландияға көші-қон ағынының артуына алып келді. Бұл аралда азиялықтар мен Тынық мұхиты аралдарының халқының көбеюіне, сондай-ақ еуропалықтардың санының өсуіне ықпал етті. 1985 жылы Заң комиссиясы туралы заң қабылданды, ол Жаңа Зеландия Заң комиссиясына елдің түпкілікті маори халқы мен Жаңа Зеландияның көпмәдени ерекшеліктерін ескере отырып, заңдарды қарауды міндеттеді. 1987 жылы Жаңа Зеландия маори тілін ресми ұлттық тіл деп мойындады. Маори тілін жаңғырту оны мектептерде оқытуға және телеарналарда таратуға мүмкіндік берді. 2001 жылы Жаңа Зеландия үкіметі Этностық істер жөніндегі кеңсе ашты, ол жергілікті органдарға этникалық әртүрлілікті дамыту және көпмәдени қауымдастықтардың мәселелері бойынша кеңес береді. 2013 жылғы халық санауы көрсеткендей, халықтың 74% өзін еуропалық деп санайды, ал келесі 15% маори деп белгілейді. Қалғандары азиялық, араб, африкалық, Тынық мұхиты аралдарынан және Латын Америкасынан шыққан адамдар болып табылады.

Папуа - Жаңа Гвинея

Папуа-Жаңа Гвинея – әлемдегі ең көп мәдениетті елдердің бірі. Океаниядағы бұл елде 820-нен астам жергілікті тілде сөйлейтін, жүздеген түрлі этникалық топтар мен мәдениеттер өкілдері бар, жалпы саны сегіз миллионнан астам адамды құрайды. Жергілікті тұрғындардың көп бөлігі – папуастар, олардың ата-бабалары он мың жылдан бері Жаңа Гвинеяда қоныс тепкен. Ал қалғандары – австронезиялықтар, олардың ата-бабалары төрт мың жыл бұрын келген. Аралда сонымен қатар Қытай, Австралия, Индонезия, Еуропа және Филиппиннен келген көптеген экспаттар да тұрады. 1975 жылы аралдағы осындай әртүрлі шетел азаматтарының саны 40 мыңға жеткен. Аралда мәдени тұрғыдан алуан түрлі аймақтар көп болғанына қарамастан, Кук алғашқы ауыл шаруашылығы орны – ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген жалғыз нысан.