Уэльстің тарихи округтары және ежелгі дәуірлердегі өмір салты

Кіріспе

Уэльстің тарихи округі

Археологиялық дәлелдер көрсеткендей, адамдар осы аймақта интерстадиалдық кезеңде қоныстанған. Ұлыбританиядағы ең көне адам жерлеуі – Павиландтың қызыл ханымы – Говер түбегіндегі Порт-Эйнон мен Россили арасындағы жағалаудағы үңгірде табылды. "Ханым" радиокөміртекпен шамамен 29 000 жыл бұрын (БП) – Плейстоценнің соңында – да келген, сол кезде үңгір тегіс жазықтықты, теңізден бірнеше шақырым қашықтықта қарап тұрды. Соңғы мұз дәуірінің соңынан бастап (б.з.б. 12 000 мен 10 000 жылдар аралығында) мезолиттік мергеншілер мен жинаушылар Еуропа құрлығынан Доггерленд арқылы Британ түбегіне көшіп келе бастады. Археолог Стивен Олдхаус Грин Уэльсте мезолит кезеңіндегі ескерткіштердің "көптігі" бар екенін атап өтті, бірақ олардың қоныстары "жағалау жазықтарына шоғырланған", ал биік жерлерді "тек мамандандырылған аңшылық топтары пайдаланған". Солтүстік-Батыс Еуропадағы адам өмір салты шамамен 6000 жыл бұрын өзгерді; аңшылық пен жинаудың мезолиттік көшпелі өмірінен ауыл шаруашылығы мен қоныстанудың неолиттік аграрлық өміріне көшті. Олар жайылымдар құру және жерді өңдеу үшін орманды жойды, сондай-ақ керамика және тоқыма өндірісі сияқты жаңа технологияларды дамытты. Ұзын шұңқыр құрылысының дәстүрі континенталды Еуропада 7 мыңжылдықта басталды – еркін тұрған мегалиттік құрылымдар, еңкейген қақпақты (долмендер деп белгілі) қолдайды; Атлант мұхитының барлық аймақтарында кең таралған. Гламорган қаласында неолиттік дәуірдегі он тоғыз камералы қабір (немесе ұзын күмбездер) және бес мүмкін гена анықталды. Бұл мегалиттік қабірлер немесе кромлехи б.з.б. 6000 мен 5000 жылдар аралығында, ерте неолит кезеңінде салынған, олардың алғашқысы Стоунхендж немесе Гизаның Мысырлық Ұлы пирамидасы аяқталмай тұрып 1500 жыл бұрын салынған. Осы аймақта неолиттік сәулет дәуірінің екі негізгі тобы өкілдік етілген: порталды дольмендер (мысалы, Сент-Литанның жерлеу камерасы (Гламорган алқабы) және Керарфау (Крейгиау маңы)); және Северн Котсвольд камералы қабірлер (мысалы, Парк Квм ұзын каирн, (Парк ле Бреос Квм, Гоуэр түбегі) және Тинкинсвудтың жерлеу камерасы (Гламорган алқабы)), сондай-ақ екі топқа да оңай жатпайтын қабірлер. Мұндай ірі құрылыстар үшін үлкен жұмыс күші қажет болған – 200 адамға дейін, бұл жақын маңдағы үлкен қауымдардың бар екенін көрсетеді. Неолит дәуіріндегі кейбір археологиялық табылған жерлер (мысалы, Тинкинсвуд) бронза дәуірінде кромлехидің қолданылуын жалғастырғанын көрсетті. Металл қолдану арқылы анықталатын қола дәуірі бұл аймақта тұрақты әсер қалдырды. Гламорганның барлық жерінде түрлі типтегі алты жүзден астам қола дәуірі барроулары мен cairns анықталды. Басқа технологиялық жаңалықтар – дөңгелек, өгіздерді байлау, мата тоқу, спирт ішу, шебер металл өңдеу (жаңа қару мен құралдар, алтын әшекейлер мен зергерлік бұйымдар, мысалы, брошкалар мен торттар) – осы кезеңде адамдардың күнделікті өмірін өзгертті. Климаттың жылынуына байланысты ағаштарды кесу алыс жерлерде де жалғасты, тіпті таулы жерлерде де егін егуге мүмкіндік берді. 4000 жылға қарай адамдар өлгендерді жеке кесек-қапшаларда дөңгелек күмбез деп аталатын жер үйіндісінің астында көмуді немесе кремациялауды бастады; кейде Лланхарридегі (1929 жылы табылған) және Лландаффтағы (1991 жылы табылған) сияқты нәзік безендірілген қыш бұйымдардың ерекше стилімен, бұл ерте қола дәуірінің "Беккер мәдениеті" ретінде сипатталуына себеп болды. 3350 жылдан бастап климаттың нашарлауы биік жерлердегі ауыл шаруашылығын тұрақсыз ете бастады. Нәтижесінде халықтың көбеюі қақтығыстарға әкелген сияқты. Тау бекіністері соңғы қола дәуірінен бастап (және темір дәуірі бойына (3150–1900 БП)) салынып бастады, ал қару-жарақ саны мен сапасы темір дәуірінің аймақтық ерекшеліктері бойынша айтарлықтай өсті. Гламорганның екі жерінен алынған археологиялық деректер қола дәуіріндегі тәжірибелер мен қоныстар темір дәуірінде де жалғасқанын көрсетеді. Ллин-Фаурдан табылған заттар, олар ант беру ұсыныстары деп саналады, олардың ішінде Қола дәуірі мен Ерте темір дәуіріне жататын қару-жарақ пен құралдар бар. "Уэльстегі ең маңызды тарихи дәуірге дейінгі металл бұйымдарының бірі" деп сипатталған қазына өзінің атын Ұлыбританиядағы қола дәуірінің соңғы кезеңі Ллин Фор кезеңіне берді. Гламорган аңғарындағы Лланмаес жеріндегі қазба жұмыстары бронза дәуірінің соңынан Римдіктердің басып алуына дейін болған елді мекен мен "тамақхана" болғандығын көрсетті. Британияны Римдіктер жаулап алғанға дейін, Гламорган деп аталатын аймақ Силурлер аумағының бөлігі болды – Темір дәуірінде гүлденген кельт британдық тайпасы, олардың аумағында бүгінгі Бреконшир және Монмутшир де болды. Силурлердің көптеген басқа да қоныстары тау бекіністері немесе қамалдар емес еді. Мысалы, 75 ж.б.д. Римдіктердің Тафф өзенінің сағасының жанында, болашақта Кардифф болады, салған бекінісі 50-ші жылдарда Силурлердің құрған кең аумақтық қонысының үстіне салынған.

