Кіріспе
Терри Саузерн (1 мамыр 1924 – 29 қазан 1995) – американдық романист, эссеші, сценарист және университет оқытушысы, ерекше сатирикалық стилімен танымал. 1950 жылдардағы соғыстан кейінгі Париж әдеби қозғалысының бір бөлігі және Гринвич Виллидждегі битниктердің досы болған Саузерн 1960 жылдары Лондонның өркендеу орталығында болды және 1970 жылдары американдық фильмдердің стилі мен мазмұнын өзгертуге атсалысты. 1980 жылдары ол қысқа мерзімге "Saturday Night Live" бағдарламасы үшін жұмыс істеді. Саузерннің қараңғы және көбінесе абсурдты сатирасы бірнеше буын жазушылардың, оқырмандардың, режиссерлердің және кино көрермендердің көзқарасын қалыптастыруға көмектесті. Журналист Том Вулф оны 1963 жылғы ақпанда "Эсквайр" журналында жарияланған "Оле Мисс" туралы "Айналу" мақаласы арқылы жаңа журналистиканы ойлап тапқан деп санайды. Саузерннің "Candy" және "The Magic Christian" комедиялық романдарының жарық көргені және "Dr. Strangelove", "The Loved One", "The Cincinnati Kid" және "The Magic Christian" фильмдеріндегі есте қаларлық диалогтар жазу таланты оның беделін нығайтты. "Easy Rider" фильміндегі жұмысы 1970 жылдардағы тәуелсіз кино қозғалысын құруға ықпал етті.
Terry Southern (May 1, 1924 – October 29, 1995) was an American novelist, essayist, screenwriter, and university lecturer, noted for his distinctive satirical style. Part of the Paris postwar literary movement in the 1950s and a companion to Beat writers in Greenwich Village, Southern was also at the center of Swinging London in the 1960s and helped to change the style and substance of American films in the 1970s. He briefly wrote for Saturday Night Live in the 1980s. Southern's dark and often absurdist style of satire helped to define the sensibilities of several generations of writers, readers, directors, and filmgoers. He is credited by journalist Tom Wolfe as having invented New Journalism with the publication of "Twirling at Ole Miss" in Esquire in February 1963. Southern's reputation was established with the publication of his comic novels Candy and The Magic Christian and through his gift for writing memorable film dialogue as evident in Dr. Strangelove, The Loved One, The Cincinnati Kid, and The Magic Christian. His work on Easy Rider helped create the independent film movement of the 1970s.
Өмірбаян
Саузерн Техас штатының Альварадо қаласында дүниеге келген. 1941 жылы Техас штатының Далас қаласындағы Сансет орта мектебін бітірген. Ол бір жыл бойы Солтүстік Техас ауыл шаруашылық колледжінде медициналық мамандыққа дайындалған, содан кейін Оңтүстік методистік университетіне ауысып, онда әдебиетке деген қызығушылығын одан әрі дамытқан. 1943-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында жарылғыш заттар бойынша техник ретінде қызмет еткен. Англияның Рединг қаласында 435-ші жабдықтау взводында (Лондонға жиі бару мүмкіндігі болды) қызмет етіп, «Қола жұлдыз» ордені мен «Жақсы мінез-құлық» медалін алған. 1946 жылдың күзінде Чикаго университетінде оқуын жалғастырған, содан кейін 1948 жылы философия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған Солтүстік-Батыс университетіне ауысқан.
Париж, 1948-1952 жылдар
1948 жылдың қыркүйегінде Саутерн АҚШ-тан Г.И. Билл грантының есебінен Францияға кетіп, Сорбонна университетінің әдебиет факультетінде оқыды. Парижде өткен төрт жыл оның жазушы ретінде қалыптасуына және "хип" бейнесінің дамуына шешуші әсер етті. Осы кезеңде ол көптеген маңызды достықтар мен әлеуметтік байланыстар жасады, 1950-ші жылдардағы эмигрант америкалық кафе қоғамының белгілі бір тұлғасына айналды. Ол Мейсон Хоффенбергпен (кейін бірлесіп "Candy" романын жазған), Александр Трокки, Джон Маркуанд, Мордекай Ричлер, Арам Авакян (кинорежиссер, фотограф және Columbia Records джаз продюсері Джордж Авакянның ағасы), сондай-ақ джаз музыканты және автоспорт жанкүйері Аллен Игермен жақын дос болды. Ол сонымен қатар эмигрант америкалық жазушы Джеймс Болдуинмен және көрнекті француз зиялылары Жан Кокто, Жан-Поль Сартр және Альбер Камюмен де танысты. Саутерн Париждегі Франсуа кинотеатрына жиі барып, Чарли Паркер, Диззи Гиллеспи, Бад Пауэлл, Телониус Монк және Майлз Дэвис сияқты бебоп музыканттарының джаз орындарына қатысты, олар туралы ол өзінің "You're Too Hip, Baby" атты классикалық шығармасында айтқан. 1950 жылдардың басында ол өзінің ең жақсы әңгімелерін, соның ішінде "Қасапшы" және "Автоматты есік" шығармаларын жазды, олар Дэвид Бернетттің "Жаңа әңгіме" журналында жарияланды. Оның "Апат" әңгімесі Paris Review журналының тұңғыш санында (1953) жарық көрген алғашқы әңгіме болды, одан кейін #4 санында "Күн мен туылмаған жұлдыздар" жарияланды. Саутерн Paris Review және оның негізін қалаушылары Питер Маттиессен, Гарольд Л. "Док" Хьюмс және Джордж Плимптонмен тығыз байланыста болды, ал Плимптонмен өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. 1952 жылы ол француздық модель Пуд Гадиомен танысты, көп ұзамай махаббат оянды және жұбайлар Нью-Йоркке көшу алдында үйленді.
Гринвич-Виллидж, 1953-1956 жылдар
1953 жылы Саутерн мен Гадиот АҚШ-қа оралып, Нью-Йорктегі Гринвич-Виллиджге қоныстанды. Париждегідей, Саутерн 1950-жылдардың соңында Виллиджде гүлденген көркемдік ортаның көрнекті тұлғасына айналды. Ол Роберт Франк, Энни Трукселл және Ларри Риверс сияқты суретшілермен танысты. Мейсон Хоффенберг арқылы, ол Парижден кейде келіп тұратын, Джек Керуак, Аллен Гинзберг және Грегори Корсо сияқты белгілі бит-жазушылармен танысты. Ол Нью-Йорктегі Five Spot, San Remo және Village Vanguard сияқты танымал джаз клубтарына жиі баратын. Осы кезеңде Саутерн британдық жазушы Генри Гриннің шығармаларын оқып, оған әуес болды. Гриннің жазуы Саутерннің ерте туындыларына күшті әсер етті, ал Грин Саутерннің ертедегі ынталы қолдаушыларының біріне айналды. Осы кезеңде Саутерн танылуға күресіп, өзінің алғашқы романы «Flash and Filigree» үстінде жұмыс істеп жатқанда әңгімелер жазды. Көптеген әңгімелері жетекші журналдар мен басылымдардан қабылданбады. Бұл жерде, Париждегідей, Саутерннің әйелі Пуд оны толықтай қолдады, бірақ олардың қарым-қатынасы Нью-Йоркқа келгеннен кейін бір жыл ішінде бұзылып, 1954 жылдың ортасында ажырасты. 1954 және 1955 жылдары Саутерн өзінің әдеби құрметтейтін Уильям Фолкнер мен Нельсон Алгренмен танысты. 1955 жылдың күзінде ол «Париж Review» журналы үшін Алгренмен сұхбат жүргізді. Олар сұхбаттан кейін де байланыста болды, ал Алгрен Саутерннің ертедегі достары мен жақтастарының бірі болды. 1954 жылдың ортасында Кёртис Браун агенттігімен келісімге келгеннен кейін Саутерннің өмірі өзгере бастады; олар арқылы ол үш әңгімесін Harper's Magazine журналына қабылдады. 1955 жылдың соңында «Күн мен туылмаған жұлдыздар» және «Пантерлер» әңгімелері бірге жарияланды, ал «Доктор Уорнерге ұшқан түнгі құс» 1956 жылдың қаңтар айындағы санында жарық көрді. 1955 жылдың қазан айында Саутерн модель, болашақ актриса және редактор Кэрол Кауффманмен танысты. Олар 1956 жылдың 14 шілдесінде үйленді.
