Кіріспе
Бурирам провинциясындағы Шиваға арналған индуистік ғибадатхана (Кхмер), Таиландтың Фаном Рунг тарихи паркі – Таиландтағы археологиялық орын, Прасат Фаном Рунгтың (ปราสาทพนมรุ้ง, ) қираған қалдықтарын қамтиды, ол сөнген жанартаудың шетінде орналасқан индуистік кхмер империясының ғибадатхана кешені. Ол Таиландтың Исан аймағындағы Бурирам провинциясында орналасқан және Срисакетте кхмер әлеуметтік-саяси ықпалы күшті болған кезде салынған. Ол 10-13 ғасырлар аралығында құмтас пен латериттен тұрғызылған. Бұл Шиваға арналған индуистік киелі орын, ол оның аспан мекені – Кайлас тауының символы. Фаном Рунг киелі кешені бірнеше кезеңде салынды, оның өнері мен сәулет стиліндегі бейнелері мен жазулары арқылы мерзімі анықталды. Оларға біздің заманымыздың 10-шы ғасырында салынған қасиетті кірпіштен тұрғызылған екі негіз, 11-шы ғасырдағы шағын киелі орын, 12-шы ғасырда патша Сурьяварман II салған орталық киелі орын және 13-шы ғасырдағы екі баналэй (кітапхана) кіреді. Сонымен қатар, 13 ғасырда патша Жайаварман VII тұсында салынған басқа да киелі ғимараттар бар, олардың ішінде Патшалық киім ауыстыру павильоны, Нонг Буа Райдың Куди Ришилері, медициналық орталық немесе аурухана (Арокаясала) және Прасат Бан Бу, жолаушылардың тоқтау үшін отпен қамтамасыз етілген демалыс орны (Дхармасала) Фаном Рунгтың етегіндегі жазықта, Ангкор мен Фимайды байланыстыратын жол бойында орналасқан. Бұл 10-13 ғасырларда таудың үстінде және айналасында гүлденген маңызды вице-корольдік орталықтың болуын көрсетеді. Таиландтың Көркем өнер департаменті 1971 жылдан 1988 жылға дейін 17 жыл бойы кешенді бастапқы күйіне келтіруге жұмсады. 1988 жылдың 21 мамырында саябақты ресми түрде принцесса Маха Чакри Сириндхорн ашты. 2005 жылы ғибадатхана болашақ Әлемдік мұра нысаны ретінде қарастыру үшін ЮНЕСКО-ға ұсынылды.
Phanom Rung Historical Park is an archaeological site in Thailand, covering the ruins of Prasat Phanom Rung (ปราสาทพนมรุ้ง, ), a Hindu Khmer Empire temple complex set on the rim of an extinct volcano at elevation. It is located in Buriram Province in the Isan region of Thailand, and was built at a time when Khmer social political influences were significant in Srisaket. It was built of sandstone and laterite between the 10th and 13th centuries. It was a Hindu shrine dedicated to Shiva, and symbolises Mount Kailash, his heavenly dwelling. The Phanom Rung sanctuary compound was constructed over several phases, dated by means of iconography of its art and architectural styles together with its inscriptions. These comprise two foundations of sacred brick buildings of 10th century C. E., the minor sanctuary of 11th century, the central sanctuary built by King Suryavarman II in 12th century and two Bannalais (libraries) of the 13th century. Further sacred buildings built in the reign of King Jayavarman VII in 13th century, including the Royal attire Changing Pavilion, the Kudi Rishis of Nong Bua Ray, the medical centre or hospital (Arokayasala) and Prasat Ban Bu, a rest house with fire where travelers could shelter (Dharmasala) on the plain at the foot of Phanom Rung, alongside the road linking Angkor and Phimai. These evidence an important vice regal centre on and around the mountain that flourishes from the 10th to the 13th centuries. Thailand's Department of Fine Arts spent 17 years restoring the complex to its original state from 1971 to 1988. On 21 May 1988, the park was officially opened by Princess Maha Chakri Sirindhorn. In 2005, the temple was submitted to UNESCO for consideration as a future World Heritage Site.
Сайт
Фаном Рунг – Бурирам ауданының Та Пек поселкесінде орналасқан сөнген жанартау. Атауы «үлкен тау» деген мағынаны білдіреді.
Пхра Нарай Линтел
Ғибадатхананың ең белгілі элементтерінің бірі – орталық қасиетті орынның шығыс кіреберісінің үстіне орнатылған әсем қаптама. Ол жатқан Вишну немесе Вишну Анантасайн бейнесін көрсетеді және тай тілінде Тап Ланг Нарай Бантомсин (ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์) деп аталады. Бұл қаптама 1988 жылы Чикаго өнер институтынан қайтарылғанымен ең танымал. 1960 жылдары ғибадатханадан ұрланып, 1967 жылы мұражайға сатылып, онда жиырма жылдан астам уақыт бойы "Макарада жатқан Вишнумен бірге Брахманың дүниеге келуі" деп сипатталған. 1988 жылдың басында ғибадатхананың қалпына келтіру жұмыстары аяқталуға жақын келгенде, Таиландтағы бірнеше тарап оны қайтаруды талап етті. Бұл мәселе бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды, тіпті кейбіреулер АҚШ үкіметін ұрлыққа көмектескен деп айыптады. Тайланд үкіметі мұражаймен келіссөздер жүргізді, бірақ мұражай бұл затты адал ниетпен сатып алғандықтан, оны біршартты түрде қайтаруға келіспеді. Ақыры, қазан айында мұражай Чикагодағы Элизабет Ф. Чейни қорының қаржылық көмегінің орнына қаптаманы елге қайтаруға келісім берді. 10 қарашада Таиландқа жеткен қаптама кеңінен тойланды және ұлттық телеарналарда тікелей эфирде көрсетілді. 7 желтоқсанда ғибадатхананың қалпына келтіру жұмысының аяқталуын белгілей отырып, ол бастапқы орнына қайта орнатылды.