Кіріспе

Мигрен мен кластерлік бас ауруларына қолданылатын дәрі

Суматриптан, басқа атауларының ішінде Imitrex брендімен сатылады, мигрень бас ауруларын және кластерлік бас ауруларын емдеу үшін қолданылатын дәрі. Ол ауыз арқылы, мұрынға шашыратылып немесе тері астына инъекция жасау арқылы қабылданады. Көкірек қысымы, шаршау, құсу, ұю сезімі және бас айналу сияқты жалпы әсерлерді тудыруы мүмкін. Әсер ету механизмі толыққанды түсіндірілмеген. Бұл препарат триптан класына жатады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген. Жалпы қолданылатын дәрі ретінде де қолжетімді. Сондай-ақ суматриптан/напроксен комбинациясы түрінде де бар.

Медициналық қолданыстар

Суматриптан мигрен және кластерлік бас ауруларын тоқтатуға немесе олардың қарқындылығын азайтуға тиімді. Инъекциялық суматриптан басқа түрлеріне қарағанда әсерлірек. Ауызға қабылданатын суматриптанды постдуральді пункциядан кейінгі бас ауруды емдеу үшін де қолдануға болады.

Жағымсыз әсерлер

Суматриптанды артық дозалау сульфемоглобинемияға алып келуі мүмкін, бұл сирек кездесетін жағдай, онда гемоглобин молекуласына күкірт енуі салдарынан қан қызыл түстен жасыл түске өзгереді. Егер суматриптан қолдану тоқтатылса, бұл жағдай бірнеше апта ішінде қайтады. Суматриптан инъекциясы немесе таблеткалары қолданғаннан кейін қатысты, тіпті өлімге әкелген, жүрекке қатысты ауыр жағдайлар тіркелген. Хабарланған жағдайларға коронарлық артериялардың спазмы, миокардтың уақытша ишемиясы, миокард инфарктісі, қарыншалық тахикардия және қарыншалық фибрилляция кіреді. Мигрень үшін суматриптанды (25, 50 және 100 мг таблеткалар) бақыланатын сынақтардағы пациенттердің кем дегенде 2% - ында байқалған ең көп кездесетін жанама әсерлер: плацебо тобында 4% және суматриптан қабылдаған топтарда 5-6% көрсеткен атипиялық сезімдер (парестезиялар және жылу/суық сезімдері), плацебо тобында 4% және суматриптан қабылдаған топтарда 6-8% көрсеткен ауырсыну және басқа да қысым сезімдері (оның ішінде кеудедегі ауырсыну), плацебо тобында 1% - дан кем және суматриптан қабылдаған топтарда 1-2% көрсеткен неврологиялық құбылыстар (вертиго). Әлсіздік/шаршау плацебо тобының 1% - дан кем және суматриптан тобының 2-3% - ында байқалды. Ұйқының бұзылуы плацебо тобының 1% - дан кем және суматриптан тобының 2% - ында тіркелді.

Өзара әрекеттесулер

Басқа триптан препараттарымен немесе 24 сағат ішінде ергота алкалоидтарын қамтитын дәрілермен бірдей уақытта қолдану қосымша қан тамырларын тарытуға әкелуі мүмкін. Моноамин оксидаза тежегіштерін қабылдағаннан кейін 2 апта ішінде суматриптан қолданған жағдайда жүйелік әсер ету деңгейі артуы мүмкін.) агонисті. Суматриптанның негізгі терапиялық әсері кальцитонин геніне байланысты пептидтің (CGRP) бөлінуін тежеумен байланысты, бұл оның 5 HT1D/1B рецепторларына әсер етуі арқылы жүзеге асуы мүмкін. Бұл мигреньді алдын алуға арналған жаңа CGRP препараттары мен антиденелерінің тиімділігімен расталған. 5 HT1D/1B рецепторларының агонизмі CGRP бөлінуін қалай тежейтіні толыққанды түсіндірілмеген. CGRP тригеминальды ноцицептивті нейрондардың сезімталдығын арттырады деп саналады, бұл мигреньдегі ауырсынуға себеп болады. Суматриптан тригеминальды нервтің белсенділігін төмендетуге қабілетті, бұл препараттың кластерлік бас ауруларын емдеудегі тиімділігін түсіндіреді. Препараттың инъекциялық формасы 77% жағдайда кластерлік бас ауруын 30 минут ішінде тоқтатуға көмектеседі.

