Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шайкаши (серб. Čajkaši, Чайкистен) – 16-19 ғасырларда Осман империясынан Дунай және Сава өзендерін, әсіресе Белград портын қорғаған өзен флотилиясының әскерлері. Ол кезеңде өзендер Венгрия Корольдігі мен Габсбург монархиясының Осман империясымен табиғи шекарасын құрады, және бұл әскерлер Әскери Шекараның бір бөлігі болды. Әскер құрамына ерекше әскери статусы бар этникалық сербтер кірді. Олардың аты шаика (шайка, tschaiken) деп аталатын шағын ағаш қайықтан шыққан, ол галераның бір түрі.
Šajkaši (In Serbian, , Tschaikisten) refers to the river flotilla troops guarding the Danube and Sava, and especially, the Port of Belgrade, against the Ottoman Empire from the 16th to the 19th century. During that period, the rivers were natural borders of the Kingdom of Hungary and Habsburg monarchy with the Ottoman Empire, part of the Military Frontier. The troops were composed of ethnic Serbs, who had special military status. Their name derives from the small wooden boat known as chaika (šajka, tschaiken), a type of galley.
Жеке қарулану
Шашкалар семсер, найза, қарапайым және механикалық жебелермен қаруланды. Кейде олар дулыға мен қалқан киетін. Олардың найзалары әдеттегіден ұзын болғандықтан, алыстан қолдануға ыңғайлы болды. Олар 16 ғасырдың соңына дейін жебелерді пайдаланды, одан кейін аркебус жетілдірілді. Кейін, оқ-дәрі кеңінен қолданыла бастағанда, шашкалар семсер, ұзын найзалар мен мылтықтармен қаруланды.
The Šajkaši were armed with sabres, spears and ordinary and mechanical arrows. Sometimes they wore helmets and shields. Their spears likely were longer than ordinary, set to be used at longer distances. They used arrows until the end of the 16th century when the arquebus had been perfected. Later, when gunpowder began to be widely used, the Šajkaši were armed with sabres, long spears and muskets.
Киім-кешек
Олардың киімдері қара көк түсті болды.
Their clothing was in dark blue colour.
XVI ғасыр
Павле Бакич Фердинандтың, Австрияның эрцгерцогы және Венгрия, Хорватия королінің қызметіндегі Шаикаши әскеріне қолбасшылық етті. Шаикаши Мохач шайқасына (1526) қатысты. Шайқастан кейін Шаикашиге еңбекақысы толық төленбеген еді. Фердинанд сотты Шаикашиге төленбеген жалақының кем дегенде бір бөлігін төлемегені үшін сөккен. Бакич қайтадан Фердинандқа жүгінді, оған Шаикашиге төлем жасамау оның жеріндегі сербтердің, сондай-ақ Заполья мен Осман империясындағы сербтердің наразылығына себеп болатынын ескертті. Ол сондай-ақ Фердинандқа австриялық штаб пен офицерлердің сербтерді қуғындағаны туралы хабарлады.
Pavle Bakić commanded the Šajkaši in the service of Ferdinand, the Archduke of Austria and King of Hungary and Croatia. The Šajkaši participated in the Battle of Mohács (1526). After the battle the Šajkaši were still unpaid for their services. Ferdinand reprimanded the court for not having paid at least part of the unpaid salary to the Šajkaši. Bakić once again turned to Ferdinand, alerting him that the nonpayment to the Šajkaši would cause estrangement of the Serbs in his lands, and those of Zapolya and the Ottoman Empire. He also informed Ferdinand of the persecution of Serbs by the Austrian staff and officers.
