Кіріспе

Джон Фордтың 1936 жылғы фильмі

Сюжет

1561 жылы Францияның Франциск II-нің жесірі Мэри Стюарт өзінің туған жері Шотландияға монарх ретінде қайта орналасу үшін аттанады. Саяси тұрақсыздығымен белгілі туысы, Англия королевасы Елизаветаның Шотландияға жетуіне кедергі келтіру әрекеттеріне қарамастан, Мэри итальяндық хатшысы Дэвид Рицциомен бірге қауіпсіз жерге қонады және Эдинбургке жақын Холируд сарайына барады. Ол келген бойда-ақ, Мэридің жартылай бауыры Джеймс Стюарт, Морей графы, елдегі биліктегі дворяндардың жетекшісі, онымен кездесіп, католицизмге адалдығы және үйленуден бас тартуы туралы сұрақтар қояды. Дворяндар Мэри үшін кеңесшілерді таңдап алғанда, белгілі протестант көшбасшысы Джон Нокс оны "зұлым" католик деп жариялайды. Нокстің айыптауларына, өзінің протестанттығына қарамастан, Мэриге адалдығын білдіріп, Шотландияның әскери басшысы болып тағайындалуын талап ететін Ботуэлл графы қарсы шығады. Мэридің сарайында сүйкімділік танытуына ашуланған Елизавета, Шотландияның жаңа елшісі Трокмортонмен бірге Морейді оған қарсы пайдалануды жоспарлайды. Сонымен қатар, Риццио Мэриді Елизаветадан кейін ағылшын тағына мұрагер болатын католик Лорд Дарнлиге үйленуге ынталандырады. Ботуэллді жақсы көре тұра да, Мэри оның ұсынысын қабылдамайды және Дарнлиге үйленеді. Бірақ көп ұзамай, Мэридің кеңесі Рицционы жұмыстан босатуға мәжбүрлеуге тырысады және ол бас тартқанда, сексуалдық наразылығын бастан өткерген Дарнлиді итальяндықты неке бұзуда айыптауға итермелейді. Мэридің жатын бөлмесінде шотланд лордтары Рицционы өлтіреді, ал мас Дарнли бақылап тұрғанда королеваны опасыздық туралы жалған мойындауға мәжбүрлейді. Ботуэллдің адал әскерлерінің көмегімен Мэри мен Дарнли қашып, Морей мен Елизаветаның қастандығын жоққа шығарады. Мэри Джеймс есімді ұл туғаннан кейін бір жыл өткен соң, әлі де наразылықтағы Дарнли ұлын өзінің заңды мұрагері деп мойындамаймын деп қорқытады. Бірақ ол жоспарын орындамас бұрын, Дарнли жеке резиденциясында жарылғыш заттармен жойылғаннан кейін тірідей өртеледі. Нокс Ботуэллді Дарнлиді өлтіргені үшін айыптайды, граф Мэриді "әкеп кетеді" және кеңеске қарамастан, оған құпия түрде үйленеді. Жиырма күннен кейін Морей сәби Джеймсті ұрлап алады, ал бүлікші лордтар Холируд сарайына шабуыл жасайды. Морей әскерлерінің санынан кем болған Ботуэлл, егер Мэри патшайым болып қалуға рұқсат берілсе, Шотландиядан кетуге келіседі. Уәделеріне қарамастан, Морей Мэриді тақтан бас тартуға мәжбүрлейді және оны түрмеге қамағаннан кейін өзін регент етеді. Соңында Мэри Елизаветаның оның ісіне қолдау көрсететініне сеніп, Англияға қашып кетеді. Бірақ Елизавета Мэриді тұтқынға алады және Ботуэлл Дания түрмесінде ақылдан безген күйде қайтыс болғаннан кейін, оны мемлекетке опасыздық жасағаны үшін сотқа береді. Ботуэллдің өлімі туралы жаңалықтан қатты күйзелген Мэри өзінің сөзсіз сотталуын қуана қарсы алады және Елизавета кешірім ұсынған кезде де, Стюарттардың ағылшын тағына деген құқығынан бас тартудан бас тартады. Өзінің өмірі амбициялы Елизаветадан гөрі әлдеқайда маңызды екенін түсінген Мэри өлім жазасына батылдықпен қарайды.