Archaeological evidence shows that humans settled in the area during an interstadial period. The oldest known human burial in Great Britain – the Red Lady of Paviland – was discovered in a coastal cave between Port Eynon and Rhossili, on the Gower Peninsula. The 'lady' has been radiocarbon dated to c. 29,000 years before present (BP) – during the Late Pleistocene – at which time the cave overlooked an area of plain, some miles from the sea. From the end of the last ice age (between 12,000 and 10,000 BP) Mesolithic hunter gatherers began to migrate to the British Peninsula – through Doggerland – from the European mainland. Archaeologist Stephen Aldhouse Green notes that while Wales has a "multitude" of Mesolithic sites, their settlements were "focused on the coastal plains", the uplands were "exploited only by specialist hunting groups". Human lifestyles in North West Europe changed around 6000 BP; from the Mesolithic nomadic lives of hunting and gathering, to the Neolithic agrarian life of agriculture and settlement. They cleared the forests to establish pasture and to cultivate the land and developed new technologies such as ceramics and textile production. A tradition of long barrow construction began in continental Europe during the 7th millennium BP – the free standing megalithic structures supporting a sloping capstone (known as dolmens); common over Atlantic Europe. Nineteen Neolithic chambered tombs (or long barrows) and five possible henges have been identified in Glamorgan. These megalithic burial chambers, or cromlechi, were built between 6000 and 5000 BP, during the early Neolithic period, the first of them about 1500 years before either Stonehenge or the Egyptian Great Pyramid of Giza was completed. Two major groups of Neolithic architectural traditions are represented in the area: portal dolmens (e. g. St Lythans burial chamber (Vale of Glamorgan), and Cae'rarfau (near Creigiau)); and Severn Cotswold chamber tombs (e. g. Parc Cwm long cairn, (Parc le Breos Cwm, Gower Peninsula), and Tinkinswood burial chamber (Vale of Glamorgan)), as well as tombs that do not fall easily into either group. Such massive constructions would have needed a large labour force – up to 200 men – suggestive of large communities nearby. Archaeological evidence from some Neolithic sites (e. g. Tinkinswood) has shown the continued use of cromlechi in the Bronze Age. The Bronze Age – defined by the use of metal – has made a lasting impression on the area. Over six hundred Bronze Age barrows and cairns, of various types, have been identified all over Glamorgan. Other technological innovations – including the wheel; harnessing oxen; weaving textiles; brewing alcohol; and skillful metalworking (producing new weapons and tools, and fine gold decoration and jewellery, such as brooches and torcs) – changed people's everyday lives during this period. Deforestation continued to the more remote areas as a warmer climate allowed the cultivation even of upland areas. By 4000 BP people had begun to bury, or cremate their dead in individual cists, beneath a mound of earth known as a round barrow; sometimes with a distinctive style of finely decorated pottery – like those at Llanharry (discovered 1929) and at Llandaff (1991) – that gave rise to the Early Bronze Age being described as Beaker culture. From c. 3350 BP, a worsening climate began to make agriculture unsustainable in upland areas. The resulting population pressures appear to have led to conflict. Hill forts began to be built from the Late Bronze Age (and throughout the Iron Age (3150–1900 BP)) and the amount and quality of weapons increased noticeably – along the regionally distinctive tribal lines of the Iron Age. Archaeological evidence from two sites in Glamorgan shows Bronze Age practices and settlements continued into the Iron Age. Finds from Llyn Fawr, thought to be votive offerings, include weapons and tools from the Late Bronze Age and the Early Iron Age. The hoard, described as "one of the most significant prehistoric metalwork hoards in Wales" has given its name to the Llyn Fawr Phase, the last Bronze Age phase in Britain. Excavations at Llanmaes, Vale of Glamorgan, indicate a settlement and "feasting site" occupied from the Late Bronze Age until the Roman occupation. Until the Roman conquest of Britain, the area that would become known as Glamorgan was part of the territory of the Silures – a Celtic British tribe that flourished in the Iron Age – whose territory also included the areas that would become known as Breconshire and Monmouthshire. Many other settlements of the Silures were neither hill forts nor castles. For example, the fort established by the Romans near the estuary of the River Taff in 75 AD, in what would become Cardiff, was built over an extensive settlement established by the Silures in the 50s AD.

Ерте тарих

Бұл аймақ Гливисинг деп аталатын тәуелсіз кішігірім патшалық ретінде пайда болды, ол V ғасырдағы Гливис есімді Уэльс патшасының құрметіне аталған деп есептеледі, ол аймақтағы римдік губернатордың ұрпағы болған деседі. Әулие Пауыл Аврелиан Гламорган аймағында 6 ғасырда дүниеге келген. Морганнуг (Морган + аумақтық жұрнағы wg, 'Морган аймағы') және Гламорган (gwlad + Морган, 'Морган жері') аттары 8 ғасырдағы Морган ап Атрвис патшадан шыққан деп саналады, басқаша айтқанда "Морган Мвинваж" ("байлыққа толы") деп аталған. Ол Гливисингті көршілес Гвент және Эргин корольдіктерімен біріктірген, алайда кейбіреулер 10 ғасырдағы Морган Хен билеушісін де ұсынады. Бәлкім, Морганнуг тек Гвент пен Гливисингтің бірігуіне қатысты болған шығар. Географиялық орналасуы мен жағдайына байланысты Морганнуг немесе Гливисинг Уэльстің Гвенттен кейін Нормандардың бақылауына өткен екінші аймағы болды және ол Марш лордтары мен Уэльс князьдері арасындағы шайқастардың ошағына айналды.

Ертедегі ғимараттар

Ең алғашқы ескерерлік ғимараттарға топырақ үйінді бөгеттер және қарапайым мот және бейли төбелік қорғаныстары кірді. Осы бекіністерден қалған нәрсе – олардың болғанын археологиялық деректермен дәлелдейтін іргетастар ғана, бірақ олардың көпшілігі одан әрі тұрақты қорғаныс құрылыстарын салу үшін пайдаланылды. Аймақтағы ең көне сақталған құрылымдар – 5-7 ғасырлар аралығында салынған алғашқы тас ескерткіштер, бағыт белгілері және қабір тастары, олардың көпшілігі қорғау үшін бастапқы орнынан жабық жерлерге көшірілді. Геллигердегі биік тау жотасында әлі де бастапқы орнында тұрған алғашқы тас белгілердің ең танымал белгісі бар.

Тарих, 10801536 жыл

Гламорган иелігі Роберт Фицхамонның Иестин ап Гургантты жеңгеннен кейін, шамамен 1080 жылы құрылды. Морганнвг иелігі бағындырылғаннан кейін бөлінді; Гламорган патшалығы Кардифф қаласын өзінің орталық мекені ретінде қабылдады және Тау өзенінен Римни өзеніне дейінгі жерлерді қамтыды. Фицхамон бастаған Гламорганды бағындыруды күшті Де Клэр әулеті аяқтады, ал 1486 жылы патшалық Джаспер Тюдорға сыйланды. Морганнвгтың батыс аймағында екі монастырь негізі салынды: 1130 жылы Ниэттағы Савиньяк монастыры және 1147 жылы цистерциандық Маргам аббаттығы. Иелік графтыққа айналып, 1536 жылы Гламморган округінің құрылуымен алғашқы парламенттік өкіліне ие болды. Бұл оқиғалар, Одақ заңымен бірге, Уэльстің жетекші отбасыларына байлыққа және гүлденуге қол жеткізуге мүмкіндік берді, бұл оларды ағылшын тегінен шыққан отбасылармен тең деңгейге жеткізді. Жазық жер, немесе Бро, негізінен ауыл шаруашылығының әртүрлі салаларына, дәнді дақылдарға, мал жаюға арналған шөптерге, пішенге және мал өсіруге арналды. Ауыл шаруашылығы емес өнеркәсіптер көбінесе шағын масштабты болды, кейбір беткей көмір шахталары, тоқыма фабрикалары, тоқу және керамика жасау сияқты. Мыс Уэльсте қола дәуірінен бері қазылып келгенімен, 17 ғасырдың соңында темір емес металлургия маңызды өнеркәсіпке айналғанға дейін Гламорган Кидвелли мен Порт-Талбот арасындағы аймақта шоғырланған кәсіпорындарды көрді. 1666 жылы Хирваунда домен пеші жұмыс істеді, ал 1680 жылы Керфиллиде балқыту ошағы салынды. Қазір патшаның қорғауындағы Гламорган патшалық қақтығыстарға да қатысты. Бірінші ағылшыл азамат соғысының басталуымен парламентарийлерге Уэльстің қолдауы шамалы болды. Гламорган Эджхилл шайқасына Карл I-ге қосылу үшін әскер жіберді, ал олардың парламент мүшесі сэр Эдвард Страдлинг шайқаста тұтқынға алынды. Екінші ағылшыл азамат соғысында соғыс Гламорганға келді, Сент-Фаган шайқасында (1648), онда Жаңа армия Кардиффті қоршауға алуын болдырмау үшін үлкен роялистерді жеңді. Қалған екі үйдің ішінде Керфиллидегі Ван 1990 жылы қайта жаңартылды, ал Кефнмабли 1994 жылы өрттен қирады.