Женева, 1956-1959 жылдар
Саузерн Кауфманмен бірге 1956 жылдың қазан айында Еуропаға оралды, Парижде тоқтады, содан кейін Швейцарияның Женева қаласына қоныстанды, онда 1959 жылға дейін тұрды. Кауффман ЮНЕСКО-да жұмыс істеді, ол оларды қолдады, ал Саузерн жазуын жалғастырды. Женевадағы жылдар өнімді кезең болды, ол «Flash and Filigree» романын баспаға дайындады, «Candy» және «The Magic Christian» романдарымен, сондай-ақ телесериалдар мен әңгімелермен жұмыс істеді. Олар Парижге сапарлап, Мейсон Хоффенберг, Аллен Гинзберг және Уильям С. Берроузбен кездесті, ал Лондонға барып Генри Гринмен және Кеннет Тайнанмен танысты. Нью-Йоркте болғанда Саузерн «Гринвич-Виллидждегі бір қыз туралы» әңгіме жазды, ол жақсы самариялық болғандықтан жұлдызды адаммен араласты. Бұл Мейсон Хоффенбергпен бірлесіп жазылған «Candy» романының негізі болды. 1956 жылдың соңында Парижге оралғанда Саузерн оқиғаны Хоффенберг сияқты бірнеше адамға көрсетті, ол кейіпкердің көбірек оқиғалары болуы керек деп ойлады. Саузерн Хоффенбергті біреуін жазуға ынталандырды, нәтижесінде «Candy» ауруханаға доктор Крайнкитке баратын эпизоды пайда болды. Екеуі кезекпен тараулар жазып, 1957 жылдың көктемі мен жазында Tourrettes sur Loup-қа бірге жұмыс істеуге жиі барып тұрды. Кітапты баспагер Морис Жиродиаске, мүмкін, Мэрилин Миске таныстырды, ол Саузернге сәйкес, Жиродиастың оны «жанды кітап» ретінде қызықтыруы мүмкін деп ойлады. Андре Дойч 1957 жылдың басында Саузерннің алғашқы романы «Flash and Filigree» қабылдады, ал «A South Summer Idyll» әңгімесі Paris Review журналының 15-шы санында жарияланды. Саузерндер жаз бойы Генри Гринмен Испанияда болды, ал Саузерн оны Paris Review үшін сұхбатқа алды. Сол жылы тағы бірнеше әңгіме жарық көрді, ол «Candy» романын аяқтаған кезде. Саузерн мен Грегори Корсо Жиродиасты сол кезде көп танылмаған автор Берроуздың «Жылаңаш түскі ас» романын басып шығаруға көндірді. 1958 жылдың басында Саузерн алғаш рет сценарий жазуға кірісіп, канадалық режиссер Тед Котчеффпен жұмыс істеді, ол жаңа құрылған ABC Weekend TV компаниясында жұмыс істеу үшін Ұлыбританияға келген. Котчефф Юджин О’Ниллдің «Император Джонс» романының телеверсиясын түсірді, ол наурыз айында Ұлыбританияда көрсетілді. Бұл «Flash and Filigree» романының жарық көргенімен бірге болды, ол Ұлыбританияда жақсы қабылданып, АҚШ-та салқын қабылданыпты. Саузернге арналған алғашқы ірі журналдық сұхбатын Элейн Дунди жүргізді, ол 1958 жылдың тамызында Ұлыбританияның Harper’s Bazaar журналында жарияланды. Қазан айында Олимпиа «Candy» романын Максвелл Кентон псевдонимімен шығарды, ал оны Париждің тәртіп сақшылары дереу тыйым салды. Саузерннің жеке жазған алғашқы романы «The Magic Christian» ақшаның жемқорлық әсерін сатиралық тұрғыдан зерттейді. Ол кітапты 1958-1959 жылдардың күзі мен қысында Женевада аяқтады, ал 1959 жылдың көктемінде Андре Дойч басып шығарды, бірақ ол көп ұзамай жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды. Кітап жарық көрген кезде Саузерндер АҚШ-қа оралуға шешім қабылдады, олар 1959 жылдың сәуір айында Женевадан Нью-Йоркке кетті.
The first major magazine interview with Southern, conducted by Elaine Dundy, was published in UK Harper's Bazaar in August 1958. In October Olympia published Candy under the pseudonym Maxwell Kenton, and it immediately was banned by the Paris vice squad. The Magic Christian, Southern's first solo novel, satirically explores the corrupting effects of money. He finished the book in Geneva over the fall and winter of 1958–1959. and it was published by André Deutsch in Spring 1959 to mixed reviews; however, it soon gained an avid cult following. By the time it had been published, the Southerns had decided to return to the U. S.; they left Geneva for New York in April 1959.
Шығыс Қанахан, 1959-1962 жылдар
АҚШ-қа қайтып келгеннен кейін Саузерн отбасы бірнеше ай дос-жақындарымен тұрды, одан соң өз үйін сатып ала алды. Олар Нью-Йоркке жақын, ауылдық жерді іздеді, осылайша Терри қалаға жұмысқа барып-қайтуға мүмкіндік алатын еді. Саузерн джаз музыканты және оркестр жетекшісі Арти Шоумен танысып, жақын дос болып, бірге жылжымайтын мүліктерді іздеуді бастады. Шоу Коннектикут штатының Шығыс Канаандағы фермаға аванс төледі, бірақ досының кеңесімен Саузерн Шоуды ферманы өзі сатып алуға көндірді, ол оны 23 000 долларға сатып алды. 1959 және 1960 жылдары ол Женевада бастаған «Хипстерлер» атты аяқталмай қалған романымен жұмысын жалғастырды. Ол ескі досы Плимптонның Нью-Йорктегі суретшілер мен жазушылардың қауымдастығына қосылды, ол да Нью-Йоркқа оралған еді. Ол Cedar Tavern-де жиі кездесіп, Джеймс Джонс, Уильям Стайрон, Норман Мейлер, Филип Рот, Гарольд «Док» Хьюмс, Джек Гелбер, Жюль Фейфер, Блэр Фуллер, Гор Видал, Кеннет Тайнан, Ага Хан, «Beyond The Fringe» британдық комедиялық сахналық қойылымының актерлері, Джеки Кеннеди, британдық актриса Жан Марш және Тайнанның бірінші әйелі Элейн Данди сияқты адамдармен араласты, соның арқасында ол сатирик Ленни Брюспен танысты. «Flash and Filigree» 1958 жылдың күзінде Coward McCann баспасынан АҚШ-та жарық көрді. Осы кезеңде «Хипстерлер» романынан бірнеше үзінділер «Red Dirt Marijuana» (Evergreen Review журналы, 1960 жылғы қаңтар-ақпан) және «Razor Fight» (Glamour журналы) сияқты қысқа әңгімелер түрінде жарияланды. Ол Лотте Ленья туралы эссе жариялады. 1960 жылдың басында ол «The Nation» журналы үшін кітап туралы рецензиялар жаза бастады, олар келесі екі жыл бойы жарияланды. Сол жылы ол өзінің ескі париждік достары Трокки мен Ричард Сивермен бірлесіп, Фредерик Фолл компаниясы үшін «Writers in Revolt» – қазіргі заманғы көркем әдебиет антологиясын құрастырды. Редакциялау процесі күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылды: есірткі ісінен Трокки Канада арқылы Ұлыбританияға қашуға мәжбүр болды, Саузерн мен Сиверді кітапты аяқтау үшін қалдырды, ал редактор Стивен Левинге көмек көрсету үшін шақырылды. Терри мен Кэролдың жалғыз баласы, Нил Саузерн 1960 жылдың 29 желтоқсанында дүниеге келді. Осы шақта Саузерн Морис Жиродиастың жаңа «Olympia Review» журналына жазуға кірісті. Ол Путнам компаниясымен «Candy» романын өзінің және Хоффенбергтің нақты есімдерімен қайта басып шығару туралы келіссөздер жүргізді және өз әдеби агенті ретінде Стерлинг Лордты тағайындады. 1962 жылдың жазында Саузерн екі ай бойы «Esquire» журналында редактор болып жұмыс істеді, осы кезеңде ол журналда «Аксотельге жол» сияқты бірнеше әңгімелер жариялады. «Esquire» арқылы ол Владимир Набоковтың «Лолита» романының экрандық адаптациясын аяқтаған жас режиссер Стэнли Кубрикті сұхбатқа шақырды. Саудерн Кубрик туралы көп білмесе де, режиссер Саудерннің еңбектерін жақсы білген, себебі «Лолита» фильмін түсірілімі кезінде Питер Селлерс оған «Сақуанатты христиан» кітабын сыйлаған еді.
In the summer of 1962, Southern worked for two months as a relief editor at Esquire, and during this period, he had several stories published in the magazine, including "The Road to Axotle". Through Esquire, he interviewed rising filmmaker Stanley Kubrick, who had completed his controversial screen adaptation of Vladimir Nabokov's novel Lolita. Although Southern knew little about Kubrick, the director was well aware of Southern's work, having been given a copy of The Magic Christian by Peter Sellers during the making of Lolita.