17 ғасыр
Сербия және неміс тілдеріндегі құрметті архимандрит Жован Ражичтің (Йоханн Райкс, 1726–1801) барлық жазбаларынан ежелгі Шаикаш корпусының штабы жоғарғы Дунай бойындағы Комарно қаласында (Коморн, венгрше: Комором) орналасқандығы және құрамының венгр және поляк патшасы Ладислав III (1424–1444) және одан кейінгі билеушілерге, Леопольд I (1640–1705) билігіне өткенге дейін олардың бағынысында болғандығы анықталды. Ескі Шаикаш корпусы 1526 жылы құрылып, 1746 жылы таратылды. Шаикаштардың басым көпшілігі – Балқанға түріктердің шабуылының тікелей салдарынан солтүстік және батысқа көшіп келген сербтер еді. 1500 жылдар бойы Осман империясының жаулап алуы жалғасқандықтан, мыңдаған адамдар Дунайдан солтүстікке қарай, сербтер тастап кеткен жерлерге қашып, түріктерден алысқа тырысты. Бұған қоса, мыңдаған босқындар, көбінесе православие дінін ұстанғандар, солтүстік ортағасырлық Сербияның көбінесе құлсарылған жерлеріне кірді, онда алғашқы тұрғындардың азы ғана қатыгез соғыстардан аман қалды. Осы сербтер 1500 жылдардың басында әскери шекарашылардың және өзен флоты, Шаикаш құрылымдарының ядросын құрады. 1690 жылы ірі серб көші-қоны болды. Аустрияның қолдауымен көтеріліс сәтсіз аяқталып, Осман империясының жазалауына қарсы қорғанышсыз қалғаннан кейін, Косоводан 30 000-ға жуық отбасы Сава және Дунай өзендерінің арғы жағына, туысқандарының арасына пана сұрады.
From all the writings in Serbian and German by the estimable Archimandrite Jovan Rajić (Johann Raics, 1726–1801), it has been established that the old Šajkaš Corps had their staff in the city of Komárno (Comorn, Hungarian: Komorom) which is along the upper Danube and that the personnel were under the Hungarian and Polish King Ladislaus III (1424 1444) and those following him until they were included under the rule of Leopold I (1640 1705). The old Šajkaš Corps was established in 1526 and dissolved in 1746. By far the majority of the Šajkaši were Serbs who had come north and west as direct result of the Turkish advance into the Balkans. As Ottoman conquest continued throughout the 1500s, thousands fled north across the Danube into lands vacated by the Serbs, also moving away from the Turks. In addition, thousands of refugees, generally of the Orthodox faith, had entered the largely deserted lands of northern Medieval Serbia where few of the original natives had survived the brutal wars. These Serbs formed the nucleus of the military frontiersmen, beginning in the early 1500s, and of the river fleet, the Šajkaši formations. In 1690, a major Serbian immigration took place. Some 30,000 families from Kosovo sought refuge across the Sava and Danube rivers among their kin folk after the Austrian supported revolt failed and left them defenceless in the face of Ottoman reprisals.
18 ғасыр
Бұл жаңадан келген сербтер бұрынғы Шашкашы корпусының мүшелерімен бірге Төменгі Дунайда жаңа Шашкашы батальонын құрды. Олар Габсбург және Осман империялары арасындағы шекараны қорғады. Австрия әскери шекарасының басқа полктері сияқты, шашкалар да әскери қызмет үшін сыйлық ретінде Австрия тажы оларға берген бос шекаралық жерлерге қоныстанды. Шашкашы батальонының Төменгі Дунайдағы алғашқы ауылдары: Титель, Лок, Мошорин (Мошорин), Вилово (Вилова), Гардиновци (Гардиновац) және Жабальж (Хаблия, бұрынғы Йозефдорф). 1769 жылдың 7 маусымында тағы алты ауылға рұқсат берілді: Чюруг, Господинци, Шаикаш (Сент-Иван), Жоғарғы Ковиль, Төменгі Ковиль және Кач (Каац). 1800 және 1801 жылдары тағы екі ауыл – Дюрджево мен Надаль – де қоныстанды. 1809 жылдың 1 қаңтарында батальонда алты рота (дивизия) болды. Бұл батальон, Әскери шекараның басқа полктерінің үлгісімен, Австрия әскери азаматтық басқаруының бекітілген ережесіне сәйкес ұйымдастырылды. Батальон шекарашыларының міндеттері мен оларға қолдау көрсету басқа барлық шекарашыларға ұқсас болды. Шашкашы батальонының тарихын 1842-1847 жылдары оның офицерлерінің бірі, капитан Йован Трумич жазды. Осы қолжазбаның жалғыз сақталған данасы қазір Сербияның Нови-Сад қаласындағы "Матица серпска" ғылыми қоғамында сақтаулы. Трумичтің түпнұсқа қолжазбасы және шашкалар туралы басқа да құжаттарды 2004 жылы шашкашы батальонын зерттеумен айналысатын серб ғалымы Славко Гаврилович жариялады. Капитан Трумичтің зерттеуіне 1844 жылдан бастап құнды статистика енгізілген. Сол кезде Шашкашы батальонының жерінде 30 315 адам тұрған: 28 656 серб, 758 неміс, 528 венгр, 196 валах және 177 басқа ұлт