The Lordship of Glamorgan was established by Robert Fitzhamon following the defeat of Iestyn ap Gwrgant, c. 1080. The Lordship of Morgannwg was split after it was conquered; the kingdom of Glamorgan had as its caput the town of Cardiff and took in the lands from the River Tawe to the River Rhymney. The subjugation of Glamorgan, begun by Fitzhamon, was finally completed by the powerful De Clare family, and in 1486 the kingdom was granted to Jasper Tudor. In the western region of Morgannwg two monastic foundations were sited, a Savigniac house in Neath in 1130 and the Cistercian Margam Abbey in 1147. The Lordship became a shire and was awarded its first Parliamentary representative with the creation of the Glamorganshire constituency in 1536. These events, along with the Act of Union, allowed the leading Welsh families to gain in wealth and prosperity, allowing equal footing to those families of English extraction. The lowland, or Bro was devoted to more general branches of farming, cereal, grass for pasture, hay and stock raising. Non agricultural industries were generally small scale, with some shallow coal pits, fulling mills, weaving and pottery making. Although copper had been mined in Wales since the Bronze Age, it was not until non ferrous metalworking became a major industry in the late 17th century that Glamorgan saw a concentration of works appearing in a belt between Kidwelly and Port Talbot. By 1666 a furnace was in operation in Hirwaun and in 1680 a smelting hearth was established in Caerphilly. Glamorgan, now falling under the protection of the crown, was also involved in the conflicts of the crown. With the start of the First English Civil War, there was little support from the Welsh for the Parliamentarians. Glamorgan sent troops to join Charles I at the Battle of Edgehill, and their Member of Parliament Sir Edward Stradling was captured in the conflict. In the Second English Civil War, the war came to Glamorgan at the Battle of St Fagans (1648), where the New Model Army overcame a larger Royalist to prevent a siege of Cardiff. Of the remaining two manors, The Van at Caerphilly was reconstructed in 1990 while Cefnmabli was gutted by a fire in 1994.

Металл өнеркәсібі

18 ғасырдың ортасынан бастап Гламорганның таулы аймақтары кең көлемде индустрияландырылды және бірнеше жағалау қалалары, әсіресе Суонси және кейінірек Кардифф маңызды порттарға айналды. Индустрияны ағылшын кәсіпкерлері мен инвесторлары, мысалы Джон Генри Вивиан дамытты және ол негізінен округтің батысында орналасқан, онда көмірді арзан бағамен алуға және Корнуолл, Девон және одан да алыс елдерден кендер импорттауға болады. Индустрия Суонси үшін ерекше маңызды болды; 1823 жылы Тау өзеніндегі қорыту зауыты және оған тәуелді кен орындары мен кеме тасымалы 8000 мен 10000 адамды жұмыспен қамтыды. Мыс кенінің импорты 1880 жылдары ең жоғары деңгейге жетті, содан кейін 1920 жылдарға дейін сауданың тоқтауына дейін күрт төмендеді. Алыс елдерден кендерді тасымалдаудың қымбаттылығы және шетелдік бәсекелестердің өсуі Гламорганның индустриядағы басымдығын аяқтады. Өзінің ең гүлденген кезеңінде де мыс қорыту темір қорыту сияқты маңызды болған жоқ, ол Оңтүстік Уэльстегі адамдар мен капиталдың негізгі өндірістік жұмыс берушісі болды, саудалық көмір өнеркәсібінің дамуынан бұрын. Темір жасау темір кені, көмір және әктас жақын жерде орналасқан аймақтарда дамыды – негізінен Оңтүстік Уэльс көмір бассейнінің солтүстік және оңтүстік-батыс бөліктерінде. 18 ғасырдың екінші жартысында Мертир-Тидфилде төрт темір зауыты салынды. 1759 жылы Даулаис темір зауыты тоғыз адамның серіктестігімен құрылды. Одан кейін 1763 жылы Плимут темір зауыты Исаак Уилкинсон мен Джон Гест тарапынан құрылды, ал 1765 жылы Энтони Бэкон Сифарфа темір зауытын іске қосты. Ірі темір зауыттарының төртіншісі – Пенидаррен темір зауыты 1784 жылы салынды. Бұл зауыттар Мертир-Тидфилді Уэльстегі индустрияның басты орталығына айналдырды. Гламорган Уэльстегі ең көп халқы бар және өнеркәсіптік дамыған округке айналды және ол «Өнеркәсіптік революцияның ошағы» деп танылды. Ауыр индустрия орналасқан басқа да аймақтарға Мейстегтегі темір зауыты (1826), Ллвидарт және Понтиклундағы қалайы зауыттары, сондай-ақ Лланхарридегі темір кен шахтасы кіреді. Металл өңдеумен қатар, Гламорганның барлық аймақтарында зауыттардың өнімдерін пайдаланатын өндірістер пайда болды. Понтипридд 19 ғасырда қаланың басты өнеркәсіптік жұмыс берушісі болған Браун Ленокс тізбек зауытымен әйгілі болды.

From the mid 18th century onwards, Glamorgan's uplands underwent large scale industrialisation and several coastal towns, in particular Swansea and later Cardiff, became significant ports. The industry was developed by English entrepreneurs and investors such as John Henry Vivian and largely based in the west of the county, where coal could be purchased cheaply and ores imported from Cornwall, Devon and later much further afield. The industry was of immense importance to Swansea in particular; in 1823 the smelting works on the River Tawe, and the collieries and shipping dependent on them, supported between 8,000 and 10,000 people. Imports of copper ores reached a peak in the 1880s, after which there was a steep fall until the virtual end of the trade in the 1920s. The cost of shipping ores from distant countries, and the growth of foreign competitors, ended Glamorgan's dominance of the industry. Even at its peak, copper smelting was never as significant as iron smelting, which was the major industrial employer of men and capital in south Wales before the rise of the sale coal industry. Ironmaking developed in locations where ironstone, coal and limestone were found in close proximity – primarily the northern and south western parts of the South Wales coalfield. In the second half of the 18th century four ironworks were built in Merthyr Tydfil. In 1759 the Dowlais Ironworks were established by a partnership of nine men. This was followed by the Plymouth Ironworks in 1763, which was formed by Isaac Wilkinson and John Guest, then in 1765 Anthony Bacon established the Cyfarthfa Ironworks. The fourth of the great ironworks, Penydarren Ironworks was built in 1784. These works made Merthyr Tydfil the main centre of the industry in Wales. Glamorgan became the most populous and industrialised county in Wales and was known as the 'crucible of the Industrial Revolution'. Other areas to house heavy industries include ironworks in Maesteg (1826), tinplate works in Llwydarth and Pontyclun and an iron ore mine in Llanharry. Alongside the metalworks, industries appeared throughout Glamorgan that made use of the works' output. Pontypridd was well known for the Brown Lenox Chainworks, which during the 19th century was the town's main industrial employer.

