Мэттью Грегори Льюис: Англиялық готика жазушысының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын готика жазушысы (1775–1818)
ағылшын авторы

Мэтью Грегори Льюис (9 шілде 1775 – 14 немесе 16 мамыр 1818) – ағылшын романист және драматург, оның шығармалары көбінесе "готикалық қорқыныш" деп жіктеледі. Ол 1796 жылы жарық көрген "Монах" атты готикалық романының сәттілігіне байланысты көбінесе "Монах" Льюис деп аталды. Ол сонымен қатар Ямайкада дипломат, саясаткер және жер иесі болып жұмыс істеді.

Отбасы

Льюис Мэтью мен Фрэнсис Мария Сеуэлл Льюистің тұңғыш баласы болды. Оның әкесі Мэтью Льюис, Уильям Льюис пен Джейн Грегоридің ұлы, 1750 жылы Англияда дүниеге келген. Ол Вестминстер мектебінде оқыды, содан кейін Оксфордтың Крайст-Черч колледжіне түсіп, 1769 жылы бакалавр, ал 1772 жылы магистр дәрежесін алды. Вестминстерде оқып жүргенде Льюистің ата-анасы ажырасып кетті. Осы кезеңде Фрэнсис ханым Францияға көшіп кетті және Мэтьюмен үнемі хат алмасып тұрды. Мэтью мен анасы арасындағы хаттар анасының жағдайы мен мүлкі туралы талқылаулардан тұрды. Сол жылы Льюис Соғыс министрлігінің бас хатшысы болып тағайындалды. Келесі жылы ол Фрэнсис Мария Сеуэллге үйленді, ол патша сарайында өте танымал жас әйел еді. Ол аға судья сэр Томас Сеуэллдің үшінші қызы және оның Кэтрин Хитпен жасаған алғашқы некесінен туған сегіз баланың бірі болды. Оның отбасы, Льюис сияқты, Ямайкамен байланысы бар еді. Бала кезінде ол Оттершоуда өмір сүрді. 1775 жылдың желтоқсанында Льюис Соғыс министрлігіндегі лауазымымен қатар Соғыс хатшысының орынбасары да болды. Ол екі лауазымды бірдей атқарып, екі жалақыны да бір уақытта алған алғашқы адам болды. Льюис Ямайкада, 1779 жылы қатты жер сілкінісі мен дауылға ұшыраған Саванна-ла-Мерден (немесе Саванна-ла-Мар) төрт шақырым жерде орналасқан кең аумаққа иелік етті. Оның ұлы кейін осы мүлікті мұраға алды. Мэтью Грегори Льюиспен қатар Мэтью мен Фрэнсистің тағы үш баласы болды: Мария, Баррингтон және София Элизабет. 1781 жылдың 23 шілдесінде Мэтью алты жаста, ал кіші әпкесі бір жарым жаста болғанда Фрэнсис күйеуін тастап, музыка мұғалімі Сэмюэл Харрисонды өзінің жақыны ретінде алды. Олар ажырасып кеткен кезде Фрэнсис күйеуінен жасыру үшін Лэнгли деген есіммен өмір сүрді, бірақ күйеуі оның қайда екенін біліп алды. 1782 жылдың 3 шілдесінде Фрэнсис бала туды. Сол күні күйеуі баланың туғанын естіп, үйіне оралды. Содан кейін ол әйелімен заңды түрде ажырасуды ұйымдастыруға кірісті. 1783 жылдың 27 ақпанында ол Лондон епископының консисториялық соты арқылы әйеліне неке бұзу айыбын тақты, содан кейін Лордтар палатасына ажырасу туралы заң жобасын ұсынуға рұқсат сұрады. Алайда мұндай заң жобалары сирек қабылданды және дауыс беру кезінде мақұлданбады. Осылайша Мэтью мен Фрэнсис 1812 жылы оның қайтыс болғанға дейін некеде болды. Фрэнсис қоғамдық өмірден шегініп, уақытша Францияға көшіп кетсе де, күйеуі, кейіннен ұлы оны қаржылай қолдады. Кейін ол Лондонға оралып, өмірін Лезерхедте аяқтады. Фрэнсис пен оның ұлы өте жақын болды, ол ұлына әдеби мансабында көмектесуге белсенді қатысты. Ол тіпті өзі де кітап жазды, бірақ бұл ұлына ұнаған жоқ. Льюис әкесінің сүйіктілерімен шиеленіскен қарым-қатынаста болды және отбасылық дауларда әрқашан жер аударылған анасының жағын алды. Оның оларға деген өрескелдігі оны мұрадан айыру қаупіне жеткізді, бұл қауіп оның өмірі бойы бойын қысып, кейде іске асырылды. Льюис әпкелері (әсіресе леди Лушингтон) оның туындыларын көпшілікке ұнамды ету үшін түзетулер ұсынды және тіпті оның пьесаларының өздерінің нұсқаларын жасауға дейін барды. Ол барлық ұсыныстарды қабылдамады.