Дұрыс

Фильм тарихи шындыққа сәйкес келмейді, Мэриді жазықсыз құрбан болған қасиетті тұлға ретінде, ал оның үшінші күйеуі (Жеймс Хепберн, Ботуэлл графы) – романтикалық батыр ретінде көрсетеді. Ботвеллдің көп әйелді болғаны мәлім болғанымен, Мэримен соңғы некесі шынайы болған. Мэридің тарихи мәртебесіне келсек, Елизавета I-нің негізсіз түрмеге қамауы және Шотландиядағы ағылшын-протестанттық сындар оның Шотландия тағына және Англия тағына талап ету құқығына зиян келтірді, осылайша оны Елизавета I-ге тікелей қауіп тудырды. Фильмнің басында Мэри Англия королі Генрих VII-нің заңды мұрагері деп сипатталған, бірақ шындығында ол Шотландия королі Джеймс V-нің мұрагері болды. Оның Англия тағына құқығы Генрих VII арқылы. Оның екі таққа да заңды құқығы болған. Ол Елизаветаның мұрагері еді.

Қабылдау

Қазіргі сын-пікірлер көбінесе оңтайлы болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің авторы Фрэнк С. Нюгент фильмнің "тамашалық пен қарапайым жеткіліктілік араласуынан" тұратынын жазды. Ол фильмде "тереңдік, күш-қуат және жылы адамгершілік" бар екенін, бірақ кейбір сахналарда "драмадағыдай тіршілік жоқ" екенін, ал Хепберннің бас рөлдегі бейнесі тарихи Мэриге қарағанда тым жұмсақ екенін атап өтті. "Variety" журналы "керемет актерлік құрамды" және Фордтың "нақты" режиссерлік шеберлігін жоғары бағалады. Хепберннің өнер көрсетуі "шын мәнінде Мэри Стюарт емес, Кэти Хепберн" деп сипатталды. Бұл фильмге пайдалы болды, себебі ол оқиғаны жандандырып, қабылдауға ыңғайлырақ етті. Дегенмен, рецензияда фильм тым ұзын және соңы тым қайғылы екені айтылды, бірақ тарихты "мүлдем бұрмаламай" басқаша аяқтау мүмкін емес екені мойындалды. "Film Daily" жариялаған материалда: "Тамаша тарихи драма, әдемі актерлік және жоғары сапамен өндірілген" делінді. "Motion Picture Daily" фильмді Хепберннің "шынайы, зиялы және әсерлі" ойынымен "керемет күшті драма" деп атады. Рассел Малони "The New Yorker" журналында фильмді жағымсыз бағалап, жоғары өндіріс деңгейіне қарамастан, "Максвелл Андерсонның пьесасымен ешқандай қатысы жоқ" екенін жазды. "Осы кезеңдегі кез келген басқа тарихи драма осы сахналардың арасына сыйып, ешқандай айырмашылық тудырмас еді". Малони Хепберннің өнер көрсетуіне қатысты: "оның алдынан бастапқыда-ақ қиындықтар қойылды, себебі әсемдік табиғатынан кейіпкерді сомдауға кедергі келтіреді" деп жазды. Бүгінгі таңда фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып отырған жоқ, және сол кезде кассада сәтсіздікке ұшырап, 165 000 долларлық зиян келтірді. Бұл Кэтрин Хепберннің қатарынан екінші сәтсіздігі болды, нәтижесінде 1930 жылдардың соңында оған "кассадағы у" деген атау берілді, содан кейін (екі жылдық үзілістен кейін) 1940 жылы "Филадельфия тарихы" фильмінде қайта оралу үшін MGM компаниясына көшті.