Көмір өнеркәсібі

Индустриалды Гламорганның ең ірі өзгерісі – Оңтүстік Уэльстің көмір кенішін ашу болды, бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен, үздіксіз көмір кеніші еді және Гламорганның басым бөлігін, көбінесе Долинаның (Vale) солтүстігін қамтыды. Кеніш сапасы мен түрі жағынан кең ауқымды мүмкіндіктер ұсынды, бірақ 1750 жылға дейін қабаттарға жететін жалғыз жол – колодецтер (bell pits) арқылы немесе қабаттың өзен жағалауында немесе тау беткейінде ашық жатқан жерге көлденең қазу болды. Бастапқыда экспорт үшін қазылғанмен, көмір көп ұзамай Ұлыбританияның дамып келе жатқан металлургиялық өнеркәсібінде балқыту процесі үшін де қажет болды. Көмір өндірудегі жаңарулар Гламорганның солтүстік-шығыс шетінде Мертирдегі темір зауыттарының маңында және оңтүстік-батыста Суонсидегі мыс зауыттарының айналасында басталды. Халықтың өсуінің көп бөлігі көші-қон арқасында болды. 1881 жылдан 1891 жылға дейінгі он жыл ішінде Гламорганға таза көшіп келгендердің саны 76 000-нан асты, оның 63 пайызы Англияның шекаралық емес графтықтарынан келді – бұл көрсеткіш келесі онжылдықта артты.

Ауыл шаруашылығы

18 ғасырдың басына дейін Гламорган негізінен ауыл шаруашылығымен айналысты. Округ индустрияландырылғаннан кейін шаруашылықтың маңызы күрт төмендеді, ал өнеркәсіптік аймақтар шаруашылық жерлерін басып алды.

17501920 белгісі бар ғимараттар

Гламорганның өнеркәсіптік кезеңінде жоғарғы және жағалау аймақтарында кең ауқымды құрылыс жұмыстары жүргізілді, бұл халықтың өсуін және аймаққа келген жүздеген мың жұмысшыларды орналастыру үшін жаңа, арзан баспанаға деген қажеттілікті көрсетті. Қалалар қалаларға, ал шағын елді мекендер ауылдарға айналғанда, жаңа және дамитын қоғамдарды қамтамасыз етуге қажетті ғимараттарда заманауи өмірдің белгілері көрінді. Осы кезеңде жұмыс істейтін шахталар мен кеніштер ғана емес, сонымен қатар террасалық үйлер немесе шахтерлердің коттедждері, теміржол станциялары, ауруханалар, шіркеулер, капеллалар, көпірлер, виадуктар, стадиондар, мектептер, университеттер, мұражайлар және жұмысшылар үйлері пайда болды. Гламорган сәулетінің қазіргі заманға енуімен қатар, өткенге де назар аударылды, өркендеген өнеркәсіптік экономикадан ең көп пайда тапқан кейбір адамдар өткеннің символдарын қалпына келтіріп, ақымақтықтар салдырып, ежелгі шіркеулерге готикалық стильдегі қосымшалар тапсырды. Роберт Лугардың Мертирдегі Сайфартфа қамалы (1825) және Уильям Бурджес жобалаған Кардифф қамалының 19 ғасырдың соңындағы қосымшалары готикалық стильдің бай өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлердің сүйікті стилі екенін көрсетеді. 18 ғасырдың соңында Франция мен Германияда танымал болған грек жаңғыру сәулеті Уэльстегі бірқатар қоғамдық және білім беру ғимараттарында, соның ішінде Суонсидегі Оңтүстік Уэльстің Корольдік институтында (1841) және Бридженд қалалық залында (1843) қолданылды. Көптеген конфессиялық капеллалар 19 ғасырда салынды. Олар қарапайым, бір қабатты құрылымдардан бастап үлкен және күрделі құрылымдарға дейін дамыды, көбінесе классикалық стильде салынды. Бәлкім, ең амбициялы капелла Джон Хамфридің Морристон капелласы (1872) болды, ол классикалық, романдық және готикалық элементтерді біріктірді және «Уэльстің конфессиялық соборы» деп аталды. Өнеркәсіптік сәулет көбінесе функционалды болды, бірақ кейбір құрылымдар, мысалы, Сайфартфа темір зауытындағы (1836) төрт қабатты машина үйі, әсер қалдыру үшін салынды. Көмір өндіруі ақырында Гламорганның басым саласына айналды және биік тік шахта мұнаралары – бастапқыда ағаштан немесе шойыннан жасалған, кейін болаттан – символдық иконаларға айналды. 1924 жылдың сәуірінен 1925 жылдың тамызына дейін Оңтүстік Уэльстегі кеншілер арасындағы жұмыссыздық деңгейі 1,8%-дан 28,5%-ға дейін өсті, себебі көптеген өнеркәсіптер үшін мұнайдың отын ретінде қабылдануы және 19 ғасырдың соңында кен орындарын кеңейту. Бұл салыстырмалы түрде жақын өткендегі өркендеумен қарама-қайшы болды: мысалы, 1913 жылы Мертирдегі жұмыссыздық 2%-дан төмен болды және округте 24 000 кенші болды. 1921 жылы шахтада жұмыс істейтін жұмысшылардың саны 16 000-ға дейін төмендеді, ал 1934 жылы 8 000-ға дейін төмендеді. Болат өндірісі де көмір өнеркәсібінен кем түспеді. Соғыс аралық жылдары Cyfarthfa және Dowlais зауыттары жабылып, болат өндірісі жағалау аймағында шоғырландырылды. Көмір және болат өнеркәсібінде Powell Duffryn және Guest, Keen және Nettlefolds сияқты ірі бірігулер үстемдік құрды. Кіші компаниялар бірте-бірте жойылды. Гламорган Ұлы депрессия кезінде ауыр зардап шекті, себебі оның жұмыс күшінің үлкен бөлігі дайын өнімдерді өндіруге емес, бастапқы өндірісте жұмыс істеді. Ұлыбританияның басқа аймақтары тұтыну тауарларына ішкі сұраныстың артуымен жаңаруды бастады, бірақ Оңтүстік Уэльс аңғарларында жұмыссыздық өсуін жалғастырды: Мертирдегі жұмыссыздық деңгейі 1935 жылдың маусым айында 47,5%-ға жетті. Алайда, жағалаудағы Кардифф және Суонси порттары экономикалық белсенділіктің «әдеттегі» деңгейін сақтап қалуға қол жеткізді, ал Батыс Гламорган (және Шығыс Кармартеншир) антрацит көмір кен орындары да соғысқа дейінгі деңгейден жоғары өндіріс пен экспортты сақтап қалуға қол жеткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Гламорганның көмір кен орындарында сауда мен жұмыспен қамтудың күрт өсуі байқалды. Сұраныс болғанына қарамастан, аңғар аймақтарындағы жастардың соғыс күш-жігеріне шақырылуы кен орындарын басқаруға жұмысшылардың жетіспеушілігіне әкелді, бұл өз кезегінде кен орындарында жұмыс істеуге шақырылған жұмысшылар Бевин Бойздың енгізілуіне әкелді. Соғыс кезінде Кардифф және Суонси де маңызды доктары болғандықтан неміс әуе шабуылдарының нысанасы болды.