Lewis was the first born child of Matthew and Frances Maria Sewell Lewis. His father, Matthew Lewis, was the son of William Lewis and Jane Gregory and was born in England in 1750. He attended Westminster School before proceeding to Christ Church, Oxford, where he received his bachelor's degree in 1769 and his master's in 1772. During his time at Westminster, Lewis's parents separated. Mrs Lewis moved to France in this period; while there, she was in continuous correspondence with Matthew. The correspondence between Matthew and his mother consisted of discussion regarding the poor state of his mother's welfare and estate. That same year, Lewis was appointed Chief Clerk in the War Office. The following year, he married Frances Maria Sewell, a young woman who was very popular at court. She was the third daughter of the senior judge Sir Thomas Sewell and was one of eight children born in his first marriage to Catherine Heath. Her family, like Lewis's, had connections with Jamaica. As a child, she spent her time in Ottershaw. In December 1775, in addition to his War Office post, Lewis became the Deputy Secretary at War. With one exception, he was the first to hold both positions and receive both salaries contemporaneously. Lewis owned considerable property in Jamaica, within four miles of Savanna la Mer, or Savanna la Mar, which was hit by a devastating earthquake and hurricane in 1779. His son would later inherit this property. In addition to Matthew Gregory Lewis, Matthew and Frances had three other children: Maria, Barrington, and Sophia Elizabeth. On 23 July 1781, when Matthew was six and his youngest sister one and a half years old, Frances left her husband, taking the music master, Samuel Harrison, as her lover. During their estrangement, Frances lived under a different name, Langley, in order to hide her location from her husband, although he still learned of her whereabouts. On 3 July 1782, Frances gave birth to a child. That same day, hearing of the birth, her estranged husband returned. Afterwards, he began to arrange a legal separation from his wife. After formally accusing his wife of adultery through the Consistory Court of the Bishop of London on 27 February 1783, he petitioned the House of Lords for permission to bring about a bill of divorce. However, these bills were rarely granted and it was rejected when brought to a vote. Consequently, Matthew and Frances remained married until his death in 1812. Frances, though withdrawing from society and temporarily moving to France, was always supported financially by her husband and then later, her son. She later returned to London and then finished her life at Leatherhead, Frances and her son remained quite close, with her taking on the responsibility of helping him with his literary career. She even became a published author, much to her son's dislike. Lewis had a tumultuous relationship with the mistresses his father took on, always siding with his exiled mother in family disputes. His rudeness to such women brought him to the perpetual verge of disinheritance, a threat commonly held over his head and sometimes acted on throughout his lifetime. Lewis's sisters (especially Lady Lushington) often suggested edits for Lewis's work aimed at making them more acceptable to the public, and went so far as to compose their own drafts of his plays. He rejected all such suggestions.

