Римдік мәдениет және "Римдік болмысы" тұжырымы

Кіріспе

Римдік мәдени сәйкестік – ежелгі Рим мәдениеті. Романитас – римдіктер өздерін қалай анықтағанын көрсететін саяси және мәдени ұғымдар мен практикалардың жиынтығы. Бұл латын сөзі бірінші рет үшінші ғасырда пайда болды, "римдік болу" мағынасын білдіреді және қазіргі тарихшылар римдіктердің өзін қалауын және өзіне деген бейнесін қысқаша атау үшін қолданады.

Сөзбе-сөз мағынасы мен шығу тегі

Romanitas латын тілінде шамамен «римдік болу» дегенді білдіреді, бірақ оны «романизм, римдік жол немесе әдіс» деп те аударуға болады. Бұл термин римдік дереккөздерде жиі кездеспейді, тіпті 200 жылға дейінгі латын дереккөздеріне негіделген стандартты классикалық латын сөздігі – Оксфорд латын сөздігінде де табылмайды. Тертуллиан бұл терминді өзінің туған қаласы Карфагенде римдік мәдениетін қайталағандарды сынау үшін қолданған.

Сөзбе-сөз мағынаның тұжырымдамалары

Romanitas – римдік болу дегенді анықтайтын саяси және мәдени ұғымдар мен тәжірибелер жиынтығы. Бұл тарихшыларды romanitas-ты бірнеше тәсілмен анықтауға жетеледі: бірі – римдіктер өздеріне таңған жалпы идеалдарды қарастыру, екіншісі – ғалымдар арасында консенсусқа қол жеткізген отарлау процесінде римдік үлгінің қалыптасуын қарастыру. Дегенмен, барлық ғалымдар әлеуметтік ғылымдардан мұраға қалған жекелік ұғымы римдік болуді түсінуге жеткілікті емес деп мойындамайды. Бұл сөз көне заманда жиі қолданылмаған, бірақ қазіргі жазушылар Рим мемлекетінің идеалдарын білдіру үшін пайдаланады. Ол көптеген мағыналарды білдірді, бірақ қысқасы, римдік болу дегенді білдірді (яғни, римдік есімділік). Римдік идеал – азамат/әскер/шаруа. Шаруа – еңбекқор, қарапайым, тәжірибелі адам, ол жерді өз қолымен өңдеді. Әскер – батыл, күшті адам, бұйрыққа бағынып, Римнің атынан өмірін қауіпке тікті. Гай Марий басшылығымен тұрақты Рим армиясы құрылғанға дейін Римде соғыс кезінде шақырылатын және бейбіт уақытта таратылатын әскери күштердің милициялық түрі болды. Азамат, әскер және шаруа функцияларын біріктіретін homo militaris идеалы – Луций Квинтий Цинциннат. Римдік аңыздарға сәйкес, Цинциннат шаруашылығымен айналысып жатқанда, Римге шабуыл жасалып жатқанын және оның диктатор болып сайланғанын хабарлаған елші келді. Ол бастапқыда баруға тартынды, бірақ Сенат оны өтінді. Ол бірнеше апта ішінде жау тайпасын жеңіп, алты айлық диктаторлық өкілеттігінің көп бөлігін өткізгеніне қарамастан, шаруашылығына оралды. Ертерек Республиканың римдіктері мен римдік зиялылары gravitas қасиетін иеленуге және сақтауға жоғары баға берді. Шындығында, gravitas ертерек Республикалық Рим қоғамын анықтайтын ең маңызды ерекшелік болды. Полибий былай деп атап өтеді:

Romanitas is used to refer to the collection of political and cultural concepts and practices defining what it is to be a Roman. That made historians seek to define romanitas using a number of approaches: one way is to consider the general ideals Romans attributed to themselves; another approach, which has achieved consensus among scholars, is to consider the construction of Roman identity during the process of colonisation. However, not all scholars accept that the notion of identity, which is inherited from social sciences, is adequate to understand what is to be Roman. It was not a word often used in ancient times, but it is used by modern writers to express the ideals which inspired the Roman State. It meant a great many things, but in short it meant what it was to be Roman (that is, Roman ness). The Roman ideal was the citizen/soldier/farmer. The farmer was a hard working, frugal, practical man who worked the land with his own hands. The soldier was a courageous, strong man who obeyed orders and risked his own life in the name of Rome. Prior to the formation, under Gaius Marius, of the standing Roman Army, Rome had a militia type defence force which could be called up in time of war and then disbanded during peacetime. The ideal of the homo militaris – embodying the functions of the citizen, soldier and farmer – was Lucius Quinctius Cincinnatus. According to Roman legend, Cincinnatus was tending his farm when a messenger arrived, telling him that Rome was under attack and that he had been elected dictator. He was at first reluctant to go, but the Senate pleaded with him. He defeated the enemy tribe within a matter of weeks and, despite there remaining most of his six month term as dictator with absolute power, returned to his farm. The attainment and possession of the virtue of gravitas was highly valued by Romans of the early Republic and by Roman intellectuals. Indeed, gravitas was the single most clarifying characteristic of early republican Roman society. Polybius remarks:

Римдіктердің ізгілікті мінезі, адалдығы мен сенімділігі олардың қаржыларын басқару тәсілінен көрінеді. Полибий былай дейді: «Грек мемлекет қайраткерлеріне бір талант сеніп тапсырылса, он бақылаушы, сонша мөр және екі есе көп куәгермен қорғалған күнде де, олар адалдықтарын сақтауға көндіріле алмайды. Ал римдіктерде билік және елшілік қызметтерінде адамдар көп ақшаны басқарады, бірақ олар анттарына құрмет көрсетіп, адалдықтарын сақтайды». Олардың мәдени ерекшеліктері классикалық республиканы қабылдап, «өздігінен басқаруды» дамытуға әкелді, осылайша бұл топ Рим Республикасының тірегіне айналды. Рим классикалық әдебиетінің кең таралған ықпалының арқасында homo militaris идеясы колониялық және ертерек Америка Құрама Штаттарында да қалыптасты.