Доктор Странглав
Саузерннің өмірі мен мансабы 1962 жылдың 2 қарашасында түбегейлі өзгерді, ол Лондонға шақырып, Кубриктің жаңа фильмінің сценарийін жазуға шақыратын телеграмма алды. Стенли Кубрик Питер Селлерстің ұсынысымен Саузернге «Доктор Странжлав немесе: Қамырды тоқтатып, бомбаны сүюді қалай үйрендім» (1964) фильмінің сценарийін қайта қарауға көмектесуді сұрады. Фильм Питер Джордждың «Қызыл ескерту» (1958) суық соғыс триллеріне негізделген, Кубрик оның құқықтарын 3000 долларға сатып алған. Кубрик пен Джордждың бастапқы сценарийі («Құтқарылу шеті» деп аталатын) тікелей саяси триллер болды. Содан кейін олар оны сатирикалық форматта қайта өңдеді (алдын ала «Террордың нәзік тепе-теңдігі» деп аталды), онда «Қызыл ескерту» сюжеті шетелдік барлау қызметі жасаған фильмнің ішіндегі фильм ретінде бейнеленді. Саузерннің жобадағы жұмысы қысқа, бірақ қарқынды болды; ол ресми түрде сценарийде 1962 жылдың 16 қарашасынан 28 желтоқсанына дейін жұмыс істеді. Саузерн амфетамин-барбитуратты «диеталық таблетка» Дексамилге сүйенуді бастады, оны қарқынды қайта жазу процесінде сергек ұстау үшін; кейінгі жылдары ол ұзақ мерзімді амфетаминге тәуелділікке шалдықты. Амфетаминге теріс пайдалануы, алкогольді және басқа да есірткілерді көп ішуі оның кейінгі өмірінде денсаулық мәселелеріне елеулі үлес қосты. Саузерн мен Кубрик жасаған басты өзгеріс – сценарийді «фильм ішіндегі фильм» құрылымынан бас тартып, қара комедия ретінде қайта құру болды. Кубрик, Джордж және Саузерн сценарийді бөлісті, бірақ фильмнің жарық көргеннен кейін үш адамның арасында шатасу мен кейбір қақтығыстарға әкелген кімнің қандай үлесі бар екендігі туралы бәсекелестік талаптары туды. Кредит мәселесі Селлерстің көптеген импровизациялық үлестерімен шатастырылды – ол көбінесе түсірілім алаңында спонтанды түрде ойын көрсетті, сондықтан Кубрик Селлерстің осы шабытты түсіру үшін оның көріністерінде мүмкіндігінше көп камераға түсіруге көз жеткізді. Арт Миллердің айтуынша, Саузернді ешқашан аяқталмаған комикстік фильмнің сценарийін жазуға жалдаған тәуелсіз продюсер, Саузерн оған «Доктор Странжлавта» оның жазуының ең жақсы мысалы – B-52 ұшқышы Т.Дж. «Король» Конгтың (Slim Pickens ойнаған) өмір тіршілік ету жиынтығының мазмұнын оқып, кейбір заттармен адам «Вегаста өте жақсы демалыс күнін» өткізе алатынын қорытындылайтын көрініс екенін айтқан. Көрініс түсірілген кезде Пикенс сценарий бойынша сөйлеген («Даллас»), бірақ «Вегас» сөзі постпродакшн кезінде қайта жазылды, өйткені фильм президент Джон Ф. Кеннедидің 1963 жылдың қарашасында Даластағы қазасынан көп ұзамай жарық көрді. Миллердің айтуынша, Питер Селлерс Саузернге «Роза пантера» фильмдер сериясындағы Селлерстің кейіпкері Инспектор Клузо үшін ең танымал комедиялық эпизодтарды жасау үшін ондаған мың доллар төлеген. Сонымен қатар, Саузерн Селлерске диалогтық жаттығулар жасауда көмектескен. Бастапқыда төрт рөлді ойнауға жоспарланған, оның ішінде Техастық B-52 бомбалаушы ұшқышы майор Конгтың рөлі де бар, актер акцентті меңгеруде қиындықтарға тап болды. Саузерн, туған техастық, Селлерс оқысын деп, өзін Конгтың сөздерін айтып жатқанын жазды. Конг рөлінде ешқашан ыңғайлы болмаған Селлерс, білегін сындырып, Кубрикті қайта ойнауға мәжбүрлегеннен кейін, рөлден бас тартты. Рөл ақырында актер Слим Пикенске тиді, оны Кубрик Марлон Брандоның «Бір көзді Джек» фильмінде жұмыс істеген кезінде кездестірді. 1964 жылдың қаңтарында фильм кеңінен көрсетілгеннен кейін, Саузерн БАҚ-тың қызығушылығына ие болды және қателікпен сценарийге басты автор ретінде несие берілді, ол бұл қате түсінікті түзетуге көп әрекет етпеді. Бұл Кубрикті, сценарийді бөлісуге келмейтін адам ретінде белгілі болғандықтан, және Питер Джорджты ашуландырды, ол 1964 жылдың 8 мамырында жарық көрген Life журналында Саузерн туралы жарияланған фоторепортажға жауап ретінде шағым жазды. Мақалада Саузерн бұрынғы «жүздік сценарийді» «түпнұсқалық қастерсіз сатирикалық фильмге» айналдырғаны туралы айтылғаннан кейін ренжіді, Джордж Кубрикпен сценарийде 10 ай бойы бірге жұмыс істегенін, ал Саузерн тек «1962 жылдың 16 қарашасынан 28 желтоқсанына дейін қысқа мерзімге жұмыс істегенін» атап өтті. «Доктор Странжлавтағы» жұмысын аяқтағаннан кейін Саузерн фильмге көбірек жұмыс іздеуді бастады. Ол қарастырған жұмыстарға Джон Шлезингердің Айрис Мердоктың «Арлы-жалалы бас» романының экрандастырылуы және Питер Йейтс режиссерлік ететін, Гарри Солцман мен Кубби Брокколинің Джеймс Бонд командасы шығаратын «Неке ойыны» жобасы кірді. Ол сондай-ақ Джон Фаулздың «Жамшы» романы бойынша эссе жазды, ол оны аталған фильмнің сценарийін жазуға көмектесуге алып келді. Саузерннің жазу мансабы 1963 жылы дамыды. Оның «Оле Мисте айналу» эссесі 1963 жылдың ақпанында Esquire журналында жарияланды, және бұл сатирикалық репортаж қазір Жаңа журналистиканың негізгі туындыларының бірі ретінде танылған. Бұған «Үлкен шеруге қатысушыларды іздеу» (Бей-оф-Пигс тақырыбында) және оның ең жақсы Париж әңгімелерінің бірі «Сен тым заманауисің, сәби» сияқты бірнеше эсселер жарық көрді. «Жазушылар көтерілісі» антологиясы көктемде жарық көрді, одан кейін 1963 жылдың американдық бестселлерінің тізімінде екінші орын алған «Candy» американдық басылымы жарық көрді.
"Үлкен уақыт", 1964-1970
"Др. Странгеллав" және "Кенди" кітабының қайта басылуы Саузерннің мансабындағы шешуші кезең болды, ол сол заманның ең танымал жазушыларының біріне айналды. Биограф Ли Хиллдің сөздерімен айтқанда, Саузерн келесі алты жылды "сұлулық, ақша, үздіксіз қозғалыс пен қызығушылыққа толы олимпиялық әлемде" өткізді, халықаралық әдебиет, кино, музыка және тележұлдыздармен араласып, олармен бірге жұмыс істеді. "Др. Странгеллав" бойынша жұмысы оған жоғары төленетін сценарий жазушы және сценарийді түзетуші ретінде табысты мансапқа жол ашты, соның арқасында ол "Др. Странгеллав" үшін алған 2000 доллардан кейін ақысын 100 000 долларға дейін көбейтуге мүмкіндік алды. 1960 жылдардың екінші жартысында Саузерн бірқатар "культтік" фильмдердің сценарийлерінде жұмыс істеді. Осы кезеңдегі оның жұмыстары: "Сүйікті" (1965), "Жамшы" (1965), "Синциннати баласы" (1965), "Казино Рояль" (1967), "Барбарелла" (1968), "Жай салт атты" (1969), "Сақуаныш христиан" (1969) және "Жолдың соңы" (1970) фильмдерін қамтиды.
