Бразилиялық белсенділер және Xингу өңірінің қорғаушылары

Кіріспе

Бразилиялық белсенділер Орландо (1914–2002) және оның бауырлары Клаудио (1916–1998) мен Леонардо Виллас Боас (1918–1961) – Бразилиялық ағалар, олар халықтардың құқықтарын қорғау қозғалысында жұмыс істеді. 1961 жылы олар Жоғарғы Сингу өңірін заңды түрде қорғауға қол жеткізіп, Оңтүстік Америкадағы алғашқы кең аумақты халықтар мекендейтін аймаққа айналдырды және континенттегі ондаған ұқсас қорықтардың үлгісін жасады.

Басты жолшылар

Джон Хеминг деген зерттеуші Вилла Боа отбасының көптеген жағынан пионер болғанын жазған. Олар жергілікті тұрғындармен тұрақты түрде өмір кешіп, оларды тең дәрежеде және достар ретінде қараған алғашқы миссионерлер емес еді; және олар оларға тең дәрежеде және дос ретінде қарады. Олар тайпаларды ішкі жанжалдарды тоқтатуға және еніп келе жатқан қоныс шебіне қарсы тұру үшін біріктіруге көндірді. Вилла Боалар саясат пен БАҚ-тың жергілікті халықтың мүддесін ілгерілетудегі маңыздылығын бірінші болып түсінді. Олар сондай-ақ «өзгеріс, бірақ тек үндістер қалаған қарқынмен» саясатын жасады. 1950 жылдары бразилиялық зерттеуші және жергілікті халықтардың қорғаушысы Кандидо Рондон Вилла Боа ағайындыларының жорығын қолдады, ол Мату-Гросудың үкіметі мен фермерлерінің күшті қарсылығына тап болды және 1961 жылы Сингу өзені бойындағы жергілікті халықтар үшін алғашқы бразилиялық ұлттық парктің құрылуына әкелді. 1971 жылы Survival International ұйымынан Робин Хэнбери Тенисон «Сингу Бразилиядағы жалғыз жабық саябақ, яғни бұл үндістер батыс өркениетінің қалаусыз өкілдерімен қасақана немесе кездейсоқ байланыстан қауіпсіз болатын жалғыз аймақ. Бұл толығымен Вилла Боа ағайындыларының соңғы 25 жылда осы іске өмірлерін арнауының нәтижесі» деп жазды. 1971 жылдан бері көптеген жергілікті парктер мен қорықтар құрылды, мысалы, Пара штатының солтүстігіндегі Тумукумаке ұлттық паркі (38 800 км2), бірақ Сингу паркі (26 400 км2) олардың ең маңыздысы болып қала береді. Антрополог Шелтон Дэвис «Вилла Боа ағайындылары сондай-ақ федералды үкіметтің үндістер мен ұлттық қоғамның шекаралары арасында жабық үндістер парктері мен қорықтары түріндегі қауіпсіз қорғау буферін қамтамасыз етуге жауапкершілігі бар екенін айтты. Уақыт өте келе, үш ағайынды үндістер бразилиялық ұлттық қоғамға интеграцияланады деп сенді. Алайда, интеграция процесі біртіндеп жүргізілуі керек және үндістердің тіршілігін, этникалық ерекшеліктерін және өмір салтын сақтауға кепілдік беруі керек». Антрополог Кеннет С. Бречер «Сингу: индейлер, олардың мифтері» кітабының алғы сөзінде былай деп жазды:

The explorer John Hemming wrote that the Villas Bôas were pioneers in many ways. They were almost the first non missionaries to live permanently with the natives; and they treated them as their equals and friends. They persuaded tribes to end internecine feuds and unite to confront the encroaching settlement frontier. The Villas Bôas were the first to appreciate the value of politics and the media in furthering the indigenous cause. They also devised a policy of "change, but only at the speed the Indians want". In the 1950s, Brazilian explorer and defender of indigenous people, Cândido Rondon, supported the Villas Bôas brothers' campaign, which faced strong opposition from the government and the ranchers of Mato Grosso and led to the establishment of the first Brazilian National Park for indigenous people along the Xingu River in 1961. Robin Hanbury Tenison, from Survival International, wrote in 1971 that "The Xingu is the only closed park in Brazil, which means that it is the only area in which Indians are safe from deliberate or accidental contact with undesirable representatives of Western civilization. This is due entirely to the Villas Bôas brothers and the total dedication of their lives to this work over the last 25 years." Since 1971, more indigenous parks and reserves have been created, such as the Tumucumaque National Park (38,800 km2) in northern Pará state, but the Xingu park (26,400 km2) remains the most important of them. The anthropologist Shelton Davis wrote that "The Villas Bôas brothers further argued that it was the responsibility of the federal government to provide a secure protective buffer, in the form of closed Indian parks and reserves, between Indians and the frontiers of national society. In time, the three brothers believed, Indians would integrate into Brazilian national society. This process of integration, however, should be a gradual one and should guarantee the Indians’s survival, ethnic identities and ways of life." In the foreword of the book Xingu: the Indians, Their Myths the anthropologist Kenneth S. Brecher wrote that

