Кіріспе

Грамматикалық дауыс түрі. Антипассивтік дауыс (қысқартылып немесе) – объектісі жоқ немесе объектісі есімнің көлденең жайында қалпында берілген грамматикалық дауыс түрі. Бұл құрылым пассивтік дауысқа ұқсас, себебі ол етістіктің валенттілігін бірге кемітеді: пассивтік дауыста – әрекеттеушіні алып тастап, объектіні пассивтік құрылымның тәуелді сөзіне айналдыру арқылы, ал антипассивтік дауыста – объектіні алып тастап, әрекеттеушіні антипассивтік құрылымның тәуелді сөзіне айналдыру арқылы.

Пайда болуы

Антипассив дауысы баск тілінде, майя, салишан, Солтүстік-Шығыс Кавказ, Австранезия және Австралия тілдерінде, сондай-ақ кейбір Амазония тілдерінде (мысалы, Кавиненя, Канамари) кездеседі. Антипассивтік дауыс көбінесе ергативтік тілдерде кездеседі, онда объектіні жою субъектіні ергативтік жақтан абсолют жаққа көтереді. Субъект пен объект екеуімен де сөздік байланысы бар кейбір аккузативтік тілдерде антипассивтік әдетте объекттік жұрнақты жою арқылы жасалады. Антипассивтің осы түріне мысалдар – масаи, команчи және кахуилла тілдері. Көптеген тікелей-кері тілдерде де антипассивтік дауыс бар. Бірақ кейбір лингвистер жақында швед, орыс немесе кейбір түркі тілдері сияқты аккузативтік тілдерде етістіктің транзитивтігін азайтатын, объектілерді синтаксистік тұрғыдан жоятын немесе оларды бағынған аргументтерге төмендететін белгілерді де антипассивтік деп сипаттады. Бұл ережеден өте сирек ерекшеліктер бар, мысалы, Кронго және Сонгхай тілінің Койраборо Сенни диалектісі, екеуі де антипассивтік тілдердің көбірек таралған типінде сирек кездесетін арнайы антипассивтік маркерлерді пайдаланады.

Киише тілі

Майя тіліндегі Kʼicheʼ тілінде, сөйлемнің негізгі аргументтері кейс бойынша белгіленбейді және етістіктегі тұлғалық жұрнақтар арқылы байланыстырылады. Тұлғалық жұрнақтар ергатив-абсолютив үлгісін сақтайды. Негізгі емес қатысушылар препозициялық тіркестермен білдіріледі. Келесі транзитивті сөйлемде "анаң" деген нысан абсолютивті аргумент болып табылады. Ол кейс бойынша белгіленбеген және тікелей байланыс жасамағандықтан, абсолютивті үшінші тұлға жекеше жұрнағы нөлге тең. "Сен" деген агент ergative екінші тұлға жекеше жұрнағы a арқылы көрсетіледі. Формальды түрде интранзитивті болып табылатын сәйкес антипассивті сөйлемде етістік антипассивті жұрнақты алады. Алғашқы "анаң" деген нысан енді препозициялық тіркес арқылы білдіріледі, ал "сен" деген агент сөйлемнің жатыс аргументіне айналып, абсолютивті екінші тұлға жекеше жұрнағы at арқылы көрсетіледі.