өкілдері. Батальонның құзыретінде 28 275 православие христиан (униялық емес, көбінесе сербтер), 1627 рим католигі (хорваттарды қоса алғанда), 329 протестант евангелисті (лютерандар), 63 униат және 21 протестант реформаторы (кальвинистер) болды. Славко Гаврилович 2004 жылы жариялаған қосымша құжаттардың ішінде 1762-1873 жылдар аралығында Шашка батальонында қызмет еткен офицерлердің тізімі де бар. Олардың арасында капитан Трумич те бар. Тізімде барлығы 246 серб офицерінің есімі көрсетілген. Бұл тізім бүгінде серб офицерлерінің көп саны және олардың әскери қызметі туралы мәліметтерімен қызығушылық тудырады, себебі ол Шашкашы батальонының және Әскери шекараның офицерлері туралы ақпарат береді. Тізім хронологиялық тәртіппен құрастырылған. Күндер мен орындар тек Әскери шекарадағы қызметке ғана емес, сонымен қатар Габсбург тажының басқа алыс соғыстарындағы орналасуларға да сәйкес келеді. Тізім көрсеткендей, офицерлер сол соғыстарға ауыстырылған. 1699 жылдан кейін әскери шекарашылардың қызметі Габсбург империясын Осман империясынан қорғаумен ғана шектелмеді. Ереже бойынша, олар қайда шақырылса, сол жерде қызмет етуге міндетті болды. Венадағы жоғары басшылық Әскери шекараны Австрия армиясы үшін өзін-өзі қамтамасыз ететін жауынгерлердің мол қоры ретінде қарастырды, және олардың Австрия тажының ірі соғыстарына қатысуы оны растайды.
These newly arrived Serbs together with the members of the earlier Šajkaši Corps formed the new Šajkaši Battalion on the lower Danube. They defended the border between the Habsburg and Ottoman empires. Like the other regiments of the Austrian Military Frontier, the Šajkaši settled the deserted borderlands designated for them by the Austrian crown in exchange for military service. The Šajkaši battalion's first lower Danube villages were: Titel, Lok, Mošorin (Moschorin), Vilovo (Willova), Gardinovci (Gardinovatz) and Žabalj (Xablia, formerly Josefdorf). Six more villages were authorized on 7 June 1769: Čurug, Gospođinci, Šajkaš (St. Ivan), Upper Kovilj, Lower Kovilj, and Kać (Kaacs). In 1800 and 1801, two more Djurdjevo and Nadalj—were also settled. On 1 January 1809, the battalion totaled six companies (a division). This battalion, along the model of the other regiments of the Military Frontier, was organized according to the standing order of the Austrian military civil administration. The duties of and support for the Battalion's frontiersmen were the same as all other frontiersmen. A history of the Šajkaš Battalion was written between 1842 and 1847 by one of its officers, Captain Jovan Trumić. Apparently the only surviving copy is now at the Serbian scholarly society, Matica srpska, in Novi Sad. The original Trumić manuscript and other documents about the Šajkaši were brought to light in 2004 by Slavko Gavrilović, a Serbian scholar who specialized in the Šajkaš Battalion. Included in Captain Trumić's study are valuable statistics from 1844. There were 30,315 inhabitants on the lands of the Šajkaš Battalion at that time: 28,656 Serbs; 758 Germans; 528 Hungarians; 196 Wallachians; and 177 others. Within the jurisdiction of the Battalion, there were 28,275 Eastern Orthodox Christians (Non Uniates, mostly Serbs); 1,627 Roman Catholics (includes Croatians); 329 Protestant Evangelists (Lutherans); 63 Uniates; and 21 Protestant Reformed (Calvenists). Among the additional documents Slavko Gavrilović published in 2004 is a list of the officers who served in the Šajka Battalion between 1762 and 1873. Captain Trumić is among them. A total of 246 Serbian officers are listed. The list is interesting today for the large number of Serbian officers and for the details about their military service which provide information about the officers of both the Šajkaš Battalion and the Military Frontier. The list is chronological. The dates and places correspond not only to assignments within the Military Frontier but also to postings in far away wars waged by the Habsburg crown. The list reveals that these officers were transferred to those wars. After 1699, the service of the military frontiersmen was not limited to protecting the Habsburg Empire from the Ottomans. They were required, by regulation, to serve where called. The high command in Vienna viewed the Military Frontier as a vast pool of self sufficient recruits for the Austrian military, and their participation in the major wars involving the Austrian crown seems to bear this out.