Соңғы 30 жылдың ішінде Вилла Боа ағайындылары ( ) «Бразилияның батысқа қарай жорығы» деп аталған экспедицияны басқарды, ол елдің ішкі аймақтарын отарлау үшін ашуға бағытталған. Олар өзіндік тапқан Сингу тайпаларының сұлулығы мен мәдени байлығына тәнті болды, ал экспедиция тарағаннан кейін Сингуандарды жерді пайдаланушылар, сенаторлар, алмаз іздеушілер, тері аулаушылар және резеңке жинаушылардан қорғау үшін джунглиде қалды. Сингу тайпаларының қазірге дейін өмір сүруі, тіпті гүлденуі, негізінен осы ағайындылардың ең жоғары берілгендігіне, зиялылығына, айлакерлігіне және физикалық күшіне байланысты.

Жеке өмірі мен өлімі

11 бауырдың үшеуі пионерлік жұмыста бірігіп жұмыс істеді, кейін оларға кіші інісі Альваро көмектесті. Орландо 2002 жылы қайтыс болды. Маңызды бас өлгенде, Сингу үндістері оның құрметіне үлкен жерлеу тойын (Куаруп) өткізеді. Олар Орландо үшін де осылай істеді, тіпті ол ақ адам болса да. Оның Ноэль мен Орландо есімді екі ұлы болды. Клаудио 1916 жылдың 8 желтоқсанында Сан-Паулу штатындағы Ботукату қаласында дүниеге келді және 1998 жылдың 1 наурызында Сан-Паулудағы пәтерінде инсульттан қайтыс болды. Үндістер оны "Әке" деп атады, ал 1994 жылға қарай түрлі тайпалардан 18 елді мекенде 6000-ға жуық үнді қоныстанды. Леонардо 1961 жылы 43 жасында қайтыс болды.

Сыйлықтар мен мұра

Вилла Боас ағайындарының екеуі, Орландо мен Клаудио, 1967 жылы Корольдік Географиялық Қоғамның алтын медалімен марапатталды, бұл марапат географиялық зерттеулері үшін де, гуманитарлық қызметі үшін де берілді. Олар сондай-ақ 1984 жылы Германия президенті Ричард фон Вайцзекер мен Батыс Германияның бұрынғы канцлері Вилли Брандттан гуманитарлық жұмыстарының танылуы ретінде GEO сыйлығын алды. Екеуі 1971 және 1975 жылдары екі рет Бейбітлік үшін Нобель сыйлығына ұсынылды. Матупа әуежайы, Бразилияның Мату-Гросу штатындағы Матупа қаласында, Орландо ағаның құрметіне аталған. Вилла Боас ағайындары Као Хамбургердің 2012 жылғы «Сингу» фильміндегі басты кейіпкерлер. 2014 жылдың сәуір айында бразилиялық граффити суретшісі Спето Венадағы Криау станциясының көтерілген метро жолындағы 14 бетон тірегіне «3 ағайын» атты Вилла Боасқа арналған кең ауқымды сурет салған, бұл жұмыс Wiener Linien және KÖR Kunst im öffentlichen Raum тапсырысымен жасалған. Ағайындардың мұрасын құрметтеу үшін Спето метро желісінің тіректеріне бразилия мифологиясынан Боитата, Иара немесе Бото сияқты кейіпкерлерді және тайпалық өрнектерді бейнеледі. Ол бұл үшін бразилиялық Literatura de Cordel графикалық стильдерін пайдаланды.