The industrial period of Glamorgan saw a massive building program throughout the uplands and in the coastal regions, reflecting the increasing population and the need for new cheap housing to accommodate the hundreds of thousands of workers coming into the area. As the towns urbanised and the hamlets became villages, the trappings of modern life were reflected in the buildings required to sustain new and growing communities. The period saw the appearance, not only of the works and pits themselves, but of the terrace house or miners cottage, railway stations, hospitals, churches, chapels, bridges, viaducts, stadiums, schools, universities, museums and workingmen's halls. As well as the architecture of Glamorgan entering modernity, there was also a reflection to the past, with some individuals who made the most from the booming industrial economy restoring symbols of the past, building follies and commissioning Gothic style additions to ancient churches. Robert Lugar's Cyfarthfa Castle in Merthyr (1825) and the late 19th century additions to Cardiff Castle, designed by William Burges, exemplify how Gothic was the favoured style for rich industrialists and entrepreneurs. Greek Revival architecture, popularised in France and Germany in the late 18th century, was used for a number of public and educational buildings in Wales including the Royal Institution of South Wales in Swansea (1841) and Bridgend Town Hall (1843). The majority of Nonconformist chapels were built in the 19th century. They progressed from simple, single storey designs to larger and more elaborate structures, most built in the classical style. Perhaps the most ambitious chapel was John Humphrey's Morriston Tabernacle (1872), incorporating Classical, Romanesque and Gothic elements, which has been called the 'Noncomformist Cathedral of Wales'. Industrial architecture tended to be functional, although some structures, such as the four storey engine house at Cyfarthfa Ironworks (1836), were built to impress. Coal mining eventually became the dominant industry in Glamorgan and tall winding towers – originally made of timber or cast iron, later steel – became symbolic icons. Between April 1924 and August 1925 the unemployment rate amongst South Wales miners jumped from 1.8% to 28.5%. the adoption of oil as the fuel of choice for many industries, and over expansion of the mines in the late nineteenth century. This was a contrast with relatively recent prosperity: for example, in 1913 unemployment in Merthyr was below 2 per cent and the borough had 24,000 miners. By 1921, the number of employed miners had fallen to 16,000, and in 1934, it was down to 8,000. Steel production was no less depressed than the coal industry. The inter war years saw the closure of the old Cyfarthfa and Dowlais works, as steel making became increasingly concentrated in the coastal belt. Both the coal and steel industries were increasingly dominated by large amalgamations, such as Powell Duffryn and Guest, Keen and Nettlefolds. The smaller companies progressively disappeared. Glamorgan suffered disproportionately during the Great Depression because of the high proportion of its workforce employed in primary production rather than the manufacture of finished products. Other parts of Britain began to recover as domestic demand for consumer products picked up, but unemployment in the South Wales Valleys continued to rise: the jobless rate in Merthyr reached 47.5 per cent in June 1935. However, the coastal ports, Cardiff and Swansea, managed to sustain a "reasonable" level of economic activity, and the anthracite coalfield in western Glamorgan (and eastern Carmarthenshire) also managed to maintain production and exports above pre war levels. With the outbreak of World War II the coalfields of Glamorgan saw a sharp rise in trade and employment. Despite the demand the want for the youth to conscript in the war effort in the valley areas meant that there was a shortage of workers to run the mines; this in turn saw the introduction of the Bevin Boys, workers conscripted to work in the mines. During the war both Cardiff and Swansea were targets for German air attacks due to their important docks.

Ғимараттар мен құрылыстар, 19201974

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Ұлыбританияның көп бөлігі сияқты, Гламорган да заманауи кезеңге енді, онда ғимараттар сән-салтанаты емес, функционалдығы үшін салынды және жобаланды, ал бұрынғы кезеңнің ерекшеліктері азайтылды. Ғасыр өте келе, өткен өнеркәсіптік кезеңнің нышандары бұзылып, олардың орнына әсемдемесіз геометриялық фабрикалармен толыққан өнеркәсіптік аймақтар құрылды. Соғыстан кейін бетон ең танымал құрылыс материалы болғандықтан, қалаларда ірі кеңсе үйлері пайда бола бастады, бірақ олардың көпшілігі сәулеттік маңызы бар емес еді. Сәулеттік жобалауда тоқырау кезеңіне қарамастан, бірнеше ерекше құрылыстар пайда болды. Жұмыс 1911 жылы басталса да, Уэльс Ұлттық мұражайы (Смит және Брюер) Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан 1927 жылға дейін аяқталмады. Көрші қалалық әкімшілікпен үйлесімді болу үшін жобаланған күмбезді мұражай, фасадындағы дорикалық бағаналары бар көптеген сәулеттік мотивтерді біріктіреді, ал ішкі жағында кең кіреберіс зал, баспалдақтар, демалыс алаңдары мен балкондар бар. Перси Томас жасаған Суонсидегі Гилдхолл, 1936 жылы аяқталған «жалаңаяқ модернизм» стилінің үлгісі болып табылады және «Уэльстің соғыстар аралық кезеңдегі ең үздік ғимараты» деп сипатталды. Көбінесе функционалдылық ғимараттың тартымдылығын жоғарламайтын болса да, Салли ауруханасы (Пайт, Сон және Фэрвезер) функционалдық талаптарының арқасында пайда тапқан ғимараттың мысалы болып табылады. Бастапқыда туберкулезбен ауырған науқастарға арналған, олардың емделуі үшін мүмкіндігінше көп жарық пен ауа қажет болды, функционалдық архитектура 1936 жылы аяқталған әдемі шыныдан жасалған фасады бар ғимаратты қалдырды. Ол пациенттерге күтім көрсету, зерттеу және медициналық білім беруді бір шатыр астында біріктіру үшін жобаланды. Заманауи өмірдің қажеттіліктері Гламорган аймағында тұрғын үйлердің өсуіне әкелді, бұл Кардиффтің викториялық террасаларынан немесе аңғарлардағы шағын коттедждерден айтарлықтай өзгеше болды. Бұл жобалардың бірнешеуі архитектуралық және әлеуметтік тұрғыдан сәтсіз аяқталды. Атап айтуға болады, Пенерттегі Биллибанкс және Ронддадағы Пенрис (Алекс Робертсон, Питер Фрэнсис және серіктестер) аудандары, екеуі де Кардифф университетінің архитектура мектебінің бұрынғы жетекшісі Малькольм Парри «Уэльстегі архитектура мен жоспарлаудың ең нашар мысалдары» деп сипаттады.

After the First World War, Glamorgan, as was typical for Britain as a whole, entered a period of modernity, which saw buildings built and designed for functionality rather than splendour with period features watered down. As the century progressed, symbols of the past industrial period were torn down and replaced with industrial estates populated by unadorned geometric factories. With concrete becoming the favourite post war building material, larger office blocks began appearing within the cities, though few were of any architectural significance. Despite entering a fallow period of architectural design, several structures of note did emerge. Although work began in 1911, The National Museum of Wales (Smith and Brewer) was not completed until 1927 due to the First World War. Designed to reflect sympathetically in dimensions with its neighbouring city hall, the dome topped museum combines many architectural motifs with Doric columns at its facade, while internally a large entrance hall with stairs, landings and balconies. Percy Thomas' Guildhall in Swansea, an example of the 'stripped modernist' style completed in 1936, was described as "Wales' finest interwar building". Although functionality often deprived a building of interest, Sully Hospital (Pite, Son & Fairweather) is an example of a building which gained from its functional requirements. Initially built for tubercular patients, whose cure required the maximum amount of light and air, the functional architecture left a striking glass fronted building, completed in 1936. It was designed to bring the care of patients, research and medical teaching together under one roof. The demands of modern living saw the growth of housing estates throughout Glamorgan, moving away from the Victorian terrace of Cardiff or the ribbon cottages of the valleys. Several of these projects were failures architecturally and socially. Of note were the Billybanks estate in Penarth and Penrhys Estate (Alex Robertson, Peter Francis & Partners) in the Rhondda, both described by Malcolm Parry, the former Head of the School of Architecture at Cardiff University, as " the worst examples of architecture and planning in Wales."