19 ғасыр
1763 жылы Габсбургтердің билеушісі Мария Терезаның императорлық жарлығымен Австрияның Дунай флотының арнайы бөлімшесі – Төменгі Дунайдың Шаикаш батальоны құрылды. Ол 1872 жылы тағы бір Габсбург императоры Франц Иосифтің тұсында таратылды. Батальонның серб офицерлерінің 89-ы қатардан офицерлік шенге көтерілді. Алпыс офицер әскери шекараның басқа полктерінен келді, олар полк штаб-пәтерлері – Брод, Градиска, Огулин, Отоцак, Петроварадин, Слюнь, Титель және Вараздин қалалары немесе әскери шекараның Банат, Бания, Лика және Славония аймақтарымен аталған. Кейбіреулері курсанттар немесе Венадағы әскери шекара мектебінен жаңа келгендер еді. Трумич тізімінде офицерлердің батальонға қабылданған жылы, шені мен бұрынғы лауазымы көрсетілген. Сондай-ақ, әр офицердің жоғарылаулары, батальоннан ауысқан жылы, шені мен жаңа лауазымы көрсетілген. Әскери шекара полктерінен көптеген әскери шекарашылар (серб тілінде граничарлар деп аталды) Австрия армиясына шақырылып, түрлі еуропалық соғыстарға қатысты, мысалы, Австрия мұрагерлік соғысы (1741–1748); Жеті жылдық соғыс (1756–1763); Бавария мұрагерлік соғысы (1778–1779); революциядан кейінгі Францияға қарсы соғыстар (1792–1800); Наполеон соғыстары (1805–1815); Австрия-Италия соғыстары (1848–1849, 1859, 1866) және 1848 жылғы революция мен мажарларға қарсы соғыстар (1848–1849). Тізімге Солтүстік Италиядағы, Мантуя мен Солферинодағы жерлер кіреді, олар Наполеон соғыстары мен Австрия-Италия соғыстарында танымал болды. Тізімге сәйкес, лейтенант Михаил Станисавлевич 1784 жылы Мантуяға ауыстырылды, ал капитан Маркус Райчевич 1859 жылы Солферино шайқасында қаза тапты. Шаикаш батальонынан адъютант Георгий Бешанович 1788 жылы Босниялық сербтердің ерікті корпусына ауысты. 1793 жылы лейтенант Глигорие Попович және лейтенант Тимоти Живкович граф Гюлайдың ерікті корпусына ауысты. Лейтенант Арсений Сечужак 1813 жылы 3-ші серб ерікті батальонына ауысты. 1788–1791 жылдардағы Австрия-Түрік соғысы кезінде австриялықтар серб еріктілерін «Эрікті корпус» (Free Corps) деп аталатын арнайы әскери күшке біріктірді, оны әдетте серб тегіндес австриялық офицерлер басқарды. Отыз бес офицер әскери шекараның басқа полктеріне ауыстырылды. Елу бірі батальонда қызмет етіп жүргенде қайтыс болды, бірақ олардың өлімі қызметтік міндет орындау кезінде болғаны нақтыланбаған. Жетпіс жеті офицер батальоннан зейнеткерлікке шықты. Қызмет мерзімі бірнеше айдан 30 жылға дейін, тіпті одан да көпке созылды. Бірнеше серб майор, полковник және батальон командирі болды. 1763 жылы Шаикаш батальоны құрылған жылы Теодор Станисавлевич майор және Петроварадин шекаралық жаяу әскер полкінің батальон командирі болды. 1773 жылы ол Шаикаш батальонының полковнигі болды. Ол 1783 жылы қайтыс болды. Полковник Арон Станисавлевич 1813 жылы батальонмен 35 жыл қызмет еткеннен кейін бригадир генерал және генерал-майор болып тағайындалды және Банатқа ауыстырылды. Сол жылы подполковник Иоганн Непомук Маджич батальон командирі болды. 1816 жылы капитан Тимоти Живкович батальонға оралды және полковник және батальон командирі болды. 1835 жылы полковник Франц Янкович генерал-майор және Венадағы Жоғарғы Кеме қатынасы басқармасының командирі болып тағайындалды. 1849 жылы майор Иоганн Бунчич Огулин шекаралық полкінің батальон командирі және Сайкас батальонына қосылған кезде Австрия серб армиясының корпусының адъютанты болды. Келесі жылы полковник ретінде Петроварадин шекаралық жаяу әскер полкіне ауыстырылды.