Фармакокинетика

Суматриптан бірнеше түрде қолданылады: таблеткалар, тері астына инъекция және мұрын спрейі. Ауызбен қабылдау (сукцинат тұзы түрінде) төмен биожетімділікке ие, себебі пресистемдік метаболизмге ұшырайды – бір бөлігі асқазан мен қан ағынында мақсатты артерияларға жеткенге дейін ыдырайды. Сол биожетімділікке ие, бірақ жоғары концентрациялы жылдам босатылатын таблеткалар, басқа ауызбен қабылданатын препараттарға қарағанда орташа есеппен 10–15 минут ертерек терапиялық әсерге қол жеткізеді. Инъекция жасалғанда суматриптан тез әсер етеді (әдетте 10 минут ішінде), бірақ әсері аз уақытқа созылады. Суматриптан негізінен моноамин оксидаза А ферменті арқылы 2-{5-[(метилсульфамоил)метил]индол-3-ил}уксус қышқылына метаболизденеді, содан кейін глюкурон қышқылымен конъюгацияланады. Бұл метаболиттер зәр және өтпен шығарылады. Белсенді заттың бар болғаны шамамен 3% өзгермеген күйінде табылады. Суматриптанның қандағы концентрациясы (фармакокинетикасы) мен мигреньге қарсы әсері (фармакодинамикасы) арасында тікелей байланыс жоқ. Бұл парадокс, әртүрлі суматриптан препараттарының сіңірілу жылдамдығын, олардың берген дәрі мөлшерінен гөрі салыстыру арқылы белгілі бір дәрежеде шешілді.

Тарих

1991 жылы Glaxo компаниясы суматриптанды бекітті, ол алғашқы триптан болды. 2009 жылдың шілдесінде АҚШ-тың FDA бір рет қолданылатын реактивті инъектор түріндегі суматриптанды мақұлдады. Бұл құрылғы ине қолданбай суматриптанды тері астына енгізеді. Инесі бар автоинжекторлар бұрын Еуропа мен Солтүстік Америкада қолданысқа ие болған. Ионфореттік трансдермалды жамылғыны (Zelrix/Zecuity) ІІІ фазадағы сынақтары 2008 жылдың шілдесінде басталды. Бұл жамылғы алдын ала бағдарламаланған микрочиппен басқарылатын төмен вольтты қолданып, 30 минут ішінде тері арқылы суматриптанның бір дозасын жеткізеді. Zecuity 2013 жылдың қаңтар айында АҚШ-тың FDA-сынан бекітілді. Zecuity-нің сатылымы теріде күйік пен тітіркеніс туралы хабарламалар түскеннен кейін тоқтатылды.

Құқықтық мәртебе

Америка Құрама Штаттарында оны тек медициналық рецепт бойынша алуға болады. Австралияның көптеген штаттарында рецептсіз сатылады. Бұл өнімді фармацевт таңбалауы тиіс және медициналық рецептсіз тек екі данадан тұратын қаптамаларда ғана қолжетімді. Дегенмен, оны Ұлыбритания мен Швецияда рецептсіз сатып алуға болады. Ресейде медициналық заттардың ұлттық тізілімінде тіркелмеген суматриптан түрлері есірткілік заттар (диметилтриптаминнің туындылары) деп есептелуі мүмкін.

Жалпыға бірдей дәрілер

Суматриптанға арналған Glaxo патенттерінің мерзімі 2009 жылдың ақпан айында аяқталды. Сол кезде "Имитрекс" таблеткасы шамамен 25 долларға сатылатын. Par Pharmaceutical компаниясы одан кейін 4 және 6 мг суматриптан инъекциясының (суматриптан сукцинаты инъекциясы) бастауыш жиынтығын, 4 және 6 мг толтырылған шприц картридждерін және 6 мг флакондағысын жалпы қолданысқа енгізді. Mylan Laboratories Inc., Ranbaxy Laboratories, Sandoz (Novartis компаниясының еншілес компаниясы), Dr. Reddy's Laboratories және басқа компаниялар 25, 50 және 100 мг дозадағы суматриптан таблеткаларының жалпы нұсқаларын өндіріп келеді. Glaxo патенттік қорғанысы тиісті елдерде аяқталғаннан кейін препараттың жалпы қолданыстағы түрлері АҚШ және Еуропа нарықтарында қол жетімді. Avanir компаниясы AVP 825 деп аталатын суматриптанның мұрынға шашыратылатын түрін әзірледі, ол кейбір елдерде жалпы қолданыста бар.

Дау

Американдық бас ауруы қоғамы мәлімдегендей, "Науқастар көбінесе оларға тағайындалған триптанға қол жеткізуде қиындықтарға тап болады". АҚШ-та триптанның бір данасы 12-ден 120 долларға дейін тұрады, ал АҚШ-тың 80%-дан астам медициналық сақтандыру жоспарлары бір науқасқа ай сайынғы таблеткалар санына шектеу қояды, бұл "көзбұғыс және әділетсіз" деп сипатталған.