География

Гламморган ауданын үш ерекше және контрастты географиялық аймаққа бөлуге болады. Оңтүстік-шығысында – әлсіз бедерлі әктас үстірті, дерлік қазіргі Гламорган округімен шектесетін, негізінен егіс жерлері мен Порткаулдан Кардиффке дейінгі шағын ауылдарды қамтитын кеңістік. Географиялық тұрғыдан алғанда, төмендіктер үш аймақтың ішінде ауыл шаруашылығы үшін ең қолайлы ортаны құрайды. Аймақтағы елді мекендерге Кардифф, Барри, Бридженд, Коубридж, Пенарт және Порткаул кіреді. Ауданның солтүстік бөлігі – терең, тар шатқалдармен тілінген таулы аймақ. Брекон маяктарының оңтүстік жиегінде Ескі қызыл құмтастың қарапайым геологиялық құрылымы көміртекті жыныстарға – әктас, тақтатас және диірмен тасына ауысады. Глиннейтке жақын орналасқан Unity Mine (бұрынғы Pentreclwydau South) сияқты бірнеше шағын кеніштер сақталған. Аймақтағы қалалар: Абердер, Керфилли, Понтиприд, Мейстег, Мертир Тидфил және Маунтин Эш. Батысқа қарай Суонси шығанағы және Гауэр түбегі орналасқан – ерекше табиғи сұлулық аймағы. Барлық аймақтардың ішінде Гоуэрде ауыр өнеркәсіптің әсері ең аз болды және ежелгі ландшафт ең аз зақымдалды. Гламорган алқабының жағалауы негізінен жартастармен сипатталады, ал Порткаулдан Суонси шығанағына дейін кең құмды жағалаулар басым. Соңғы бөлігі – Гоуэр жағалауы – тізілген және тік жарым аралынан тұрады. Шығыстан алғашқы маңызды жағалау ерекшелігі – Римни өзені, 1936 жылы Троубридж Кардифф ауданына қосылғанға дейін бір кезде Гламорган мен Монмутшир арасындағы табиғи шекара ретінде қарастырылған. Батысқа қарай жағалау – Гламорганның ең танымал өзенінің, Тафф өзенінің сағасына дейін созылған аллювиалды шөгінділердің кеңістігі. Лавернок нүктесінен оңтүстік-шығысқа қарай, Канал сағасында шамамен үш шақырым жерде Флат Холм орналасқан. Географиялық тұрғыдан алқаптың ішінде болғанымен, ол Кардифф қаласының бөлігі ретінде басқарылады. Флат Холм – Гламорган мен Уэльстің ең оңтүстік нүктесі. Лавернок нүктесінен жағалау батысқа қарай Бари қаласына қарай батысқа қарай бағытталған. Бари 19 ғасырдың соңында қарқынды дамып, маңызды докқа айналды, бір кезде экспортталған көмірдің тоннажы бойынша Кардифф догын басып өтті. Бари аралының жартастарын басып өтіп, жағалау сызығы Лейс деп аталатын төменгі жағалауға айналады, ол батысқа қарай Роузе және Абертоу ауылдарын алып, Уэльстің ең оңтүстік нүктесі Брекси нүктесіне жетеді. Сол жерден Гилстон ауылы мен Саммерхаус-Пойнт деген ежелгі бекінісінің қарамағында орналасқан Лимперт шығанағы орналасқан. Мұнда жартастар көтеріліп, Огмор өзенінің сағасына дейін он бір шақырымға созылады. Бұл жерде табиғаттың күрт өзгеруіне байланысты, тік жартастардан бастап, кең құмды жағажайлар пайда болады. Огмор теңіз жағалауындағы Огмор шығанағы құммен ғана емес, сонымен қатар биік және кең құмдық құм жүйесімен де қамтамасыз етілді. Бұл әсерлі табиғи құмдық нысандар Мертир Мавр құмдық құмдары деп аталады. Бұғаздан кейін құмнан төменгі тау жыныстары шығып, Порткаул нүктесінің беткейін құрайды. Афан өзені Суонси шығанағының кеңінен басталады, ол Порт Талботтан Баглан шығанағын, Бритон Ферриді, Суонсиді алып, Мэмблсте аяқталады. Бүкіл шығанақты биік төбелер қоршап, құммен қалың қоршап тұр. Мэмблс Кейдке Мэмблс Маяк қызмет көрсетеді, ол екі кішкентай аралдың ең артында орналасқан. Мұмбылдан бастап жағалаудың үшінші кезеңі басталады, бұл – Гоуэрдің жапайы және қалың жарлықтары. Мұмблз-Хедтен бастап Ворм-Хедке дейін, батысқа қарай 20 миль, жағалауда бірнеше құмды шығанақтармен үзілген тік жартастардан тұрады. Ең танымал шығанақтар – Лэнгланд шығанағы, Касвелл шығанағы, Пвилду шығанағы, Үш жартасты шығанағы және Оксвич шығанағы. Үш жартасты шығанағы мен оған іргелес Оксвич шығанағына ортағасырлық үш қорғаныс қамалы, Пеннард, Пенрис және Оксвич қамалы, қазір үшеуі де қираған. Оксвич шығанағы үлкен орманды Оксвич нүктесімен аяқталады, ол батысқа қарай Хортон мен Порт-Эйнонның жағажайлық ауылдарына дейін барады. Порт-Айнон нүктесінен Rhossili шығанағының бес мильдік жаппай және әсерлі жартастары Llangenydd Burrows және Burry Holms аралдарының солтүстік құрамында аяқталады. 1536 жылы парламенттік өкілдікті алумен бірге, Гламорган Корольдің контурының бір бөлігіне айналды, Англиядан келген судьялар Ұлы сессияда немесе Ассизде заңдарды жүзеге асырады. Раднорширде бір депутат болса, Гламорганширде екі депутат болды (Гламорган және Кардифф ауданы). Бірінші реформалық акт (1832) Уэльске үш орын берді, үшеуі Гламорганширге берілді. Акт Гламорганширге бір депутаттан екі депутатқа дейін өкілдер санын арттырды, ол жеке Суонси ауданын құрды және Мертир Тидфил округтік сайлау округіне айналды. 1935 жылы Корольдік комиссия Мертир Тидфил округін, көптеген жұмыссыз адамдарды ұстау шығындарына байланысты таратып, Гламорганмен біріктіру керек деп мәлімдеді. Округ кеңесі бұл ұсыныстан бас тартты. Округ кеңесінің 1950 жылы бекітілген гербі: Алтын фонға үш қызыл шеврон, араларында барбақты және тұқымды Тюдор гүлдері. Алтын қалқандағы қызыл шеврон – Де Клер маркалық лордтарының қаруы, ал гүлдер Гламорганның VIII Генрих тарапынан құрылуын көрсетеді. Қалқанның үстіндегі ту – өнеркәсіптің экономикалық депрессиядан кейін жаңаруын символдайтын оттан көтерілетін Уэльс айдахары. Айдахры Неат лордтарының қаруынан алынған шаңырақтың туын ұстады. Қарудың қолдаушылары – көмірші және болат жұмысшысы. Округ кеңесі қабылдаған ұран: «A Ddioddefws A Orfu» немесе «Зардап шеккен жеңді» – Иестин ап Гургант әулетінің ұраны, және үлкен қиындықтарға байланысты байлыққа ие болған аймаққа лайықты деп есептелді. 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару актісіне сәйкес, Гламорган округінің және әкімшілік округінің округтері 1974 жылдың 1 сәуірінде таратылды, олардың әрқайсысы бұрынғы округті қамтитын үш жаңа округ құрылды: Батыс Гламорган, Орта Гламорган, Оңтүстік Гламорган. 1996 жылы бұл аудандар 1994 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару актісімен бірнеше біртұтас билік органдарына қайта ұйымдастырылды. Оңтүстік Уэльс полиция күші Гламорганға ұқсас аумақты қамтиды. 2013 жылдан бері Гламорганның ресми туы бар – үш ақ шевронмен қызыл.