Таңдалған библиография

Вилла Боас, Орландо. Сұхбат. "Amazind bulletin" 1. Женева, Швейцария, авт. 1973, 25-29 б. Вилла Боас, Орландо: "Индиолар на эстрада". "Cadernos da Comissão Pró Índio: a questão da emancipação" кітапшасында. Сан-Паулу, №1, 1979, 87-88 б. Вилла Боас, Орландо: Индей – кеше, бүгін және ертең? "Tassara, Eda; Bisilliat, Maureen: O índio: ontem, hoje, amanhã" кітабында. Сан-Паулу: Memorial da América Latina/EDUSP, 1991, 48-56 б. Вилла Боас, Орландо: Пажелер өнері: сингу индейінің рухани әлемі туралы әсерлер. Сан-Паулу: "Глобо" баспасы, 2000. Вилла Боас, Орландо: Сеньор. "Carlos Jacchieri: Carta Brasil 2000 1°Fórum Nacional da Identidade Brasileira" еңбегінде. Сан-Паулу: Imprensa Oficial, 2000a, 15-20 б. Вилла Боас, Орландо: Сұхбат. "Mariléia M. Leal Caruso; Raimundo Caruso: Amazônia, a valsa da galáxia: o abc da grande planície" еңбегінде. Флорианполис: Editora da UFSC, 2000b, 25-44 б. Вилла Боас, Орландо: Өткенін білмейтін халық. "Aguiar, L. A.; SOBRAL, M. (Orgs.) Para entender o Brasil" еңбегінде. Сан-Паулу: Alegro, 2001, 265-271 б. Вилла Боас, Орландо: 1972 жылғы 21 желтоқсанда Минас-Жерайс федералды университетінде сөйлеген сөз. "Cristina Müller; Luiz Octávio Lima; Moisés Rabinovici (Orgs. ): O Xingu dos Villas Bôas" еңбегінде. Сан-Паулу: Metalivros, 2002, 28-29 б. Вилла Боас, Орландо: Шектерді бұзу. "Cristina Müller; Luiz Octávio Lima; Moisés Rabinovici (Orgs. ): O Xingu dos Villas Bôas" еңбегінде. Сан-Паулу: Metalivros, 2002a, 146-164 б. Вилла Боас, Орландо: 1974 жылы Мату-Гросу федералды университетінде сөйлеген сөз. "C. Figueiredo: 100 discursos históricos brasileiros" еңбегінде. Бело-Оризонте: Editora Leitura, 2003, 413-420 б. Вилла Боас, Орландо: Тарих және әңгімелер. Сан-Паулу: FTD, 2005. Вилла Боас, Орландо: 35 жыл көмек және зерттеу: Паулиста медицина мектебі және Сингу индейлерінің паркі. "Roberto Geraldo Baruzzi; Carmen Junqueira (Orgs.). Parque Indígena do Xingu: saúde, cultura e história" еңбегінде. Сан-Паулу: Terra Virgem, 2005a, 49-57 б. Вилла Боас, Клаудио. Бразилияның тас дәуіріндегі тайпаларды жойылудан құтқару. "National Geographic Magazine" журналында. 134 том, №3, 1968, 424-444 б. Вилла Боас, Клаудио; Вилла Боас, Орландо. "Xingu: Индейлер, олардың мифтері". Рио-де-Жанейро: Zahar, 1970. Вилла Боас, Клаудио; Вилла Боас, Орландо. "Xingu: the Indians, their myths". Нью-Йорк: Farrar, Straus and Giroux, 1973. Вилла Боас, Орландо: Ос Юруна но Альто Сингу. "Reflexão" журналында. Гойас федералды университетінің адамдар мен әдебиеттер институты, 1970a, 61-87 б. Вилла Боас, Орландо: Тайпалық аумақ. "Maureen Bisilliat; Orlando Villas Bôas und Claudio Villas Bôas: Xingu: território tribal" еңбегінде. Сан-Паулу: Cultura Editores Associados, 1990, 13-33 б. Вилла Боас, Орландо: Орландо мен Клаудио Вилла Боас есіміндегі естеліктер. "Darcy Ribeiro. Carta: falas, reflexões, memórias – informe de distribuição restrita do Senador Darcy Ribeiro" еңбегінде. Бразилия: Сенатор Дарси Рибейро кабинеті, 1993, 9 том, 187-203 б. Вилла Боас, Орландо: Батысқа жасалған жорық: Ронкадор Сингу экспедициясының эпопеясы. Сан-Паулу: "Глобо" баспасы, 1994. Вилла Боас, Орландо: Almanaque do sertão: histórias de visitantes, sertanejos e índios. Сан-Паулу: "Глобо" баспасы, 1997. Вилла Боас, Орландо, Клаудио Вилла Боас, *Альваро Вилла Боас: Бұрын индейлер бізді жеп қоятын. Енді біз индейлерді жеп жатырмыз. "Revista de Cultura Vozes Política Indigenista no Brasil" журналында. Петрополис: Vozes, 1976, №3, 70 жыл, 209-219 б.