By an imperial decree of the Habsburg ruler, Empress Maria Theresa, a special unit of the Austrian Danube Fleet, the Šajkaš Battalion of the lower Danube, was created in 1763. It was abolished under another Habsburg, Emperor Franz Joseph, in 1872. Of the Battalion's Serbian officers, 89 were promoted from the ranks of non commissioned officers. Sixty came from several of the Military Frontier's other regiments which were either named for the regimental headquarter cities—Brod, Gradiska, Ogulin, Otocac, Petrovaradin, Slunj, Titel and Varazdin—or regions of the Military Frontier Banat, Banija, Lika, and Slavonia. Some were cadets or arrived fresh from the Military Frontier School in Vienna. The Trumić list includes the year the officers joined the Battalion and his rank and prior post. Also shown are each officer's promotions and the year he was transferred out of the Battalion as well as his rank and new post. A staggering number military frontiersmen (graničari as they were called in Serbian) from the regiments of the Military Frontier were called up to the Austrian armies engaged in various European wars, such as the Austrian War of Succession (1741 1748); the Seven Years' War (1756 1763); the Bavarian War of Succession (1778 1779); the wars against post revolutionary France (1792 1800); the Napoleonic Wars (1805 1815); the Austro Italian Wars (1848 1849, 1859, 1866) and the Revolution of 1848 and the wars against the Hungarians (1848 1849). Postings on the list include places in northern Italy, Mantua and Solferino, made famous in the Napoleonic Wars and in the Austro Italian Wars. According to the list, Lieutenant Michael Stanisavljević was transferred to Mantua in 1784 and Captain Marcus Rajčević was killed in the Battle of Solferino in 1859. From the Šajkaš Battalion, Adjutant George Bešanović transferred to the Bosnian Serbian Frei Corps in 1788. Lieutenant Gligorije Popović and Lieutenant Thimotie Zivković transferred to Count Gyulay's Frei Corps in 1793. Lieutenant Arsenije Sečujac transferred to the 3rd Serbian Frei Crops Battalion in 1813. During the Austro Turkish War of 1788–1791, the Austrians organized Serbian volunteers into special military force known as the Frei Corps (Free Corps), usually commanded by Austrian officers of Serbian descent. Thirty five were transferred to other regiments of the Military Frontier. Fifty one died while in serving in the Battalion, but whether the death was in line of duty is not specified. Seventy seven retired from the Battalion with pensions. The length of service varied from a few months to as many as 30 years, if not more. Several Serbs became majors, colonels and battalion commanders. In 1763, the year the Šajkaš Battalion was created, Theodor Stanisavljević was a Major and the Battalion Commander of the Petrovaradin Frontier Infantry Regiment. In 1773, he was Colonel in the Šajkaš Battalion. He died in 1783. Colonel Aron Stanisavljević, in 1813 after 35 years with the Battalion, was promoted to Brigadier General and Major General and transferred to Banat. That same year, Lieutenant Colonel Johann Nepomuk Majdić became Battalion Commander. In 1816, Captain Thimotie Zivković returned to the Battalion and was promoted to Colonel and battalion Commander. In 1835, Colonel Franz Jankovic was appointed Major General and Commander of the Supreme Shipping Office in Vienna. In 1849, Major Johann Bunčić was the Battalion Commander of the Ogulin Frontier Regiment and Adjutant to the Austrian Serbian Army Corps when he joined the Sajkas Battalion. The next year, he was transferred to the Petrovaradin Frontier Infantry Regiment as a colonel.