The area that was Glamorgan can be divided into three distinct and contrasting geographical areas. To the south east is a gently undulating limestone plateau, virtually coterminous with the modern county borough of Vale of Glamorgan, mainly comprising farmland and small villages stretching from Porthcawl to Cardiff. The lowlands are geographically the best environment for agriculture of the three areas. Settlements in the area included Cardiff, Barry, Bridgend, Cowbridge, Penarth and Porthcawl. The northern part of the county was a mountainous area, dissected by deep narrow valleys. At the southern edge of the Brecon Beacons, the simple geological structure of Old Red Sandstone gives way to Carboniferous rocks; limestone, shales and millstone grit. A few small drift mines like Unity Mine (formerly Pentreclwydau South) near Glynneath remain. Towns in the region included Aberdare, Caerphilly, Pontypridd, Maesteg, Merthyr Tydfil and Mountain Ash. Further west was Swansea Bay and the Gower Peninsula, an Area of Outstanding Natural Beauty. Of all the areas, Gower was the least affected by heavy industry and the ancient landscape was the least impaired. The coast of the Vale of Glamorgan was mainly characterised by cliffs, while from Porthcawl to Swansea Bay wide sandy shores prevail. The final section, the Gower coast, was made up of a rugged and serrated peninsula. From the east the first major coastline feature was the Rhymney River, once seen as the natural border between Glamorgan and Monmouthshire, until the absorption of Trowbridge into the Cardiff district in 1936. Heading west, the coast was an expanse of alluvial deposits stretching to the mouth of Glamorgan's most well known river, the River Taff. South easterly from Lavernock Point, roughly three miles out in the Channel Estuary is Flat Holm, an island which although geographically is within the Vale, is administered as part of the city of Cardiff. Flat Holm was the most southerly point of Glamorgan and Wales. From Lavernock Point the coast heads sharply west to the town of Barry, a well known seaside resort, Barry is most notable for its rapid expansion during the late 19th century to become an important dock, at one stage surpassing Cardiff Dock for the tonnage of coal exported. Passing the cliffs of Barry Island the coastline becomes a low lying promontory called the Lays, which continues west taking in the villages of Rhoose and Aberthaw before reaching Breaksea Point, the most southerly point of mainland Wales. Beyond the point is Limpert Bay, which was overlooked by the village of Gileston and the ancient encampment of Summerhouse Point. Here the cliffs rise and run for eleven miles as far as the estuary of the Ogmore. as here the scenery undergoes an abrupt change; from a series of unbroken cliffs to vast regions of sandy beaches. The Ogmore Bay at Ogmore by Sea was not only floored with sand but was also backed by high and extensive sand dune system, these impressive natural sand features are commonly known as the Merthyr Mawr sand dunes. Beyond the bay the underlying rocks emerge from the sand to form the promontory of Porthcawl Point. The River Afan commences the wide sweep of Swansea Bay, which from Port Talbot arcs around taking in Baglan Bay, Briton Ferry, Swansea and ending in Mumbles. The whole bay is shut in by high hills and is thickly encircled with sands. Mumbles Head is served by Mumbles Lighthouse, which sits on the further of two small islands off the head. At The Mumbles, the coastline begins its third phase, commencing the wild and rugged cliffs of the Gower. From Mumbles Head to Worm's Head, 20 miles to the west, the coast consists of a series of precipitous cliffs, interrupted by a number of sandy bays. The most notable of the bays include Langland Bay, Caswell Bay, Pwlldu Bay, Three Cliffs Bay and Oxwich Bay. Three Cliffs Bay and the adjoining Oxwich Bay are overlooked by three medieval defences, Pennard Castle, Penrice Castle and Oxwich Castle, all three now ruinous. Oxwich Bay ends in the large wooded promontory of Oxwich Point, which leads west to the beach front villages of Horton and Port Eynon. From Port Eynon Point, a five mile stretch of wild and impressive cliffs Rhossili Bay ends in the northern formation of Llangenydd Burrows and the islet of Burry Holms. Along with gaining parliamentary representation in 1536, Glamorgan became part of the King's circuit, with judges from England administering law at the Great Session or Assizes. though Radnorshire had one MP to Glamorganshire's two (Glamorgan and the District of Cardiff). The First Reform Act (1832) gave five more seats to Wales, three went to Glamorganshire. The Act increased the number of MPs for Glamorganshire from one to two, it created the separate District of Swansea and Merthyr Tydfil became a borough constituency. In 1935, a Royal Commission argued that Merthyr Tydfil County Borough, then heavily burdened by the cost of maintaining many unemployed people, should be abolished and merged with Glamorgan. The county council refused the proposal. The county council's coat of arms, granted in 1950, was: Or, three chevronels gules between as many Tudor roses barbed and seeded proper. The red chevronels on a gold shield were the arms of the De Clare Marcher Lords, while the roses recorded the shiring of Glamorgan by Henry VIII. The crest above the shield was a Welsh dragon rising from flames, symbolising the revival of the county's industry following a period of economic depression. The dragon supported a flag bearing a clarion from the arms of the De Granville family, lords of Neath. The supporters of the arms were a coalminer and a steel worker. The motto adopted by the county council: A Ddioddefws A Orfu or 'He Who suffered, conquered' was that of the lineage of Iestyn ap Gwrgant, and was considered appropriate to an area whose wealth depended on great hardship. Under the Local Government Act 1972, the county boroughs and administrative county of Glamorgan were abolished on 1 April 1974, with three new counties being established, each containing a former county borough: West Glamorgan, Mid Glamorgan, South Glamorgan. It 1996 these areas were reorganised into several unitary authorities by the Local Government Act of 1994. The South Wales Police force covers an area that is similar to Glamorgan. Since 2013, Glamorgan has had its own official flag, red with three white chevrons.

Жолдар

Гламорганның ең алғашқы көлік түрлері – бір елді мекенді екіншісімен байланыстыратын қарапайым жолдар немесе жолдар еді. Үнемі пайдалану нәтижесінде жолдар кеңейіп, түрлі көлік түрлеріне, соның ішінде арбамен жүруге мүмкіндік берді; ал жолдар таныла бастағанда алғашқы қарапайым жолдар пайда болды. Римдіктер Оңтүстік Уэльстегі өз гарнизондарын қамтамасыз ету үшін Via Julia Maritima жолын салды, және қазіргі A48 жолы осы жолмен көптеген жерлерде қатар жүреді. Тюдор дәуірінде жолдарды күтіп ұстау және жөндеу әрбір ауылдық округтің басқаруына берілді, жаз айларында аптаның алты күні жол жөндеуге жұмсалды. Алайда, бұл жөндеу жұмыстары көбінесе аяқталмайтын, және жолдардың жағдайы нашарлап жатты. Оңтүстік Уэльсте жағалау бойында, қазіргі тас жолдың бағытымен сәйкес келетін ақылы жолдар, Мертир аңғарынан жоғары және төбелер арқылы Абергавенниге, Бреконға, Лландовирге және Кармартенге дейін салынды. 1846 жылы Оңтүстік Уэльсте ақылы жолдарды сатып алу және олардың функцияларын өздеріне көшіру үшін округтік автомобиль жолдары басқармалары құрылды. 1878 жылы 1870 жылдан кейін ақылы болмай қалған барлық жолдар «негізгі жолдар» деп жарияланды. 1888 жылғы Жергілікті Өкімет туралы заңмен ақылы жолдар жүйесі толығымен жойылды, ал жолдар жергілікті округтік кеңестің басқаруына берілді. Округтік автомобиль жолдары басқармалары таратылды. Дегенмен, Гламорганның ішінде өз жолдарына бақылау құқығын сақтап қалған бірнеше қалалық аймақтар болды, және округтік кеңес ешқашан жол желісінің барлығын бақылауға алмады. Көлік министрлігі бастапқыда жаңа M4 тас жолының Ньюпорт маңындағы Тредегар паркінде аяқталуын және A48 жолын батысқа қарай жақсарту үшін бірқатар айналма жолдар салуды жоспарлады. Уэльс кеңсесінің құрылуы саясатты қайта қарауға және M4 тас жолын Гламорганға дейін ұзарту туралы шешім қабылдауға әкелді. 1970 жылға қарай Уэльс кеңсесі Кармартенширдегі Понт-Абрахамға дейін жаңа жол салуға міндеттенді. 1960 жылдары сондай-ақ алғашқы Дололар арқылы өтетін жол, А465 Нейт-Абергавенни магистралі 1964 жылы ашылды. Алайда, бастапқыда-ақ оның бір бағыттық және үш қатарлы құрылысының сыйымдылығы мен қауіпсіздігі туралы шағымдар туды.

