Кіріспе
Теология тарихы көптеген әртүрлі мәдениеттер мен діни дәстүрлерде өрнектейді.
Терминология және мағыналары
Платон б.з.д. 380 жыл шамасында «Мемлекет» еңбегінің II кітабы, 18-тарауында (379а) «теология» (θεολογία) грек сөзін «Құдай туралы әңгіме» мағынасында қолданды. Аристотель (б.з.д. 384–322) теориялық философияны математика, физика және теологияға бөлді, соңғысы шамамен метафизикаға сәйкес келеді, және Аристотель үшін ол құдайлық табиғат туралы әңгімелерді қамтиды. Патристикалық грек христиандық көздерінде теология Құдайдың мәнді табиғаты туралы ықыласпен және уахидан туған білімді және оқытуды тар мағынада білдіруі мүмкін. VI ғасырдың басында жазған латын авторы Боэций теологияны философияның бір бөлігі ретінде, академиялық зерттеу нысаны ретінде қолданды, ол қозғалмайтын, денесіз шындықпен айналысады (физикаға қарсы, ол денелі, қозғалатын шындықтармен айналысады). Боэцийдің анықтамасы ортағасырлық латын тіліндегі қолданысқа әсер етті. Ренессанс кезеңінде, әсіресе Данте поэзиясын қорғаған флоренциялық платонистердің еңбегінде, «поэтикалық теология» (теология поэтика) мен «аян етілген» немесе Киелі кітап теологиясы арасындағы айырмашылық теологиялық биліктен тәуелсіз философияның қайта жаңғыруына негіс болды. Осы соңғы мағынада – христиан ілімінің рационалды зерттеуіне негізделген академиялық пән ретінде теология он төртінші ғасырда ағылшын тіліне енді, бірақ ол Боэций мен грек патристикалық авторларындағы тар мағынада да қолданылуы мүмкін, яғни Құдайдың мәнді табиғатын рационалды зерттеу, қазір кейде «теологияның өзі» деп аталады. XVII ғасырдан бастап «теология» термині арнайы христиандық емес діни идеялар мен оқуларды зерттеуге де қолданыла бастады (мысалы, «табиғи теология» терминінде, ол христиандық аянынан тәуелсіз табиғи фактілерге негізделген теологияны білдіреді) немесе басқа дінге тән нәрселерді білдіруге қолданылды. «Теология» қазір туынды мағынада «теориялық принциптер жүйесі; (іс жүзінде қолданылмайтын немесе қатаң) идеология» деген мағынаны да білдіруі мүмкін.
divided theoretical philosophy into mathematike, physike and theologike, with the last corresponding roughly to metaphysics, which, for Aristotle, included discourse on the nature of the divine. In patristic Greek Christian sources, theologia could refer narrowly to devout and inspired knowledge of, and teaching about, the essential nature of God. The Latin author Boethius, writing in the early 6th century, used theologia to denote a subdivision of philosophy as a subject of academic study, dealing with the motionless, incorporeal reality (as opposed to physica, which deals with corporeal, moving realities). Boethius' definition influenced medieval Latin usage. In the Renaissance, especially with Florentine Platonist apologists of Dante's poetics, the distinction between "poetic theology" ( theologia poetica) and "revealed" or Biblical theology served as a steppingstone for a revival of philosophy as independent of theological authority. It is in this last sense theology as an academic discipline involving the basis of rational study of Christian teaching that the term passed into English in the fourteenth century, although it could also be used in the narrower sense found in Boethius and the Greek patristic authors, to mean rational study of the essential nature of God – a discourse now sometimes called theology proper. From the 17th century onwards, it also became possible to use the term "theology" to refer to study of religious ideas and teachings that are not specifically Christian (e. g., in the term natural theology which denoted theology based on reasoning from natural facts independent of specifically Christian revelation) or that are specific to another religion. "Theology" can also now be used in a derived sense to mean "a system of theoretical principles; an (impractical or rigid) ideology".