Білім

Льюис білімін Мэрилебон семинариясы деп аталатын дайындық мектебінде бастады, оны Йорк деканы, доктор Джон Фонтейн басқарды. Фонтейн Льюис және Сеуэлл отбасыларының досы болды. Онда Льюис латын, грек, француз тілдерін, жазуды, арифметиканы, сурет салуды, билеуді және қылышпен қару қолдануды үйренді. Ол және оның сыныптастары күні бойы тек француз тілінде ғана сөйлесуге рұқсат алды. Көптеген сыныптастары сияқты, Льюис Мэрилебон семинариясын келесі саты ретінде пайдаланды және сегіз жасында әкесінің ізімен Вестминстер мектебіне түсті. Ол «Таун Бойз» пьесасында «Король Джондағы» Фальконбридж рөлін, содан кейін Джеймс Таунлидің «Жоғары өмір баспалдақ астында» комедиясында «Ми Лорд Дюк» рөлін сомдады. Ол 1790 жылдың 27 сәуірінде 15 жасында Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданды. 1794 жылы бакалавр, ал 1797 жылы сол колледжде магистр дәрежесін алды. Льюис Оксфордта классикалық тілдерді оқуға жиі шағымданды және дипломдық жұмысының көп бөлігін Германияда дипломат ретінде жұмыс істей отырып өткізді. Осы кезеңде ол Гётемен танысты. Ол он апта ішінде «Амброзио немесе монах» романын жазды, ол келесі жылдың жазында анонимді түрде жарияланды және бірден оған атақ әкелді. Бірақ кейбір бөлімдері соншалықты ерекше болды, олар жарыққа шыққаннан бір жыл өткен соң, оның сатылуын тоқтатуға бұйрық берілді. Екінші басылымда Льюис өзін автор және Парламент мүшесі (Уилтширдегі Хиндон округінен) ретінде таныстырды, сондай-ақ наразылық тудырған бөлімдерді алып тастады, бірақ туындысының қорқынышты сипаты сақталды. Лорд Байрон «Англиялық бардтар мен шотландтық сыншылар» еңбегінде былай деп жазды: «Парнассты шіркеуге айналдыруды қалайтын, тіпті шайтанның өзі сенің қасыңда болудан қорқатын, ал сенің бас сүйегіңде терең тозақты көретін ғажайатым Льюис, монах немесе бард». Маркиз де Сад та Льюистің «Роман туралы ойлар» атты эссесінде мақтады. 1802 жылдың 22 наурызында Харриетт Личфилд «Хеймаркет» театрында Льюис жазған «Тұтқын» атты готикалық монодрамада ойнады. Бұл күйеуі түрмеге қамаған әйелдің тағдыры туралы әңгіме. Сахналық көрсетімдерде готикалық атмосфераны күшейтуге арналған егжей-тегжейлі нұсқаулар берілген. Личфилд «өте кемелді түрде» ойнағаны үшін мақталып, бірақ ол адаммен қарым-қатынасқа түспеген және заманауи түрмеде ұсталған әйел рөлін сомдады. Ол ақылдан безген жоқ, бірақ жақын арада маньякқа айналатынын сезді. Пьеса Мэри Уолстонкрафттың кітабының бірінен шабыттанған деп есептеледі. Әпсаналарға сәйкес, тіпті театр қызметкерлері де үрейленген күйде қашқан. Пьеса бір рет ғана қойылды. Льюис Ямайкада екі еншіге ие болды: Вестморленд округіндегі Корнуолл және Сент-Томас округіндегі Хордли. Құлдар тізілімінде Хордли Джордж Скотт пен Мэтью Генри Скоттпен бірлесіп иеленгені, ал Льюис 1817 жылы олардың үлесін сатып алып, 500-ден астам құлдың жалғыз иесіне айналды. 1816 жылдың жазында Льюис Швейцарияның Женева қаласында Перси Биш Шелли мен Мэри Шеллиге барып, бес арбалы әңгіме айтты, оларды Шелли «Женевадағы күнделікке (арбалы әңгімелермен қоса) және 1816 жылғы Англияға оралу» деп жазды, ал жазба 18 тамызда басталып, кейін жарияланды. 1818 жылы Льюис Ямайкадағы еншіктеріне сапар шекті. Сапары барысында ол Уильям Адамсонның «Адельгита» қойылымын көріп, Лотар рөлін ойнаған «Батыс Үндістанның Россиусы» Джон Кастеллоның ойынына наразылық білдірді. Ол үйге қайтып келе жатқанда кемеде сары қызылшадан қайтыс болды және теңізге жерленді. М. Г. Льюис өмірі мен хаттары екі томдық түрде 1839 жылы жарияланды. Оның алғашқы романы «Сенсибильділік құйылуы» аяқталған жоқ.

