Кіріспе

Испанияның дона Карлота Хоакина Тереза Каетанасы (25 сәуір 1775 - 7 қаңтар 1830) – король Дом Жоау VI-ның әйелі болғандықтан Португалия мен Бразилияның королевасы. Ол Испания королі Дон Карл IV және Пармалық Мария Луизаның қызы. Португалия сарайында оны "Келуздың қатыгез әйелі" (Мегера де Келуз) деп атайтын, оны жек көретін. Карлота Хоакина халықтың наразылығына ұшырады, оны адалсыздықпен айыптады және күйеуіне испан тәжінің мүдделерін қорғауға ықпал етті. Португалия сарайы Бразилияға қашқаннан кейін, ол күйеуіне қарсы артықшылық іздестіріп, Португалияны және оның иеліктерін басқаруға оның есі дұрыс емес деп мәлімдеді, соның салдарынан регенттік құруды көздеді. Ол сондай-ақ Наполеонның інісі Жозеф Бонапарттың қолында болған испан тәжін басып алуды жоспарлады. 1817 жылы оның ұлы Педро Австрияның архигерцогинясы Леопольдинамен үйленгеннен кейін және 1821 жылы корольдік отбасы Португалияға оралғаннан кейін, Карлота Хоакина Келуз сарайында қамауға алынды, ол 7 қаңтарда 1830 жылы жалғыз және балалары тастап кеткен күйде қайтыс болды.

Балалық шақ

Аранхуэс Корольдік сарайында 1775 жылдың 25 сәуірінде Астурияның ханзадасы Чарльз бен оның әйелі Пармалық Мария Луизаның екінші (бірақ ең үлкен тірі қалған) баласы ретінде дүниеге келді. Ол Карлота Хоакина Тереза Каетана есімдерімен крещениеден өтті, бірақ тек бірінші атымен – Карлота деп аталатын, бұл есім әкесі мен әкесінің әкесі, Испания королі Карл III-ті құрметтеген. Карлота оның сүйікті немересі болды. Білімі мен сарай әдептерінің қатаңдығына қарамастан, инфанта ойнақы және шалқар қыз ретінде сипатталды. Ол дін, география, сурет салу және ат спорты (Карлотаның сүйікті ойыны) салаларында негізгі білім алды, білімі қатаң және терең католиктік болды. Испания монархиясының жабық және қатал мінезі отбасына және бүкіл сарайға қатаң мінез-құлық пен әдеп нормаларын жүктеді. Мінез-құлқы тыныш болған Шарль III патша, әйелі Мария Луиза белсенді қатысқан сарай өміріне қарағанда, отбасына көбірек уақыт арнады. Карлотаның анасы көп ұзамай сарайдағы той-кештерді ұйымдастыруды өз мойнына алды, онда сән-салтанатпен әдептік шектеулер жиі ұмытылатын. Көп ұзамай Астурия ханшайымының бейнесі күйеуін басқа еркектерге сатып жіберген, адалсыз әйел ретінде қалыптасты. Олардың арасында премьер-министр Мануэль Годой да болуы мүмкін, оның сүйіспеншілік қатынасы сол кездегі баспасөз тарапынан кеңінен талқыланды. Тіпті 1784 жылы таққа мұрагер болатын ұлдың тууы да Мария Луизаны халықтың жек көруінен сақтамады. Ол Испания тарихында ең танымал емес патшайымдардың бірі ретінде қалды, ал оның жаман аты балаларына, әсіресе тұңғыш қызы Карлотаға зор әсер етті.

Неке

Карлота Хоакинаның үйленуі 1770-ші жылдардың соңында король Карл III және оның әпкесі Мариана Виктория, Португалияның жесір ханымы тарапынан ұйымдастырылды. Мариана Испанияға барып, екі елдің арасындағы дипломатиялық қатынастарды жақсартуға тырысты. Карлота Хоакина Бежа герцогы Иоаннға (Мариана Викторияның кіші немересі) және Испанияның Габриэльге (Карлота Хоакинаның әкесінің інісі) Португалияның Инфанта Мариана Виторияға (Португалияның жесір королевасының жалғыз тірі немересі және осы атпен танылған) үйленуі тиіс болды. Карлотаның дайындығы испан сарайының және Португалия королевасы Мария I атынан, оның екінші ұлына үйленетін ханшайымның қасиеттерін бағалау үшін жіберілген португал елшілері алдында өткен бірқатар қоғамдық емтиханмен сынақтан өтті. 1785 жылдың қазан айында Лиссабон газеті емтихан нәтижелерін жариялады:

Келіннің қабілеті дәлелденгендіктен, португал ханзадасымен одаққа ешқандай кедергі болмады, сондықтан 1785 жылдың 8 мамырында жақындық бойынша неке қиылды; үш күннен кейін, 11 мамырда 10 жасар Карлота Хоакина және оның сүйіктілері Испаниядан Лиссабонға аттанды. Испания сарайын тастап кеткен күні Карлота Хоакина анасынан қызыл көйлек киген портретін салып, Испанияның инфантасы Маргарита Терезаның портретінің орнына қабырғаға ілуін өтінді (Карлота Хоакина одан да әдемі деп есептеген). Инфантаның салтанатты процессиясында атақты испандық теолог және ғалым Фелипе Ссио, қызметші Эмилия О'Демпси және Карлота Хоакинаның жеке қызметшісі Анна Микелина болды. Португалияның Инфанте Иоан мен Карлота Хоакина арасындағы ресми неке рәсімі 1785 жылдың 9 маусымында өтті. Ол он жаста болса, күйеуі он сегіз жаста еді. Келіннің жас болуына байланысты, одақтың толыққанды болуы 1790 жылдың 9 қаңтарына дейін кейінге қалдырылды, содан кейін Карлота Хоакина бала көтеруге және дүниеге бала келтіруге мүмкіндік алды.

Португалияның сарайдағы өмірі

Дегенмен, Браганса сарайындағы атмосфера көңілді испан сарайынан көп жағынан ерекшеленді. Еуропаның басқа бөліктерінде олар Ағарту дәуірінің принциптеріне негізделген жаңа қоғамның белгісі болса, Португалияда католик шіркеуі әлі де барлық түрдегі ойын-сауыққа тыйым салатын нормаларды сақтап келді. Комедияларды сахнаға қоюға, билер мен кештер өткізуге рұқсат берілмеді. Королева Мария I-нің билігі Португалия ақсүйектері мен дін қызметкерлерінің консервативті топтарының күшеюімен сипатталды; жесір королева Мариана Виктория (Карлота Хоакинаның шөбере қызы) анықтағандай, өте "жалықтыратын" орта. Осылайша, Карлота Хоакина өзін өте діншіл және қатал ортада тапты, бұл оның әдеттегі той-қуаныш пен ысырапшылыққа қайшы келді. Бірақ, оның қайын есімен қарым-қатынасы өте жылы болды, оны олардың арасындағы хат алмасуы дәлелдейді. Карлотаның қуанышы мен жандылығы королеваның сирек демалыс алған сәттеріне себепкер болды. Оның либералды әдеттері мен салты сарайдағы басқа әйелдерден көп жағынан ерекшеленді. Португал еркектері, әйелдердің мінез-құлқына қатысты, Карлота Хоакинаның қоғамдық орындардағы еркіндігіне, саяси аренадағы белсенділігіне және отбасылық тұрмыстағы ыңғайсыздығына наразылық білдірді. Португалиялық әйелдердің көпшілігі қоғамдық өмірден шеттетілгендіктен, Карлота Хоакинаның осы бейшаралық мінез-құлқы сарайда оның айналасында жаман әңгімелер таратуға себеп болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, кейінірек Португалияны басып алған француз генералы Жуноның әйелі Абрантес герцогинясы, қызғанышпен қарады. Лиссабонда болған кезде мадам Жуно Карлота Хоакинаны оның әрекеттері мен киімдері үшін қынжырлатып, оны өте жаман әйел деп айыптады.

