Харьковтың ХАИ-5 ұшағы: Советтік барлаушы және жеңіл бомбалаушысы
Kharkiv KhAI-5
Харьков ХАИ-5 (Неман Р-10) – кеңістікке барлау және жеңіл бомбалауға арналған советтік ұшақ. 1936 ж. жасалған, 493 данасы шығарылған. Тарихы, сипаттамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Харьков ХАИ 5, (кейде Неман Р 10) – 1930 жылдардың ортасында Харьков авиация институтында (ХАИ, украин тілінде: ХАІ), Иосиф Григорьевич Нёманның (кейде Неман деп те жазылады) жетекшілігімен жобаланған советтік барлау және жеңіл бомбалаушы ұшақ.
The Kharkiv KhAI 5, (sometimes Neman R 10) was a Soviet reconnaissance and light bomber aircraft, designed in the mid 1930s in the Kharkiv Aviation Institute (KhAI, in Ukrainian: ХАІ), under the direction of Iosif Grigorevich Nyeman (sometimes written as Neman).
Даму
Ұшақтың алғашқы прототипі, зауыттық белгісі ХАИ 5 (ХАІ 5) 1936 жылғы маусымда ұшты. Төмен өнімділікке қарамастан, ұшақ басқа барлау ұшағының – Kochyerigin R 9 – дизайнымен өткізілген байқаудан жеңіп шықты және әскери белгісі R 10 («R» орыс тілінде «разведчик» – барлаушы дегенді білдіреді) ретінде өндіріске қабылданды. Бұл сол кездегі заманауи конструкция еді. 1940 жылдың басына дейін Харьков және Саратов авиациялық зауыттарында 493 R 10 ұшағы жасалды. Алғашқы серияда кейбір техникалық кемшіліктер байқалды, нәтижесінде Иосиф Нёман 1938 жылғы 11 желтоқсанда саботаж және тыңшылық жасады деген айыппен НКВД-ға қамауға алынды, бұл сол кездегі жиі кездесетін айыптама еді. 1938 жылы М-25Е қозғалтқышымен жабдықталған ХАИ-5bis нұсқасы сынақтан өтті. Сондай-ақ 1938 жылы R 10 негізінде ХАИ-52 шабуылдық ұшағы әзірленді. Ол Швецов М 63 радиалдық қозғалтқышымен жабдықталған және жеті пулемет пен бомбамен қаруланған. 10 ұшақтың тәжірибелік партиясын шығаруға дайындық жүргізілді, бірақ Нёман қамауға алынғаннан кейін ол тоқтатылды. Кейбір R 10 ұшақтарына қуаты жоғары Туманский M 88, Швецов M 62 және M 63 қозғалтқыштары орнатылды. 1940 жылдан бастап 60-тан астам ұшақ, Әскери-әуе күштерінен алынған, Аэрофлоттың пошта тасымалдаушылары ретінде PS 5 (орыс тілінде: ПС 5) белгісімен пайдаланылды, олардың әрқайсысында 3 жолаушы орыны болды.
The first prototype of the plane, with a factory designation KhAI 5 (ХАІ 5), flew in June 1936. Despite a lower performance, the aircraft won a contest against another reconnaissance plane design, the Kochyerigin R 9, and was accepted for a production with the military designation R 10 ('R' indicated razvyedchik meaning reconnaissance in Russian). It was a modern design for the time. 493 R 10s were manufactured in the Kharkiv and Saratov aviation plants by early 1940. The first series showed some teething problems, which resulted in Iosif Nyeman being arrested by the NKVD on December 11, 1938 under the accusation of sabotage and espionage, a common accusation at the time. In 1938 a variant, the KhAI 5bis was tested with an M 25E engine, achieving a speed of In 1938, the KhAI 52 ground attack aircraft, based on the R 10, was also developed. It was powered by a Shvetsov M 63 radial engine and armed with seven machine guns and bombs. A production run of an experimental series of 10 aircraft was prepared, but it was cancelled with Nyeman's arrest. Some production R 10s were fitted with more powerful Tumansky M 88, Shvetsov M 62 and M 63 engines. Over 60 aircraft, withdrawn from the Air Force, were used from 1940 as mail carriers by Aeroflot, under the designation PS 5 (Russian: ПС 5), with 3 passenger seats.