"Синциннатидің сүйікті баласы"
1964 жылдың басында Саузерн британдық жазушы Кристофер Ишервудпен Эвелин Уоның сатирикалық романы "Сүйікті" фильмінің экрандастырылуы бойынша жұмыс істеді. 1964 жылдың көктемінде түсірілім кейінге қалдырылғанда, Саузерн Шығыс Ханаанға оралып, Джон Фаулздың "Жамшы" фильмінің сценарийін қайта жазу жұмысын жалғастырды, бірақ ол оқиғаның соңына енгізілген өзгеріске келіспегендіктен жобадан бас тартты. 1964 жылдың тамызында Саузерндер Лос-Анджелеске көшіп барды, онда Терри "Сүйікті" фильмінің сценариінде жұмыс істей бастады, ол үшін MGM/Filmways оған айына 3000 доллар төледі. Саузерннің жұмысы және оның байланыстары оны көптеген Голливуд жұлдыздарымен, соның ішінде Бен Газзарамен, Дженнифер Джонспен, Дженис Руллмен, Джордж Сегалмен, Ричард Бенджаминмен, Джеймс Кобёрнмен, Питер Фондамен және Денис Хоппермен, сондай-ақ оның әйелі Брук Хейвордпен таныстырды. Хоппер, қазіргі заманғы өнердің жанкүйері және коллекционері, кейіннен Саузернге британдық галерея иесі және өнер сатушы Роберт Фрейзерді таныстырды. Лос-Анджелеске келгеннен кейін көп ұзамай, Саузерн MGM студиясының ауласында жас канадалық актриса және биші Гейл Гербермен кездесті. Гербер, сахналық аты Гейл Гилмор, Элвис Пресли фильмінде биші болып жұмыс істеді және "Сүйікті" фильмінде сөйлеусіз рөлде ойнады. Саузерн мен Гербердің арасында тез арада махаббат оянып, 1964 жылдың шілде-тамызында олардың қарым-қатынасы күшейді. Саузерннің әйелі мен ұлы Шығыс Ханаанға оралғаннан кейін, Саузерн мен Гербер Chateau Marmont қонақүйінің люксіне бірге көшіп барды. Олар 1965 жылы Кауффманнан ажырасты. Ричардсон мен Ишервудпен бірге жұмыс істеген Саузерн Уоның романын "Голливудқа, тұтынушылыққа және адамның өлімнен қорқуға байланысты екіжүзділікке қарсы шабуылға" айналдырды. Саузерн сонымен қатар Уильям Клэкстонның суреттерімен безендірілген естелік кітап үшін мәтін жазды. Фильмдегі жұмыс 1965 жылдың көп бөлігінде жалғасты, Саузерн мен Гербер бос уақыттарын жаңадан тапқан кино жұлдыздарымен Малибуда, Калифорнияда өткізді. "Сүйікті" фильмінің қосымша өндірушісі Джон Кэлли Саузерннің Chateau Marmont люксіне жиі келіп тұратын, ол Саузернге Filmways компаниясының бірнеше жобаларында жұмыс істеуге шақырды, соның ішінде "The Cincinnati Kid" және "Don't Make Waves". "Сүйікті" фильмінің түсірілімі аяқталғаннан кейін, Саузерн Стив Маккуиннің ойнаған "The Cincinnati Kid" сценарийі бойынша жұмыс істей бастады. Ол сценарийдің әртүрлі нұсқаларында жұмыс істеген бірнеше жазушылардың бірі болды, соның ішінде Пэдди Чайефский, Джордж Гуд және Ринг Ларднер кіші. Алғашқы режиссер Сэм Пеккинпа рұқсатсыз жалаңаш сахналарды түсіргені үшін түсірілім басталғаннан бір апта өткен соң жұмыстан босатылды. (Ол 1969 жылы "The Wild Bunch" фильмін түсіргенге дейін тағы бір фильм түсірмеді.) Оның орнына Норман Джуисон келді, және осы өндірісте жұмыс істеген кезде Саузерн актер Рип Торнмен жақын және берік достық қарым-қатынас орнатты.
Casino Royale, Барбарелла, Конфеттер
1966 жылға қарай Альберт Р. Брокколи мен Гарри Солтцман продюсерлік еткен Ян Флемингтің Джеймс Бонд сериясының киноадаптациясы сәтті және танымал фильм франшизасына айналды. Дегенмен, Флемингтің алғашқы Бонд романы «Казино Рояль» романының құқықтарын қарсылас продюсер Чарльз К. Фельдман сатып алған. Ол «Казино Рояльді» Eon Productions Джеймс Бонд фильмі ретінде жасауға тырысты, бірақ Брокколи мен Солтцман одан бас тартты. «Эон» сериясымен бәсекелесе алмайтынына сенген Фельдман фильмді Джеймс Бондтың ғана емес, бүкіл тыңшылық фантастика жанрының пародиасы ретінде түсіруді шешті. Питер Селлерс пен Орсон Уэллс қатысқан казино сегменті – романға негізделген жалғыз бөлім. Саузерн мен Гейл Гербер 1966 жылдың басында Лондонға көшіп келді, Саузерн «Казино Рояль» сценарийінде жұмыс істеу үшін шақырылды. Эпизодтық «жартылай психоделикалық бурлеск» Джозеф МакГрат, Роберт Пэриш, Вэл Гест, Джон Хьюстон, Ричард Талмадж және Кен Хьюз кіретін команданың әртүрлі режиссерлік немесе бірлесіп режиссерлік еткен сегменттерінен тігілген хаотикалық өндіріс болып шықты. Орсон Уэллс пен жұлдыз Питер Селлерс арасындағы қақтығыс көптеген жоспарланған көріністердің түсірілмеуіне себеп болды, бұл Селлерстің казино көріністерін түсіру кезінде кетіп, қайтудан бас тартуымен аяқталды. Көптеген жазушылар сценарийге үлес қосты, оның ішінде Саузерн (Селлерс үшін көптеген диалогтарды жазған), Вуди Аллен, Вольф Манковиц, Майкл Сейерс, Фрэнк Бакстон, Джозеф Хеллер, Бен Хехт, Микки Роуз және Билли Уайлдер. Саузернмен Роберт Фрейзерге Деннис Хоппер таныстырды, ал ол Лондонға «Казино Рояль» жұмысына келгенде, Гейлмен бірге Фрейзердің «джет-сет» салонының құрамына кірді, онда Битлз, Роллинг Стоунз, фотограф Майкл Купер, интерьер дизайнері Кристофер Гиббс, модель-актриса Анита Палленберг, кинорежиссер Николас Роэг, суретші Фрэнсис Бэкон, продюсер Сэнди Либерсон, Гиннесс мұрагері Тара Браун және модель Донайе Луна болды. Саузерн фотограф Майкл Купермен жақын дос болды, ол Роллинг Стоунз-дің ішкі шеңберінің мүшесі болды және Битлз-дің Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band LP-нің мұқаба суреттерін түсірді. 1966 жылдың көктемінде Саузерн Канн кинофестиваліне қатысты, онда ол Энди Уорхол мен Жерард Малангамен кездесті, және ол Малангамен көп жылдар бойы байланыста болды. Лондонға оралғаннан кейін ол «Казино Рояль» сценарийін және Питер Селлерс үшін «Солдат христиан» романының экрандауын жалғастырды, ол өзінің фильм нұсқасын жоспарлап отырды. Сэнди Либерсон Саузерннің алғашқы романы «Flash and Filigree»-ді сатып алды, ал United Artists «Candy»-ді сатып алды. Майкл Купер сонымен қатар Саудернді Энтони Берджесстің «Механикалық апельсин» романымен таныстырды, ал кейіннен Саудерн Стэнли Кубрикті кітаптың өзінің фильм нұсқасын жасауға шақырды, өйткені MGM Кубриктің Наполеон туралы жоспарланған фильмін қолдамады. Содан кейін Саудерн мен Купер романның өз фильмдік бейімделуін жоспарлай бастады, Мик Джаггер мен Роллинг Стоунз Алекс пен оның бандиттері ретінде ойнайды. Си Литвинов арқылы Саудерн кітапты 1,000 долларға сатып алды (соңғы бағасы 10,000 долларға қарсы), ал Либерсон мен Дэвид Путтем Paramount-пен даму келісімін жасасты, ол Саудерн мен Купердің жобасына кепілдік берді. Актер Дэвид Хеммингс Алекс рөліне қысқа уақыт қарастырылды – Купер мен Стоунстың ашуы үшін – және режиссерлік кресло бастапқыда Ричард Лестерге ұсынылды, ол одан бас тартты. Содан кейін Саудерннің ескі досы Тед Котчеффке жақындады, бірақ бұл кезде жоба тоқтады – сол кездегі британдық цензура ережелеріне сәйкес, емдеуді Лорд Чемберленге тапсыру керек болды, ол оны оқымай, қоса берілген жазбамен қайтарып берді: «Мен бұл кітапты білемін және сіз оны киноға түсірудің жолы жоқ. Бұл заңсыз жастардың қоқан-лоқысын қозғайды». Нәтижесінде Paramount оны «қайта қарауға» кірісті, ал үш жылдан кейін оны Кубрик сатып алды. «Казино Рояль» фильмін түсіру кезінде жиі тоқтаған кезде, Filmways Дэвид Нивенді және Шарон Тейтті өзінің алғашқы фильмдік рөлінде көрсеткен «Арамшылдың көзі» экзотикалық триллерінің сценариінде «жапсыру және жарқырау» жұмысын жасауға Саудернге жалданды. 1966-1967 жылдың қысында ол Роджер Вадимнің «Барбарелла» кинофильміне сценарий жазуға кірісті, сондай-ақ Тед Котчефф режиссерлік жасаған «Жайсыз сағаттар» телехикаясының Джордж Сегал мен Иветт Мимие басты рөлдерін сомдаған. 1967 жылы 1 маусымда «Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомы жарық көрді, оның суреті альбомның алдыңғы мұқабасында (Ринго Старрдың ұсынысы бойынша) Копер суретке түсірген. Көп ұзамай оның қысқаша шығармаларының жинағы «Red Dirt Marijuana and Other Tastes» АҚШ-та жарық көрді. Ол сыншылардың оң пікірлерін алды, ал мұқабасында Гор Видальдің мақтау сөздері болды, ол Саудернді «біздің ұрпақтың ең терең ақылды жазушысы» деп сипаттады. «Барбарелла» жұмысы 1967 жылдың аяғына дейін жалғасты, ал Саудерн Вадимді өзінің досы Анита Палленбергті Қара Падиша айылына таңдауға көндірді. 1967 жылдың желтоқсанында «Candy» фильмінің түсірілімі Римде режиссер Кристиан Маркуандтың басшылығымен басталды. Онда жаңадан келген Эва Аулин бас рөлде ойнады және «Казино Рояль» сияқты, көптеген жұлдыздар эпизодтық рөлдерде ойнады, оның ішінде Ричард Бертон, Марлон Брандо, Джон Астин, Ринго Старр, Уолтер Маттау және Анита Палленберг. Саудерн жазған түпнұсқа сценарийді Бак Генри қайта жазды (ол фильмде атты жоқ эпизодтық рөлде де ойнады). «Казино Рояль» сияқты, ол хаотикалық өндіріс болып шықты және күтілгендей болмады; ол 1968 жылдың желтоқсанында шыққан кезде сыншылар тарапынан жағымсыз пікірлер алды және оның әсері оның негізгі демеушісінің қаржылық құлдырауымен әлсіретілді.