Бразилияның ханшайымы

1788 жылы оның үлкен ағасы, Бразилияның ханзадасы Жозеф қайтыс болғаннан кейін, Инфанте Джон анасының тағына мұрагер атанды. Көп ұзамай ол Бразилияның ханзадасы және Браганзаның 15-ші герцогы атағын алды. 1788 мен 1816 жылдар аралығында Карлота Хоакина Португалия тағының мұрагерінің әйелі ретінде Бразилия ханшайымы ретінде танылды. Кейбір ғалымдар оның Бразилияға деген жек көруі оны халықтан да, күйеуінен де алшақтатуына себеп болды деп санайды. Оның діни амалдары оны жалықтырды, ал олардың мінездері мүлдем үйлеспеді. Дегенмен, олардың некесінде тоғыз бала дүниеге келді және олардың барлығы әдемі болғандықтан, әсіресе кішілерінің басқа әкесі бар деген қауесет тарады. 1792 жылы королева Мария I есі дұрыс емес деп жарияланғаннан кейін, ханзада Джон оның атынан үкіметті басқарды, бірақ ол 1799 жылы ғана регент ханзада атағын алды. Бұл жағдай Карлота Хоакинаның амбициялы және кейде зорлыққа бейім мінезіне оңай сыйып келді. Португалия сарайында ол күйеуінің шешімдеріне әсер етуге тырысып, мемлекеттік мәселелерге жиі араласатын; саясатқа араласу әрекеттері португалиялық аристократияны және тіпті халықты ашуландырды. Өйткені ол үкіметтік шешімдерден жиі шеттетілді, Карлота Хоакина билікті регент ханзададан алу мақсатымен қастандық жоспарлады. Ол оны тұтқындатып, анасы сияқты билік жүргізуге қабілетсіз деп мәлімдеді. Алайда 1805 жылы бұл қастандық ашыққа шықты. Вила-Верде графы тергеу бастауды және барлық қатысушыларды тұтқындауды ұсынды, бірақ Карлота Хоакина күйеуінің қоғамдық даудан қашуға ниеттенуі салдарынан құтқарылды, ол оның тұтқындалуына қарсы болды және әйелін Келуз сарайы мен Рамалхао сарайына қамауды жөн көрді, ал өзі Мафра сарайына көшіп, одан бөлінді. Сол кезде Карлота Хоакинаның жаулары ол жыныстық оргиялар өткізетін жерді сатып алғанын мәлімдеді.

Бразилияда

1807 жылы португал корольдік отбасы Наполеонның басып кіруінен қашып Португалиядан Бразилияға көшіп кетті. Бразилияда болғанда Карлота Хоакина испандық Америкадағы испан билеуіндегі жерлерді басқаруға тырысты, бұл жоба Карлотизм деп аталды. Испанияның өзі Наполеонның бақылауында болды, оның корольдері – оның әкесі мен інісі Фердинанд Францияда Наполеонмен тұтқында болды. Карлота Хоакина өзін тұтқынға алынған отбасының мұрагері деп есептеді. Әңгімеге сүйенсек, ол Буэнос-Айрес пен Аргентинаның солтүстігін басып алып, өзін "Ла-Плата патшайымы" деп жариялауды жоспарлаған. Алайда, португал-бразилиялық әскерлер Рио-де-ла-Платаның шығыс жағалауын ғана уақытша Сисплатина ретінде қосып алды, ол 1822 жылдан кейін Бразилия империясының құрамында сақталды және 1828 жылы Уругвай Республикасы болып бөлінді.

Таңдау

Португалия корольдік отбасы 1821 жылы 14 жылдық үзілістен кейін Португалияға оралғанда, Карлота Хоакина олар кеткен кезде көп өзгерген елмен кездесті. 1807 жылы Португалия абсолютизм тұсында тұрақты өмір сүрді. Наполеон әскерлері және Испанияның Кадис кортесі тарапынан қалыптасқан саяси көзқарастар Португалияға революциялық идеяларды әкелді. 1820 жылы Портуда либералдық революция басталды. Конституциялық Кортес Жерайс жарияланды және 1821 жылы Португалияға алғашқы конституциясын сыйлады. Корольдің өте консервативті ұстанымдары болды және ол Португалиядағы жағдайға кері реакцияны қалады. Алайда, оның күйеуі конституцияны сақтауға берген уәдесінен бас тартқысы келмеді. Карлота Хоакина анасының консервативті көзқарасын бөлісетін кіші ұлы Мигельмен одақтасты. 1824 жылы Мигельдің әскер басшысы лауазымын пайдаланып, олар билікті басып алып, патшаны сарайда дерлік тұтқынға алды, онда патшайым оны Мигельдің пайдасына тақтан басқаруға мәжбүрлеуге тырысты. Патша әйелі мен ұлына қарсы британдықтардан көмек алып, билікті қайта иеленді және ұлын елден кетуге мәжбүр етті. Патшайым да қысқа мерзімге жер аударылды. Король Жоау VI Бемпоста сарайында, ал королева Карлота Хоакина Келушта тұрды. Ол тыныш өмір сүргенімен, киім мен мінез-құлқында ерекше есімділік танытты. Алайда, олардың үлкен ұлы Педро Бразилияда регент ретінде қалды және 1822 жылдың 1 желтоқсанында тәуелсіз император деп жарияланып, тәж киді. Жоау VI бастапқыда бұған келіспеді, бірақ британдықтар оны көндірді және 1825 жылдың тамызында оған және Карлота Хоакинаға Бразилия императорларының құрметті атағы берілген Рио-де-Жанейро шартына қол қойды. 1826 жылдың наурыз айында қайтыс болды. Карлота Хоакина денсаулығының нашарлығына байланысты оның өлім төсегіне барудан бас тартты және күйеуінің масондар тарапынан уландырылғаны туралы қауесет таратып, (мүмкін шындыққа жақын) бірақ бұл әлдеқайда күмәнді болды. Бразилия императоры Педро енді Португалияның патшасы да болды, бірақ екі лауазымның міндеттерін бірдей орындау мүмкін емес екенін түсініп, Педро Португалия тағынан бас тарды және үлкен қызы Марияны Португалия патшайымы етіп, оны кіші інісі Мигельге үйлендірді. Осы уақытта Карлота Хоакинаның қызы, Инфанта Изабел Мария Карлота Хоакинаның орнына Португалияда регент болды. Шамамен екі жылдан кейін кішкентай патшайым Португалияға аттанды, бірақ Гибралтарға келгеннен кейін оның ағасы мен күйеу жігіті тек регентті ғана емес, өзін Португалияның патшасы деп жариялағанын білді. Королева Карлота Хоакина Синтраның сыртындағы Келуз сарайында қайтыс болды. Оның өлімінің табиғи себептерден болғандығы ма, әлде өзін-өзі өлтіргендігі күмәнда болып тұр.