Villas Bôas, Orlando. Interview. In: Amazind bulletin 1. Geneva, Switzerland, aut. 1973, p. 25 29. Villas Bôas, Orlando: Os índios na estrada. In: Cadernos da Comissão Pró Índio: a questão da emancipação. São Paulo, n.1, 1979, p. 87 88. Villas Bôas, Orlando: O índio – ontem, hoje e amanhã? In: Tassara, Eda; Bisilliat, Maureen: O índio: ontem, hoje, amanhã. São Paulo: Memorial da América Latina/EDUSP, 1991, pp. 48–56. Villas Bôas, Orlando: A arte dos pajés: impressões sobre o universo espiritual do índio xinguano. São Paulo: Editora Globo, 2000. Villas Bôas, Orlando: Senhor. In: Carlos Jacchieri: Carta Brasil 2000 1°Fórum Nacional da Identidade Brasileira. São Paulo: Imprensa Oficial, 2000a, p. 15 20. Villas Bôas, Orlando: Entrevista. In: Mariléia M. Leal Caruso; Raimundo Caruso: Amazônia, a valsa da galáxia: o abc da grande planície. Florianópolis: Editora da UFSC, 2000b, p. 25 44. Villas Bôas, Orlando: Um povo na ignorância de seu passado. In: Aguiar, L. A.; SOBRAL, M. (Orgs.) Para entender o Brasil. São Paulo: Alegro, 2001, p. 265 271. Villas Bôas, Orlando: Discurso proferido na Universidade Federal de Minas Gerais, em 21 de dezembro de 1972 In: Cristina Müller; Luiz Octávio Lima; Moisés Rabinovici (Orgs. ): O Xingu dos Villas Bôas. São Paulo: Metalivros, 2002, p. 28 29. Villas Bôas, Orlando: Rompendo fronteiras. In: Cristina Müller; Luiz Octávio Lima; Moisés Rabinovici (Orgs. ): O Xingu dos Villas Bôas. São Paulo: Metalivros, 2002a, p. 146 164. Villas Bôas, Orlando: Discurso proferido em 1974, na Universidade Federal do Mato Grosso. In: C. Figueiredo: 100 discursos históricos brasileiros. Belo Horizonte: Editora Leitura, 2003. p. 413 420. Villas Bôas, Orlando: História e causos. São Paulo: FTD, 2005. Villas Bôas, Orlando: Trinta e cinco anos de assistência e pesquisa: a Escola Paulista de Medicina e o Parque Indígena do Xingu. In: Roberto Geraldo Baruzzi; Carmen Junqueira (Orgs.). Parque Indígena do Xingu: saúde, cultura e história. São Paulo: Terra Virgem, 2005a, p. 49 57. Villas Bôas, Cláudio. Saving Brazil's Stone Age tribes from extinction. In: National Geographic Magazine. Vol. 134. n. o. 3. set. 1968, p. 424 444. Villas Bôas, Cláudio; Villas Bôas, Orlando. "Xingu: Os índios, seus mitos" Rio de Janeiro: Zahar, 1970. Villas Bôas, Cláudio; Villas Bôas, Orlando. "Xingu: the Indians, their myths" New York: Farrar, Straus and Giroux, 1973. Villas Bôas, Orlando: Os Juruna no Alto Xingu”. In: Reflexão. Instituto de Ciências Humanas e Letras da Universidade Federal de Goiás, 1970a. p. 61 87. Villas Bôas, Orlando: Território Tribal. In: Maureen Bisilliat; Orlando Villas Bôas und Claudio Villas Bôas: Xingu: território tribal. São Paulo: Cultura Editores Associados, 1990, p. 13 33. Villas Bôas, Orlando: Memórias de Orlando e Cláudio Villas Bôas. In: Darcy Ribeiro. Carta: falas, reflexões, memórias – informe de distribuição restrita do Senador Darcy Ribeiro. Brasília: Gabinete do Senador Darcy Ribeiro, 1993, vol. 9., p. 187 203. Villas Bôas, Orlando: A marcha para o oeste: epopéia da Expedição Roncador Xingu. São Paulo: Editora Globo, 1994. Villas Bôas, Orlando: Almanaque do sertão: histórias de visitantes, sertanejos e índios. São Paulo: Editora Globo, 1997. Villas Bôas, Orlando, Claudio Villas Bôas, *Alvaro Villas Bôas: Antigamente o índio nos comia. Agora somos nós que estamos comendo o índio In: Revista de Cultura Vozes Política Indigenista no Brasil. Petrópolis: Vozes: 1976. n. 3, ano 70, p. 209 219.