Жеңіл жүретін, жолдың соңы
1967 жылдың қазан айында «Барбарелла» фильмінің түсірілімі аяқталған соң, режиссер Роджер Вадим Питер Фонда мен Вадимнің әйелі Джейн Фонданың қатысуымен «Өлгендердің рухтары» атты топтама фильмнің эпизодын түсіре бастады. Осы фильмді түсіру барысында Питер Фонда «заманауи вестерн» түсіру арманы туралы айтты, онда мотоциклшілер ковбойлардың орнын басады. Бұл идея Роджер Корманның ықпалды, төмен бюджетті «пайдалану» байкер фильмдерінің, әсіресе «Жабайы періштелер» (1966) және оның жалғасының сәттілігінен көп шабыт алды. Фонда Америкаға оралғаннан кейін бұл идеясын Хопперге ұсынды, ал Саутхерн жобаға қолдау көрсетіп, сценарийді жазуға келісті (аптасына 350 доллар). Саутхерн, Фонда және Хоппер 1967 жылдың қараша айында Нью-Йорк қаласында кездесіп, идеяларын дамытты. Осы ой-толғаулар Саутхернның 1967 жылдың желтоқсанынан 1968 жылдың сәуіріне дейін жазған сценарийінің негізін құрады. Саутхерннің ұсынысы негізінде «The Monkees» телесериалын және «The Monkees» фильмін өндірген Raybert Productions компаниясы фильмді 350 000 АҚШ доллары көлемінде қаржыландыруға келісті (пайданың үштен бірін алғанға дейін), ал Columbia Pictures фильмді көрсетуге келісім берді. Саутхерн ақырында сценарийді жазуда Хоппер мен Фондаға көмектесті, бірақ олардың сценарийге қосқан үлесі туралы пікір келіспеушіліктер болды. Хоппер мен Фонда кейінірек Саутхерннің үлесін азайтуға тырысып, фильмнің көп бөлімдері (мысалы, зират көрінісі және Марди Гра сахнасы) импровизацияланғанын мәлімдеді, ал өндіріске қатысқан басқалар (соның ішінде Саутхерннің өзі) осы көрінестердің көпшілігі толыққанды сценарий бойынша жазылғанын және негізінен оның жазғанын айтты. Фильмнің негізгі идеясы Фондаға тиесілі болғанымен, «Easy Rider» атауын Саутхерн ұсынды (бұл американдық Оңтүстікте жезөкшеге күтім жасайтын адамды білдіретін сленгтік сөз) және Саутхерн сценарийдің бірнеше алғашқы нұсқаларын жазды. Өндіріс барысында Саутхерн Хоппер мен Фонданың оның жазғандарын «ақымақ диалогтармен» алмастыруына алаңдады және оның басты кейіпкерлер үшін жазған материалдарының көп бөлігі монтаж кезінде қиылып қалды. Сонымен қатар, Фонда мен Хоппер түсірілім кезінде көбінесе импровизациялады. Саутхерн бастапқыда кішкентай қала адвокатының рөлін (Джек Николсон ойнады) өзінің досы Рип Торн үшін жазған, бірақ Торн Нью-Йорк мейрамханасында Хоппермен туған жанжалдан кейін, екеуі төбелес етіп жаздағаннан кейін жобадан бас тартты. Саутхерн «Easy Rider» түсірілімі басталғанда басқа жобалармен де айналысты – ол өзінің келесі романы «Blue Movie»-ді аяқтады, суретші Ларри Риверспен «Есек пен сүйікті» кітабы бойынша жұмыс істей бастады, «The Magic Christian» фильмінің сценарийінің соңғы нұсқаларын жазды және Арам Авакянмен «Жолдың соңы» атты фильм жобасы туралы әңгімелесті. 1968 жылдың жазында «Эсквайр» журналы одан 1968 жылғы Демократиялық ұлттық конвентін Чикагода жариялауды сұрады. Саутхерн оқиғаға Берроуз, Жан Жене (Самуэль Беккеттің соңғы минуттағы ауыстыруы) және Джон Сакпен бірге қатысты, ал оның досы Майкл Купер суретке түсті. Саутхерн және оның достары бейбіт демонстрациялар полиция шабуылдағаннан кейін қатыгез зорлық-зомбылыққа ұласқан кезде оқиға орнында болды. Саутхерннің оқиға туралы эссесі «Эсквайр» журналында жарияланған соңғы туындысы болды. «Easy Rider» фильмінің монтаждалуы көп айларға созылды, өйткені Хоппер мен Фонда соңғы нұсқасы туралы дауласты. Хоппер Crosby, Stills, Nash & Young-тің жоспарланған саундтрегінен бас тартып, іріктеу үшін қолданған әндер тобына, оның ішінде The Byrds, Jimi Hendrix және Steppenwolf музыкасын қосты. «Easy Rider» Канн кинофестивалінде көрсетілгенде сенсация тудырды және 1969 жылғы америкалық фильмдердің ішіндегі ең табысты төртінші фильм болды, 19 миллион доллар тауып, екі «Оскар» номинациясын алды. Бұл Хоппер мен Фондаға үлкен қаржылық және көркемдік табыс әкелді және жас тәуелсіз өндірушілерге Голливуд «жүйесін» ашуға көмектессе де, пайданың көп бөлігі Саутхернмен бөліспеді, ал оның үлесін басқалар бірнеше рет азайтып көрсетті. Саутхерннің келесі маңызды сценарийі Джон Барттың романынан бейімделген «Жолдың соңы» болды, онда Стейси Кич, Дороти Тристан және Джеймс Эрл Джонс ойнады. Оны оның досы Арам Авакян түсірді. 1969 жылдың қараша айында «Life» журналында режиссер мен фильм туралы кең мақала жарияланды, бұл сынға алып келді, ал фильм жарық көрген кезде қатты сынға ұшырады, әсіресе басты әйел кейіпкері аборт жасайтын графикалық көрінісі үшін, нәтижесінде фильмге «Х» рейтингісі берілді.
Сиқырлы христиан
"Солдат христиан" Питер Селлерстің сүйікті кітаптарының бірі болды – оның Стенли Кубрикке сыйлаған бір данасы Саузерннің "Доктор Странгелов" үшін жұмысқа алынуына себеп болды. Ал кітаптың киноға түсірілуі актер үшін ұзақ жылдар бойы арман болған жоба еді, ол Гай Грандтың басты рөлін ойнауды жоспарлаған. 1968 жылы Саузерн өндіріске қабылданды және ол сценарийдің оннан астам нұсқасымен жұмыс істеді. Селлерс та оған қолғабыс етті, Саузерн "Жолдың соңы" фильмімен айналысып жатқанда. Селлерстің тілегімен, Саузерн мен режиссер Джозеф Макграттың нұсқасын Грэм Чэпмен мен Джон Клиз – жас британдық комедия жазушылары, кейін Монти Пайтон тобының мүшелері ретінде танымал болғандар – қайта жазды. Клиз кейін Макграттың "комедиялық құрылым туралы түсінігі болмаған" дейді және фильмнің "әртүрлі танымал адамдардың эпизодтық қатысуынан" тұратынына наразылық білдірді. Фильм 1969 жылдың ақпан және мамыр айлары аралығында Лондонда түсірілді. Түсірілім тобының басында Селлерс (Гай Гранд рөлінде) және Ринго Старр – оның ұлы Йонгман Гранд (фильм үшін жаңадан жасалған кейіпкер) болды, сондай-ақ Спайк Миллиган, Кристофер Ли, Лоренс Харви, Ракель Уэлч, Роман Полански және Юл Бриннер сияқты актерлер эпизодтық рөлдерде ойнады. "Доктор Странгелов" сияқты, Селлерс түсірілім барысында сценарийді жиі импровизациялап ойнады. Өндіріс кезінде Макграт пен Саузерн гангстер Датч Шульцтің өміріне негізделген болашақ жобаны талқылады, оны Берроуз бен Троккимен бірлесіп жасау жоспарланған, бірақ бұл жоба іске аспады. "Солдат христиан" Грандтың үлкен резервуарды малдың ішек-қарны мен зәрмен толтырып, содан кейін ақшаны лас суға лақтыруымен аяқталады, бұл адамдар ақша үшін қаншалықты төмендеуге дайын екенін көрсету үшін жасалады. Алғашқы жоспар бойынша, кульминациялық сахна Нью-Йорктегі Азаттық мүсінінің алдында түсірілуі керек еді, және АҚШ Ұлттық саябақтар қызметі осы өтінішке келісім берді. Селлерс, Макграт және Саузерн содан кейін Queen Elizabeth 2 кемесімен Нью-Йоркке сапарлады (әр адамға 10 000 долларға дейін шығын кеткені хабарланды), бірақ студия түсірілімге қаржы бөлмей, оны Лондонға көшіруге мәжбүр болды. Сахна ақырында Оңтүстік жағалауда, жаңа Ұлттық театр ғимаратының жанында түсірілді. Фильмнің тұсаукесері 1970 жылдың 12 ақпанында өтті, бірақ сыншылардың пікірі жылы болған жоқ.