Lewis began his education at a preparatory school called Marylebone Seminary under the Rev. Dr John Fountayne, Dean of York. Fountayne was a friend of both the Lewis and Sewell families. There Lewis learned Latin, Greek, French, writing, arithmetic, drawing, dancing, and fencing. He and his classmates were permitted to converse only in French throughout the day. Like many of his classmates, Lewis used the Marylebone Seminary as a stepping stone, proceeding from there to Westminster School, like his father, at the age of eight. There he acted in the Town Boys' Play as Falconbridge in King John and then My Lord Duke in James Townley's farce, High Life Below Stairs. Again like his father, he entered Christ Church, Oxford on 27 April 1790 at the age of 15. He graduated with a bachelor's degree in 1794 and earned a master's degree from the same college in 1797. Lewis frequently complained about the obligation to learn classical languages at Oxford, and spent much of the actual time of his degree abroad in Germany working as a German diplomat. It was during this period he became acquainted with Goethe. There Lewis produced in ten weeks his romance Ambrosio or The Monk, which was published anonymously in the summer of the following year and immediately gained him celebrity. However, some passages were such that about a year after its appearance an injunction to restrain its sale was obtained. In the second edition, Lewis cited himself as the author and as a Member of Parliament (for Hindon in Wiltshire), and removed what he assumed were the objectionable passages, but the work retained much of its horrific character. Lord Byron in English Bards and Scotch Reviewers wrote of "Wonder working Lewis, Monk or Bard / Who fain wouldst make Parnassus a churchyard; / Even Satan's self with thee might dread to dwell, / And in thy skull discern a deeper hell." The Marquis de Sade also praised Lewis in his essay "Reflections on the Novel". On 22 March 1802 Harriett Litchfield appeared in a Gothic monodrama at The Haymarket called The Captive by Lewis. This recounts the story of a wife imprisoned by her husband. The stage directions included details designed to improve the Gothic situation. Litchfield was complimented for her delivery "in the most perfect manner", but she plays a woman denied any human contact and kept in a modern dungeon. She is not mad but realises that she will soon be a maniac. The play is thought to have been suggested by one of Mary Wollstonecraft's books. It was said that even the staff of the theatre left in horror. The play was staged only once. Lewis held two estates in Jamaica: Cornwall estate in Westmoreland Parish and Hordley estate in Saint Thomas Parish. According to the slave registers, Hordley was co owned with George Scott and Matthew Henry Scott and their shares were purchased by Lewis in 1817, thus making him sole owner of more than 500 slaves. Lewis visited Percy Bysshe Shelley and Mary Shelley in Geneva, Switzerland, in the summer of 1816 and recounted five ghost stories, which Shelley recorded in his "Journal at Geneva (including ghost stories) and on return to England, 1816", beginning with the entry for 18 August, which was published posthumously. Lewis visited his estates in Jamaica in 1818. During his visit, he saw William Adamson's production of Adelgitha, and complained about the performance of John Castello, the "West Indian Roscius" who played the role of Lothair. He died of yellow fever on board ship whilst sailing back and was buried at sea. The Life and Correspondence of M. G. Lewis, in two volumes, was published in 1839. The Effusions of Sensibility, his first novel, was never completed.