Тақырыбы

Карлота Хоакина 1785 жылы Португалия королі Жоан VI-ға үйленді және тоғыз балаға ие болды. Аты Туған күні Өлген күні Ескермелер Инфанта Мария Тереза 29 сәуір 1793 17 қаңтар 1874 Испания мен Португалияның инфанты Педро Карлос де Борбон и Брагансаға, содан кейін оның қарындасы Мария Франсисканың жесірі, Испанияның инфанты Карлосқа тұрмысқа шықты. Франсиско Антонио, Бейра ханзадасы 21 наурыз 1795 11 маусым 1801 6 жасында қайтыс болды, оның інісі Педро Португалия тағына мұрагер атанды. Инфанта Мария Изабель 19 мамыр 1797 26 желтоқсан 1818 Испания королі Фердинанд VII-ге үйленді. Португалияның Пётр IV, Бразилияның I 12 қазан 1798 24 қыркүйек 1834 Испаниядағы Наполеон соғыстарынан кейін Бразилияда қалды. 1822 жылы Бразилияның тәуелсіздігін жариялады және император Петр I ретінде оның алғашқы монархы болды. 1826 жылы Пётр IV ретінде Португалия королі болды. Инфанта Мария Франсиска 22 сәуір 1800 4 қыркүйек 1834 Испанияның инфанты Карлосқа тұрмысқа шықты (оның алғашқы некесі). Инфанта Исабель Мария 4 шілде 1801 22 сәуір 1876 1826-1828 жылдар аралығында Португалияның регенті болды; тұрмысқа шықпады. Мигель Брагансалық 26 қазан 1802 14 қараша 1866 Либералдар тарапынан узурпатор деп танылды, ол 1828-1834 жылдар аралығында Португалия королі болды. Либералдық соғыстардан кейін тақтан бас тартуға мәжбүр болды. Инфанта Мария да Ассунсао 25 маусым 1805 7 қаңтар 1834 Тұрмысқа шықпады. Инфанта Ана де Жесус Мария, Луле маркизасы 23 қазан 1806 22 маусым 1857 Нуньо Хосе Северо де Мендоса Ролим де Моура Барретоға, маркизге, содан кейін Луле герцогына үйленді және балалары болды.

Карлота кино мен теледидарда

Карлота Хоакина қайтыс болғаннан кейін (әсіресе Бразилияда) халық мәдениетінің бір бөлігіне айналып, маңызды тарихи тұлғаға айналды, сондай-ақ бірнеше кітаптардың, фильмдердің және басқа да бұқаралық ақпарат құралдарының тақырыбы болды. «Карлота Хоакина, Бразилия ханшайымы» (1994) – Карла Камурати түсірген көркем фильм, ханшайымның өмірі туралы тарих пен аңызды араластыра отырып, бала кезінен бастап (мифтік) өзін-өзі өлтіруіне дейінгі оқиғаны қысқаша баяндайды. Мариета Северо ересек Карлота рөлін ойнаса, Людмила Дейер оны бала кезінде бейнелейді. «O Quinto dos Infernos» (2003) – Бети Лаго осы Rede Globo телесериалында Карлота рөлін ойнайды, ол Португалия корольдік отбасының Бразилияға қалай қашқандығын көрсетеді. «Liberdade, Liberdade» (2016) – Сусана Рибейро Карлота рөлін ойнайды. «Novo Mundo» (2017) – Дебора Оливьери осы Globo теленовелласында 1817 жылғы Бразилияда Карлота рөлін ойнайды.