Кейінгі мансап
1970 жылдары Саузерннің ықпалы тез төмендеді – оның экрандық жұмыстары азайды, кітаптары мен әңгімелерінің саны кеміді, және ол бақылаудан шыққан есірткіге тәуелді адам ретінде танылды. Ол көп ішімдік ішіп, түрлі дәрі-дәрмектер қабылдады; әсіресе, Дексамилге (Dexamyl) тәуелділігі жасымен бірге денсаулығына кері әсер етті. Биограф Ли Хилл Саузерннің алкогольге тәуелді болғанын және оның бейнесінің көбінесе Нью-Йорктегі мерекелік шаралардағы және әлеуметтік өмірдегі сирек кездесетін қатысуларына негізделгенін айтады; жеке өмірінде ол шаршамас жұмыскер болып қалды. Оның кейінгі мансабы қаржылық қиындықтармен усложнился. 1960 жылдардың соңында Саузерннің ысырапшылдығы мен қаржылық білімінің жетіспеуі оны қиын жағдайға түсірді және ол 1972 жылдан бастап бірнеше рет IRS-тің тексеруінен өтті, нәтижесінде үлкен салық есептері мен айыппұлдар төлеуге мәжбүр болды. Салық мәселелері өмірінің соңына дейін оны мазалады. 1968 жылы ол "Жазушылар мен редакторлар соғыс салықтарына қарсы наразылық" декларациясына қол қойып, Вьетнам соғысына қарсылық білдіре отырып, салық төлеуден бас тартуға уәде берді. Ақпараттық ашықтық туралы заңға сәйкес жарияланған құжаттарға сүйенсек, Саузерн мен оның әйелі Кэрол 1965 жылдан бастап ФБР бақылауында болған. 2000 жылы Берроустың жақын досы Виктор Бокрис (Саузерн туралы "Интервью" журналында мақала жазған) бұл бақылаудың және Саузерннің "IRS-тің мазалауының" (Никсон әкімшілігінің Энди Уорхол мен Роберт Раушенберг сияқты қаржылық тұрақты жазушыларға қарсы қолданған стратегиясы) оны Голливудта қара тізімге енгізгенін болжады, бірақ Хоффенберг пен Хоппер сияқты жақын достарының, оның есірткіге тәуелділігінің тарихы мен басқа да медиадағы мүмкіндіктерге қатысты опасыздықтары Саузерннің жазушы ретіндегі тиімділігін төмендетуге ықпал еткен болуы мүмкін.
1970 жылдар
1970 жылдың желтоқсанында Саузерн өзін Денис Хопперден «Easy Rider» фильмінен табыс бөлігін сұрап, тіпті жалбарынатын жағдайға түсірді, бірақ Хоппер одан бас тартты. Саузерннің тұрақсыз қаржылық жағдайы, фильмнің коммерциялық сәттілігінің арқасында байлыққа кенелген оның шығармалас серіктестеріне зерттес болды. Өмірінің соңына дейін Саузерн салық төлемдері мен айыппұлдарды төлеу үшін үнемі жұмыс іздеуге мәжбүр болды, сонымен қатар Шығыс Канаандағы шаруашылыққа ипотека төлемдерін жасау үшін де күресті. «Көк фильм» 1970 жылдың күзінде Стэнли Кубрикке арналып шықты. Ол орташа сынға ұшырады, ал «Нью-Йорк Таймс» газетінің кітапқа жарнама беруден бас тартуы сатылымды нашарлатты. «Easy Rider» фильмінен кейін Саузерн «God Is Love», DJ (Норман Мейлердің кітабы негізінде), «Hand Painted Hearts» (Томас Баумның әңгімесі негізінде) және Тони Гудстонмен бірлескен «Drift» сияқты әртүрлі сценарийлер бойынша жұмыс істеді. Фонда мен Хоппер «Easy Rider» фильмінің көп бөлігі импровизацияланғанын айта бергенімен, Саузерн өзінің рөлі туралы үнсіздік сақтады, бірақ Джек Николсонның фильмдегі лагерь маңындағы сахнадағы сөзін импровизациялағаны туралы мәлімдемеге қарсылық білдіру үшін «Нью-Йорк Таймс» газетіне хат жазуға мәжбүр болды. Терри мен Кэрол Саузерн жақсы қарым-қатынаста болды және Саузерн ұлы Найлға көмектесіп, оны тәрбиелеуге атсалысты. Салық инспекциясының тергеулері Кэролға да әсер етті, ол қайтыс болған әкесінен қалған мұраны Терридің салықтық төлемі ретінде тәркіледі. Кейін ол Crown Publishing баспасында редактор болып жұмыс істеді және сыншы Александр Кенеасқа үйленді. Осы кезеңде Саузерннің іске аспаған жобаларына Натанаэль Уэсттің «Жай миллион» романын бейімдеу және Артур аңызы негізінде Мик Джаггерді басты рөлге қарастырған «Merlin» сценарийі кірді. Саузерн 1972 жылы «Роллинг Стоунз» тобының Америкалық турнесін баяндап, Питер Бердпен бірлесіп жұмыс істеді. Олар Саузерн қайтыс болғанға дейін «Ойынның соңы» сценарийі бойынша үнемі жұмыс істеді. Саузерн турдың баканалдық атмосферасына батып, оның «Стоунз» турнесі туралы «Лаппинг тілге міну» атты очеркі 1972 жылдың 12 тамызындағы «Saturday Review» журналында жарияланды. Ол сондай-ақ Джордж Макговерннің қайырымдылық шарасында орындалған Никсонға қарсы әдепсіз скетч жазды, ал «Оле Мисс-тегі Твирлин» «Жаңа журналистикаға» енгізілді. Ақша мәселесімен (IRS ісімен күшейтілген) байланысты, Саузерн Нью-Йорк университетінде сценарий жазу бойынша қосымша лекция оқыды, онда ол 1972 жылдың күзінен 1974 жылдың көктеміне дейін сабақ берді; студенттер арасында танымал болғанымен, ол ақырында жергілікті барда сабақ өткізгені үшін жұмыстан шығарылды. Оның студенттері арасында Эми Хеккерлинг («Риджемонт орта мектебінде Fast Times» және «Clueless» фильмдерін түсірген), әдеби агент Нэнси Нигрош және Голливуд биографы Ли Сервер болды. Саузерн 1972 жылдың қарашасында «National Lampoon» журналына жазуды бастады және 1972 жылы Нью-Йорк эротикалық кино фестивалінде Берроуз, Гор Видал және Сильвия Майлзбен бірге калыстар алқасында қызмет етті. 1973 жылы «Playboy» журналында Мейсон Хоффенберг (метадонмен героинге тәуелділігін жеңіп, Нью-Йорктың Вудсток қаласына жақын жерде «The Band» тобының Ричард Мануэлмен бірге алкогольдік тәуелділікте өмір сүріп жүрген) «Саузерн үшін бәрі дұрыс болды, ол атақ пен сценарийлерге ұшып келді» және «Терри Саузерн жақсы қайта жазушы және ол өзі күлкілі мақалалар жазады, бірақ ол әрқашан жоғары баға алады» деді; бұрынғы әріптестер арасындағы жала жабу туралы іс-қатыста Саузерн Хоффенбергтің өкілдігі оған бірнеше сценарий жазу жұмыстарына шығын келтірді деп мәлімдеді. 1973 жылы Саузерн «Double Date» атты жаңа сценарий жазды, ол кейде Дэвид Кроненбергтің «Өлі рингерлер» фильмін күтті, бірақ ол ақырында оны тастап кетті. 1974 жылдың басында, ықпалды «Warner Bros.» продюсері Джон Келли, Саузернге «Blue Movie» фильмін экранға бейімдеуді тапсырды; Майк Николс режиссерлік міндетін атқарғанмен, келісім, соңында, «Warner» мен Ринго Старр арасындағы ұзаққа созылған дау-дамайдан кейін, экранның құқығына ие болды. «Эртті түзеу» атты жаңа әңгіме 1974 жылдың қыркүйек айында «Oui» журналында жарияланды. Осы уақытта норвегиялық режиссер Ингмар Эжве Карл Хеннинг Викмарктің «Карин Холлдың аңшылары» романының сценариін жазу үшін Оңтүстікке тапсырыс берді. Оның досы Тед Котчефф Саузернге Уотергейт тақырыбындағы «Қанды торттың бір бөлігі» жобасының сценариін жазуға тапсырды, бірақ ол сценарийді мақұлдата алмады. 1970 жылдары Саузерннің экрандағы жалғыз жұмысы «The American Parade» телесериалының аясындағы «Stop Thief!» телефильмі (19 ғасыр американдық саяси карикатурисі Томас Наст өміріне негізделген) болды. Саузерн тағы да «Роллинг Стоунз» тобының 1975 жылғы Америка турнесіне қатысып, Энни Лейбовиц пен Кристофер Сайкс түсірген суреттері бар естелік 1978 жылғы кофе үстелі кітабына («The Rolling Stones On Tour») мәтін жазды. 