Шашкашы батальоны
Шекаралық шаяқшы батальоны (Krajiški šajkaški bataljon), неміс тілінде Czaikisten Bataillon деп аталады, 1763–1873 жылдар аралығында әрекет етті. 1739 жылғы Белград шартынан кейін Габсбург-Осман шекарасы Дунай және Сава өзендері бойында белгіленді. Комарно, Эстергом, Гьёр және басқа да жерлердегі шаяқшы жасақтары 1763 жылы Габсбург соғыс кеңесінің шешімімен Дунай мен Тиса арасындағы Бачкада шаяқшы батальоны құрылғанға дейін таратылды. Батальонға қатысқан серб отарлаушы қауымдастығына (шаяқшылар) Шаяқша аймағы берілді, ол бастапқыда алты ауылды қамтыды, кейін сегізге дейін көбейді. Батальон штабы Тителде орналасқан. 1769 жылы батальонда төрт жасақ болды, олардың құрамында шамамен 1116 адам болды, бірақ ол үнемі кеңейтіліп келді.
The Frontier Šajkaši Battalion (Krajiški šajkaški bataljon), known in German as Czaikisten Bataillon, was active in the period of 1763–1873. After the Treaty of Belgrade (1739) the Habsburg Ottoman border was set up on the Danube and Sava rivers. The Šajkaši bands in Komárno, Esztergom, Győr and other places were abolished, until the establishment of the Šajkaši Battalion in Bačka, between the Danube and Tisa, in 1763 upon decision of the Habsburg War Council. The Serb colonising community which was employed into the battalion (the šajkaši) was given the Šajkaška region, which initially included six villages, eventually increased by eight. The battalion headquarters were in Titel. The battalion had four bands in 1769, with ca. 1,116 men, although it was constantly expanded.
Шаханың көші-қоны
Шайкаши серб отбасылары Матиас Корвин билігі тұсында Эстергомға қоныстанды, осы қауымнан төменгі қалада Srpska varoš деп аталған елді мекен пайда болды. Серб Шайкашилерінің бір тобы Словакияға қоныс аударды, онда олар қызметтерін жалғастырды және словак тілінде чайкари деп белгілі болды.
Šajkaši families, Serbs, settled in Esztergom during the rule of Matthias Corvinus, a settlement in the lower town developed from the community, called Srpska varoš. A group of Serbian Šajkaši settled in Slovakia, where they continued their service, known in Slovak as čajkári.
Мұра
Венгрияның соғыс тарихында ең анық көрінетін және ең осал тұс – патшаның шайкашылары. Олар Корольдік армияның жеңістеріндегі ең маңызды күштер мен қатысушылар болды. Венгрияға кез келген қауіп туғанда, шайкашылар аумақтық қорғаныстың басты тірегі және Корольдік армияға ең сенімді көмеккер болды. Көптеген жерлерде орналасқан шайкашы бөлімдерінің ең ірілері Комаромда болды, себебі бұл Венгриядағы ең маңызды императорлық бекінісі еді; олар Мария Терезия билікке келгенге дейін осы жерде орналасқан, содан кейін Оңтүстік Бачкаға көшірілді. Шейкача бас киімі 18 ғасырдағы Банаттағы шайкашылардан шыққан.
In Hungarian war annals the most clear and also most vulnerable place is taken by the King's Šajkaši. They were the most important factors and participants of the victories of the Royal Army. Whenever there was a threat to Hungary, the Šajkaši were the main support of the territorial defence and the most reliable aid to the Royal Army. Stationed at many locations, the most important Šajkaši units were those of Komárom, as this was the most important Imperial fortress in Hungary; they were stationed here up until the reign of Maria Theresa, when they were moved to South Bačka. The šajkača hat is derived from the 18th century Šajkaši in Banat.
Түсініктемелер
Неміс тілінде тағы бір термин – "Нассадистен" қолданылды.