Жауынгерлік қолдану
Ұшақ 1937 жылы Кеңес Әуе күштерінің құрамында пайдалануға түсті, бірқатар Polikarpov R-5 ұшақтарын ығыстырып. R-10 ұшақтары алғаш рет 1939 жылғы Кеңес-жапон Халхин-Гол шайқасында қолданылды. Содан кейін олар Екінші дүниежүзілік соғыстың басында, Польшаға жасалған шабуыл кезінде (жауынгерлік қақтығыстарсыз) және 1939-1940 жылдардағы Қысқы соғыста Финляндияға қарсы қолданылды. R-10 ұшақтары 1941 жылғы 22 маусымда неміс шабуылынан кейін неміс-кеңес соғысының алғашқы кезеңінде де қолданылды. Олар сол кезде ескіріп, Совет Әуе күштері сияқты ауыр шығындарға ұшырады. Көптеген ұшақтар жерде жойылды. Олар тактикалық барлау ұшақтары ретінде, ал қажет болған жағдайда жеңіл бомбалаушылар ретінде де пайдаланылды. Кейін көптеген ұшақтар қарсылас ұшақтарынан шығынды азайту мақсатында түнгі бомбалаушылар ретінде қолданылды. Қалған R-10 ұшақтары 1943 жылы жауынгерлік қызметтен алынды, бірақ 1944 жылы екі фин ұшқышы R-10 ұшақтарын иеленгендерін мәлімдеді.
The aircraft entered service in the Soviet Air Force in 1937, replacing some Polikarpov R 5s. R 10s were first used in combat in the 1939 Soviet Japanese Battle of Khalkhin Gol. Then, they were used in the initial stage of World War II, starting with use in the invasion of Poland (without combat encounters) and against Finland in the Winter War (1939–1940). R 10s were next used in the first period of the German Soviet war, following the German attack on June 22, 1941. By this time, they were outdated and suffered heavy losses, as did the rest of the Soviet Air Force. Many planes were destroyed on the ground. They were used as tactical reconnaissance aircraft, and, in need, also as light bombers. Later many were used as night bombers, to reduce losses from opposing fighters. The remaining R 10s were withdrawn from combat service in 1943 although two Finnish pilots claimed R 10s in 1944.
Сипаттама
Ұшақтың құрылымы дәстүрлі болды, төмен орналасқан, фанерамен жабылған ағаштан жасалған консольдік қанаты бар. Фюзеляж жартылай монокок конструкциясынан тұрды. Шасси қанаттардың ішіне жиырылатын. Экипаж ұшқыштан және бақылаушы/артқы пулеметшіден тұрды, олар бір машиналық мылтықпен жабдықталған мұнарада орналасқан. Бақылаушы бөлімінің еденінде барлау жұмыстары үшін AFA 13 камерасы орналасқан. Экипаж бөлімдері арасында жанармай бактары мен тік бомба бөлімі болды. Бомбаның максималды жүктемесі (6 × немесе 10 × бомба) құрады. Ұшақ Швецов М 25 және оған ұқсас М 63 радиалды қозғалтқыштарының түрлі нұсқаларымен, лицензия бойынша жасалған Wright R 1820-нің жетілдірілген түрімен, және екі қанатты, өзгермелі қадамды Гамильтон Стандарт пропеллерімен жабдықталған.
The aircraft was conventional in layout, with a low mounted, plywood covered wooden cantilever wing. The fuselage was of semi monocoque construction. The undercarriage retracted into the wings. The crew consisted a pilot and an observer/rear gunner in a turret with a single machine gun. In the observer compartment's floor there was an AFA 13 camera for reconnaissance duties. Between the crew compartments there were fuel tanks and a vertical bomb bay. The maximum bomb load was (6 × or 10 × bombs). The plane was powered by various variants of the Shvetsov M 25 and related M 63 radial engines, a development of the Wright R 1820 built under licence, which spun an all metal two bladed Hamilton Standard variable pitch propeller.