1976 жылдың жазында Саузерн Николас Роэдждің «Жер бетінен құлаған адам» фильмін түсіріп жатқанда Рип Торнды Нью-Мексикода барды. Ол Ньютон ғарыш кемесіне отыру алдында тұтқындалған сахнада көрермендер қатарында эпизодтық рөлде ойнады. Роэдж «Жоланың соңынан» үзіндіні Ньютон бір уақытта бірнеше теледидар көріп отырған сахнадағы телеэкрандардың бірінде пайдаланды. 1977 және 1978 жылдары Саузерн Берроуздың «Junkie» ромасының киноверсиясын жасауға қатысты ұзақ және хаостық әрекетке қатысты, бірақ жобаның негізгі демеушісі Жюль Стейннің тәртіпсіз мінез-құлқына байланысты құлап кетті. 1978 жылдың тамызында Саузерн «Haven Can Wait» атты скетч жазды, оны Джон Войт, Аллен Гинзберг, Бобби Сил және Рип Торн Эбби Хоффманға арналған қайырымдылық шарасында орындады. Осы кезеңдегі тағы бір сәтсіз жоба – Си Литвиноффпен опералық драма «Aria» сценарийі бойынша жұмысы болды. Саузерннің сценарийі «қанағаттанарлық емес» деп танылды және «Fox» компаниясымен қабылданбады. Онжылдықтың соңында «Paris Review» журналының 20 жылдық санында жаңа әңгіме жарияланды және «Blue Movie» сценарийі Эндрю Браунсбергпен қайтадан келісімге келді. Саузерн «Оңтүстік Техастағы идеалистік өмір салтының виньеткасы» жұмысынан үзіндіні «Nova Convention» (Берроуз құрметіне ғалым Силвер Лотрингер ұйымдастырған симпозиум, 1978 жылдың қарашасында Ист Вилладждегі «Entermedia Theater»де өткен) конференциясында оқыды, екінші түнді Филип Гласс, Брион Гисин, Джон Гиорно, Патти Смит және Берроуздың өзі қатысқан бағдарлама ашты. Ол Солтүстік Коннектикутта «қалалық белдеуден» тыс жерде тұрса да, Нью-Йорктегі әлеуметтік өмірін сақтап, оны ұқыптап күткенімен, ұзақ жылдар бойы досы Гейл Гербер оны «Studio 54» клубына (оны иегерлерінің бірі Стив Рубелмен жақын таныстырды), Джордж Плимптоның кештеріне және басқа да шараларға апарып жүрді. «Being There» (1979) фильмінің сәттілігінен кейін Питер Селлерс әуе сапарында қару саудагерімен кездесіп, оған халықаралық қару саудасының көлеңкелі әлемі туралы сценарий жазуды сұрады. Нәтижесінде жазылған «Grossing Out» сценарийінің сапасы жоғары болды және Хэл Эшби режиссер ретінде алдын ала келісім берді, бірақ Селлерстің 1980 жылдың 24 шілдесінде жүрек талмасынан қайтыс болуынан кейін жоба тоқтап қалды.
1980 жылдар
Норвуд Пратт псевдонимімен Саузерн 1980 жылы ғылыми-фантастикалық тақырыптағы хардкор порнографиялық фильмді – «Рэнди: Электрлі ханым» жазды; режиссер Филип Шуман бұған дейін «Қызыл кір» романын жүлделі қысқаметражды фильмге бейімдеген еді. Бір жылдан кейін ол «Saturday Night Live» бағдарламасының бас жазушысы Майкл О’Донахьюмен (он жыл бұрын «National Lampoon» журналының редакторы ретінде Саузерннен үлес сұраған) 1981–1982 жылдардағы NBC шоуының сериясын жазу үшін жұмысқа алынды. Бұл даулы кезең, алғашқы актерлік құрамның соңғы мүшелері мен негізін қалаушы продюсер Лорн Майклстың кеткеннен кейінгі уақыт, сериал тарихының ең төмен нүктесі деп есептеледі. Кэрол Саузерннің айтуынша, бұл оның «ұстаған жалғыз жұмысы» болған. О’Донахьюмен ұзақ жылдардан бері танысқанына және сахна астында еркін ағып жатқан алкоголь, кокаин және марихуанаға бейімделгеніне қарамастан, Саузерн стиль жағынан жас жазушылармен үйлесуде қиындықтарға тап болды; оның көптеген идеялары мен эскиздері персонал және жаңа продюсер Дик Эберсол тарапынан тым нәзік, жыныстық сипаттамасы артық немесе тым саяси деп қабылданбады. Дегенмен, Саузерн 17 қазандағы шоуда Майлс Дэвисті «Қыңғыр мүйізді адам» (трубашының 1975–1980 жылдардағы зейнеткерлікке шығудан кейінгі маңызды қоғамдық көрінісі) ретінде музыкалық қонақ ретінде шақыруға көмектесті және Берроуздың өзінің шығармаларынан үзінділерді оқуын ұйымдастырды. Саузерн О’Донахью желімен жиі қақтығысқа түсіп, Эберсол тарапынан шоудан шығарылғаннан кейін, сериалдың қалған бөлігіне сценарий жазушы ретінде қалды. Саудерннің шоуға қатысуы SNL-дің бұрынғы түлегі Нельсон Лионмен шынайы ынтымақтастыққа әкелді, ол бұрын өнімсіз Саудерннің атын өзінің эскиздеріне жомарттық таныту үшін қосыпты. Олар 1930 жылдардағы «Коттон клубында» және оның айналасында өтетін жобаны жасады, бірақ Франсис Форд Коппола мен Роберт Эванстың ұқсас тақырыптағы фильмі өндіріске кіргеннен кейін жоба тоқтатылды. 1982–1983 жылдары Саудерн Кубриктің бұрынғы өндіріс серігі Джеймс Б. Харриспен «Алтын экипаж» (кейін «Floaters» деп аталды) атты теңіз драмасында жұмыс істеді, бірақ ол жақын досы Ларри Риверспен «At Z Beach» атты тәуелсіз фильм жобасында жұмыс істей бастағанда, одан ауыстырылды. 1983 жылдың сәуір айында оған «Easy Rider» сериалының жалғасы – «Biker Heaven» бойынша жұмыс істеуге ұсыныс жасалды. Ол сценарийге көп қатыспады, бірақ оған 20 000 доллар төленді, бұл оның түпнұсқадан тапқаннан бірнеше есе көп болды. Осы уақытта Стэнли Кубрик Артур Шницлердің «Траумовель» кітабының фильмге бейімделуі үшін диалог үлгісін сұрады, онда Стив Мартин қатысуы жоспарланған еді, бірақ Саудерннің ұсыныстары одан әрі қатысу мүмкіндігін саботаж етті; Кубрик ақырында фильмді (Том Круз бен Николь Кидманмен бірге «Eyes Wide Shut» ретінде) 1999 жылы қайтыс болғанға дейін жасады. 1983 жылдың мамыр айында «High Times» журналында Саудерннің жаңа әңгімесі жарияланды. Көп ұзамай Хоппер Саудерннің баспагер Ларри Флинттің қолдауымен Жим Моррисонның өмірбаянына арналған фильмге қатысуға шақырды. Флинт Моррисонның әңгімесіне экрандық құқықтарға ие болмағандықтан, жоба сәтсіз аяқталды; алайда, Флинт 1984 жылғы президенттік науқаны үшін Саудерннің бас сөз жазушысы ретінде қызметін жалғастырды. 1984 жылы Саудерн 60 жасқа толды, ал оның мансабы үміт пен көңілкүйзеліс арасында ауыспалы жалғасты. «Flash and Filigree» кітабы Арбор Хаус баспасында Берроуздың жаңа кіріспесімен қайта басылды, ал Сэнди Либерсон (қазір Fox) оны зергерлік ұры Альби Бейкердің өміріне негізделген «Интенсивті жылу» атты сценариймен жұмыс істеуге шақырды. Осы кезеңде Саудерн өзінің ұзақ күткен жаңа кітабымен (Техастағы балалық шағынан шабыттанған bildungsroman, басқаша айтқанда «Youngblood», «Southern Idyll» және «Behind the Grassy Knoll») проблемаларға тап болды, өйткені Путнам 20 000 доллар авансты қайтаруды талап етті, бұл оның жұмыстан бас тартуына себеп болды. 1985 жылы «Candy» және «The Magic Christian» кітаптары Пингвин баспасынан қайта басылды, ал Саудерн Ховард Брукнердің Берроуз туралы деректі фильмінде маңызды рөлде болды.
