Кіріспе

Бурирам провинциясындағы Шиваға арналған индуистік ғибадатхана (Кхмер), Таиландтың Фаном Рунг тарихи паркі – Таиландтағы археологиялық орын, Прасат Фаном Рунгтың (ปราสาทพนมรุ้ง, ) қираған қалдықтарын қамтиды, ол сөнген жанартаудың шетінде орналасқан индуистік кхмер империясының ғибадатхана кешені. Ол Таиландтың Исан аймағындағы Бурирам провинциясында орналасқан және Срисакетте кхмер әлеуметтік-саяси ықпалы күшті болған кезде салынған. Ол 10-13 ғасырлар аралығында құмтас пен латериттен тұрғызылған. Бұл Шиваға арналған индуистік киелі орын, ол оның аспан мекені – Кайлас тауының символы. Фаном Рунг киелі кешені бірнеше кезеңде салынды, оның өнері мен сәулет стиліндегі бейнелері мен жазулары арқылы мерзімі анықталды. Оларға біздің заманымыздың 10-шы ғасырында салынған қасиетті кірпіштен тұрғызылған екі негіз, 11-шы ғасырдағы шағын киелі орын, 12-шы ғасырда патша Сурьяварман II салған орталық киелі орын және 13-шы ғасырдағы екі баналэй (кітапхана) кіреді. Сонымен қатар, 13 ғасырда патша Жайаварман VII тұсында салынған басқа да киелі ғимараттар бар, олардың ішінде Патшалық киім ауыстыру павильоны, Нонг Буа Райдың Куди Ришилері, медициналық орталық немесе аурухана (Арокаясала) және Прасат Бан Бу, жолаушылардың тоқтау үшін отпен қамтамасыз етілген демалыс орны (Дхармасала) Фаном Рунгтың етегіндегі жазықта, Ангкор мен Фимайды байланыстыратын жол бойында орналасқан. Бұл 10-13 ғасырларда таудың үстінде және айналасында гүлденген маңызды вице-корольдік орталықтың болуын көрсетеді. Таиландтың Көркем өнер департаменті 1971 жылдан 1988 жылға дейін 17 жыл бойы кешенді бастапқы күйіне келтіруге жұмсады. 1988 жылдың 21 мамырында саябақты ресми түрде принцесса Маха Чакри Сириндхорн ашты. 2005 жылы ғибадатхана болашақ Әлемдік мұра нысаны ретінде қарастыру үшін ЮНЕСКО-ға ұсынылды.

Сайт

Фаном Рунг – Бурирам ауданының Та Пек поселкесінде орналасқан сөнген жанартау. Атауы «үлкен тау» деген мағынаны білдіреді.

Пхра Нарай Линтел

Ғибадатхананың ең белгілі элементтерінің бірі – орталық қасиетті орынның шығыс кіреберісінің үстіне орнатылған әсем қаптама. Ол жатқан Вишну немесе Вишну Анантасайн бейнесін көрсетеді және тай тілінде Тап Ланг Нарай Бантомсин (ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์) деп аталады. Бұл қаптама 1988 жылы Чикаго өнер институтынан қайтарылғанымен ең танымал. 1960 жылдары ғибадатханадан ұрланып, 1967 жылы мұражайға сатылып, онда жиырма жылдан астам уақыт бойы "Макарада жатқан Вишнумен бірге Брахманың дүниеге келуі" деп сипатталған. 1988 жылдың басында ғибадатхананың қалпына келтіру жұмыстары аяқталуға жақын келгенде, Таиландтағы бірнеше тарап оны қайтаруды талап етті. Бұл мәселе бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды, тіпті кейбіреулер АҚШ үкіметін ұрлыққа көмектескен деп айыптады. Тайланд үкіметі мұражаймен келіссөздер жүргізді, бірақ мұражай бұл затты адал ниетпен сатып алғандықтан, оны біршартты түрде қайтаруға келіспеді. Ақыры, қазан айында мұражай Чикагодағы Элизабет Ф. Чейни қорының қаржылық көмегінің орнына қаптаманы елге қайтаруға келісім берді. 10 қарашада Таиландқа жеткен қаптама кеңінен тойланды және ұлттық телеарналарда тікелей эфирде көрсетілді. 7 желтоқсанда ғибадатхананың қалпына келтіру жұмысының аяқталуын белгілей отырып, ол бастапқы орнына қайта орнатылды.