Құс көзі
1985 жылдың қазан айында Саузерн досы Гарри Нильсон құрған, оның қатысуындағы түрлі фильмдер мен мультимедиялық жобаларды бақылау үшін арналған «Hawkeye» атты өндіріс компаниясының директорларының бірі болып тағайындалды. Саузерн мен Нильсон бірнеше сценарийлер бойынша бірлесіп жұмыс істеді, соның ішінде «Obits» – газеттің некрологының тақырыбын зерттеген журналист туралы «Граждан Кейн» стиліндегі оқиға, бірақ сценарий студиялық рецензент тарапынан жарым-жартылай бағаланып, мақұлдамалдық алмады. «Hawkeye» компаниясының жарық көрген жалғыз маңызды жобасы – «Телефон» фильмі болды. Бұл, негізінен, бір актердің жұмыссыз қалғаннан кейін психикалық құлдырауын бейнелейтін комедиялық драма еді. Ол Робин Уильямс есімімен жазылған, бірақ Уильямс рөлден бас тартты. Содан кейін Нильсон мен Саузерн комедия актрисасы Вупи Голдберг рөлге өте қызығушылық танытқанын білді және ол Нильсон мен Саузерннен оны өзіне қарай қайта жазуды сұрады. «New World Films» фильмді өндіруге келісіп, режиссер ретінде Рип Торн қол қойды. Тусірілім 1987 жылдың қаңтарында басталды, бірақ «New World» Голдбергке сценарий бойынша еркін импровизация жасауға рұқсат берді. Ол сондай-ақ Торн таңдаған оператор Джон Алонзоны сол кездегі күйеуі Дэвид Классенмен алмастырды. Торн Голдбергпен тартысқа түсіп, оған сценарийге сәйкес түсірілімдер жасауға шақыруға мәжбүр болды. «Hawkeye» мен «New World/Голдберг» арасында соңғы монтаж құқықтары үшін бір жылға созылған күрес болды. Саузерн мен Торн 1988 жылдың қаңтарында Санденс кинофестивалінде көрсетілген өздерінің нұсқасын жасады; «New World» нұсқасы сол айдың соңында кинотеатрларда көрсетілді, бірақ көбінесе жағымсыз пікірлер алды. «Hawkeye» компаниясынан алынған тұрақты жалақы, қаржылық қиындыққа тап болған Саузернге үлкен көмек болды, бірақ 1989 жылдың соңында Нильсон компанияның барлық қаражатын, сондай-ақ оның музыкасынан тапқан ақшаның көп бөлігін хатшы-казнашы Синди Симс ұрлағанын анықтағаннан кейін бұл жағдай күрт өзгерді, ол Нильсонды дерлік ақшасыз қалдырды. Осы кезде Саузерн салық органына 30 000 доллар салық және 40 000 доллар айып төлеуі керек еді. «Телефоннан» басқа, 1985–1990 жылдар аралығында Саузерннің жарияланған жаңа туындысы – Марианна Фейтфуллдің «Strange Weather» альбомына жазылған түсініктемелер және «The Nation» журналындағы Иран-Контра скандалына қатысты пікірлер болды.
Соңғы жылдар
1989 жылдың ақпан айында Саутхен Мемориал Слоан Кеттеринг ауруханасына түсті, онда асқазан қатерлі ісігіне операция жасалды. Операциядан кейін көп ұзамай Майк Голденмен сұхбаттасып, оның үзінділері Reflex, Creative Writer және Paris Review журналдарында жарияланды. Операциядан кейін жазылған соң Саутхен Хауард Хьюздің өміріне негізделген Billionaire's Ball жобасы бойынша карикатурист Р.О. Блечманмен бірлесіп жұмыс істеді. 1989 жылдың жазында Саутхен Санденс киносценарийшілер зертханасында оқытушы болып жұмысқа орналасты. Ол сондай-ақ, марқұм досы Майкл Купердің фотосуреттерінен тұратын Blinds and Shutters кітабын дайындауға және жариялауға көмектесті. Кітапты Перри Ричардсон редакциялады және 2000 жылғы шектеулі басылымда жарық көрді, оған Пол Маккартни, Кит Ричардс және Аллен Гинзберг қол қойды. Саутхен канадалық режиссер Дэвид Кроненбергпен қысқаша кездесіп, оның алдағы Бурроустың "Жалбыр түскі ас" романының бейімделуін талқылады, бірақ кездесу сәтсіз аяқталды және ол жобаға қатыспады, оны Кроненберг өзі сценарийледі. 1989 жылдың қараша айында Виктор Бокриспен болған әңгімесі Interview журналында жарияланды. Оның беделін 1990 жылы "Қызыл марихуана және басқа да дәмдер" кітабының қайта жарыққа шығуы одан әрі арттырды. Ұлы Найлдың ынталандыруымен Саутхен ұзақ уақыттан бері жазылмаған Техас романына қайта оралды. "Техас жазы" деп қайта аталған кітап 1992 жылы Ричард Сивер басып шығарды. Саутхеннің соңғы екі маңызды мақаласы 1991 жылы жарық көрді: Техастық ZZ Top тобы туралы мақала Spin журналының ақпандық санында, ал Перс шығанағындағы соғыс туралы мақала The Nation журналында 8 шілдеде жарияланды. Сол жылы Саутхен Колумбия университетінің өнер мектебі мен жалпы білім беру мектебінде қосымша профессор ретінде сценарий жазудан дәріс берді, және ол өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. 1992 жылы ол Джозеф МакГратпен бірлесіп "Жұлдыздар" (кейін "Фестиваль" деп аталды) сценарийін жазды, ол Канн кинофестивалін сатиралық түрде бейнеледі. Питер Фонданың хабарлауынша, Саутхенге Easy Rider құқықтарынан бас тартуға 30 000 доллар төлеу туралы ұсыныс жасалған, бірақ Саутхен бас тартты. Саутхен сондай-ақ Перри Ричардсонға Майкл Купердің фотосуреттеріне негізделген "The Early Stones" кітабына көмектесті, ол жыл соңында жарық көрді. Соңғы екі жылы Саутхеннің денсаулығы нашарлап, 1992 жылдың қарашасында жеңіл инсульт алды. 1993 жылдың ақпан айында ол Техасқа соңғы рет барып, Даллас өнер мұражайында "Доктор Стрэнджлав" және "Сиқырлы христиан" фильмдерінің естелік көрсетіліміне қатысты. 1994 жылы ол продюсер Хэл Уилнер мен Нельсон Лион ұйымдастырған құрмет көрсету жобасы үшін өзінің шығармаларынан оқылымдарды жазды, бірақ жаздыру процесі Саутхеннің нашар денсаулығына байланысты қиын болды және жоба жақында ғана жарық көрді. Саутхеннің жақын досы Гарри Нильссон 1994 жылдың қаңтарында жүрек талмасынан қайтыс болды. Кейін сол жылы Little, Brown компаниясы оны мемуар жазуға шақырды, бірақ тек екі тарауы ғана аяқталды. 1995 жылдың қыркүйегінде Саутхен 71 жасында Тәуелсіз кино продюсерлері қауымдастығының өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Готэм сыйлығын алды. Easy Rider дауы қайтадан Саутхеннің өлімінен аз уақыт бұрын көтерілді, Дэннис Хоппер The Tonight Show with Jay Leno бағдарламасында сұхбат беру кезінде Рип Торн 1968 жылы Нью-Йорктегі дау кезінде Хопперге пышақ көрсеткендігі үшін ауыстырылғанын мәлімдеді. Торн Хопперді бұл мәлімдемесі үшін сотқа берді, ал Саутхен Торнның қорғанына куәлік беруге келісті. Сот процесі Саутхеннің Easy Rider сценарийінің бірнеше нұсқаларын жарыққа шығарды, бұл оның үлесі туралы дауды тиімді аяқтады. 1995 жылы, қайтыс болғанға дейін, Саутхен жаңа агент жалдап, Grove компаниясымен Candy және The Magic Christian кітаптарын қайта басып шығаруға шаралар қабылдады. Оның соңғы жобасы 1996 жылы Virgin Records туралы кофе үстел кітабының мәтіні болды. Ол Йель жазғы жазу бағдарламасында болды. Йельдегі шығармашылық жазушы Франц Дуски, Йель Daily газетінің тілшісіне Саутхен лекция оқымай, қатқан өкпесінен дем алуға тырысқанын айтты. Қазан айында ол культті шотланд жазушысы Трокки туралы деректі фильмге берген сұхбатында соңғы рет бұқаралық ақпарат құралдарында пайда болды. 1995 жылдың 25 қазанында Саутхен сабаққа бара жатқанда Колумбия университетінің Додж-холл баспалдағында құлап қалды. Ол жақын маңдағы Сент-Люка ауруханасына жеткізілді, онда төрт күннен кейін тыныс алу жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Брюс Джей Фридманның айтуынша, Саутхеннің соңғы сөзі "Неге кешіктіру?" болды. 2003 жылдың басында Нью-Йорк қалалық кітапханасы Саутхеннің қолжазбалар, хаттар және фотосуреттер архивін сатып алды. Архивка Джордж Плимптон, Аллен Гинзберг, Норман Мейлер, Фрэнк О'Хара, Ларри Риверс, Уильям Стайрон, В.С. Притчетт, Гор Видал, Эбби Хоффман және Эдмунд Уилсон, сондай-ақ Джон Леннон, Ринго Старр және The Rolling Stones-тан алынған хаттар мен басқа да материалдарды қамтиды. Майкл Даус режиссерлік еткен және Марк Тоберофф продюсерлік еткен Саутхеннің 1970 жылғы "Blue Movie" романының бейімделуі (кейіннен "Vertigo Films" компаниясымен шығарылатын болып жоспарланған) әзірлену үстінде болды.