The earliest forms of transport within Glamorgan were mere paths or trackways linking one settlement to another. With continual use the tracks widened to allow different forms of travel, including the use by pack horses; and as the tracks became more recognisable the first primitive roads came into being. The Romans established a route, Via Julia Maritima, to service their garrisons across South Wales and this is followed largely by the present A48. Towards Tudor times the upkeep and repair of the roads came under the administration of each parish, with six days of the week during the summer allowed for track repairs. These repairs were rarely completed and the roadways continued to suffer. In South Wales there were turnpikes along the coast, more or less following the present motorway line, up the Merthyr Valley and across the hills to Abergavenny, Brecon, Llandovery and down to Carmarthen. In 1846, county highway boards were established in south Wales, to buy out the turnpike trusts and take over their functions. In 1878 all roads that had ceased to be turnpiked after 1870 were deemed as 'main roads' by the Highways and Locomotives (Amendment) Act 1878. The turnpike system was eventually abolished by the Local Government Act 1888 and the roads were placed under the management of the local county council. County highway boards were disbanded. There were, however, a number of urban areas within Glamorgan that retained the right to control their own highways, and the county council never achieved control of the whole highway network. The Ministry of Transport initially envisaged that the new M4 motorway would terminate at Tredegar Park near Newport, with a series of bypasses to improve the A48 further west. The creation of the Welsh Office led to a re appraisal of policy and a decision to extend the M4 further into Glamorgan. By 1970, the Welsh Office was committed to building a new route all the way to Pont Abraham in Carmarthenshire. The 1960s also saw the construction of the first road across the Heads of the Valleys, with the A465 Neath Abergavenny trunk road opening in 1964. However, even at the outset there were complaints about the capacity and safety of its single carriageway, three lane design.

Су жолдары мен порттар

Гламорганның ұзын жағалауы болғандықтан, бірнеше елді мекендер порттық және теңіз порты қалалары ретінде өсіп, гүлденді. 1801 жылы Суонси, Кардиффтен бес есе көп халқы бар Гламорганның ең ірі қалалық аймағы болды. Коубридж – Долинаның астанасы және ауыл шаруашылығы саудасының орталығы, артық өнімдері Абертау ауылына және шамалы дәрежеде Ньютонға жөнелтілді. Жартасты жағалаудың үзілістерінде Порт-Эйнон және Пенклауд сияқты шағын балық аулау және моллюска жинау қауымдастықтары болды. Жағалау Гламорганы өзгертетін оқиға – Мертир темір өнеркәсібінің өркендеуі болды. Мертирге темірін экспорттау үшін жағалауға шығу қажет болды, ал Кардифф Таф өзенінің сағасында орналасқандықтан, табиғи таңдау болды. 1790 және 1794 жылдар аралығында Гламорган, Гламорганшир каналы (1790), Ниат каналы (1791) және Суонси каналы (1794) ішінде үш канал салу үшін Парламент актілері қабылданды. Олардың үшеуі де округтің жоталарынан Суонси мен Кардифф порттарына темір, мыс, болат және көмір тасымалдауды арттыруда маңызды рөл атқарды. Үш каналдың алғашқы кезеңдері 1800 жылы аяқталып, Гламорганның коммерциялық көлік жүйелерін өзгертіп, 1804 жылы Пендаррен темір зауытында Ричард Тревитиктың «Пен-и-Даррен» локомотиві рельстермен жүкті тартуға арналған алғашқы қозғалтқыш болды, теміржолдың келуін жариялап, ол ақырында каналдарды ығыстыратын болды. Кардифф порты 19 ғасырда темірдің емес, Понтипридтен және Синон мен Ронда аңғарларынан тасымалданған көмірдің экспорты ретінде қарқынды өсті. 1840 жылдан 1870 жылға дейін Кардиффтің көмір экспорттау тоннажы 44 350-ден 2 219 000-ға дейін өсті. 1871 жылы Кардифф барлық уэльстік бәсекелестерін озып, елдегі ең көп халқы бар қалаға айналды. Барридің кемежай ретінде өсуінің басты жақтасы Дэвид Дэвис болды, ал 1901 жылы Барри Кардиффтен көп көмір экспорттады, 1913 жылы ол 11,41 миллион тоннаға жеткенде ең жоғары деңгейге жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гламорганның негізгі порттары неміс бомбалауларына ұшырады, бірақ экспортқа елеулі зиян келтірмеді. 20 ғасырдың екінші жартысына қарай округтің ешбір кемежайында өсім байқалмады, ал Оңтүстік Уэльстегі көмір саудасының құлдырауымен Кардифф пен Барри кемежайлары негізінен тоқырап, жалпы жүктерді тасымалдаумен айналысты. Суонси де мыс қорыту саласындағы әлемдік көшбасшы ретіндегі мәртебесін жоғалтқаннан кейін саудасының күрт төмендеуіне ұшырады. Экспорттаушы болып қала беретін жалғыз кемежай – Порт-Талбот порты болды. 1839 жылы салынған. 1809 жылы Ричард Гриффитс өз көмір шахтасынан Гламорганшир каналына жеке трамвай жолын салдырды. Гифелион 1811 жылы Динас Рондадағы Уолтер Коффин шахтасын қосу үшін кеңейтілді, бұл Ронда көмір кен орындарынан Кардифф порттарына алғашқы тиімді көлік байланысын қамтамасыз етті. Гламорган қаласында салынған алғашқы теміржол желісі, Тафф-Вейл теміржолы, Уэльсте де алғашқы болды. Мертирдің темір зауытын Кардифф порттарына байланыстыратын Тафф-Вейл желісіне 1836 жылы патшалық келісім берілді, сол жылы жұмыс басталды. Бұл жол 1840 жылы салынып бітті, ал тасымалданатын жүктермен қатар, пойыздар бастапқыда шектеулі жол жүргізерлік сапарларды жасады. 1856 жылға қарай Тафф-Вейл теміржолы Ронда аңғарларының жоғарғы жағына дейін кеңейтілді, бұл Британияның ең бай көмір аймақтарының біріндегі шахталардың пайдалануына мүмкіндік берді. Екінші ірі теміржол Англиядағы Глостерді Нейландқа жалғастыратын Оңтүстік Уэльс теміржолы болды. Бұл желі Гламорганның көмір кен орындарын Лондонға байланыстыру үшін жобаланған, сонымен қатар Изамбард Кингдом Брунельдің Лондоннан Нью-Йоркке көлік байланысы туралы көзқарасының бөлігі болды. Оңтүстік Уэльс теміржолы Кардифф, Бридженд, Ниат және Суонсиге қызмет көрсетті, оның Гламорган ішіндегі соңғы бағыты Лаугор болды, содан кейін Кармартеншир арқылы жалғасты. 19 ғасырдың ортасынан соңына дейін ашылған басқа теміржол желілеріне Ниат өзені теміржолы, Суонси өзені теміржолы және Римни теміржолы кірді; барлығы металдар мен көмірді округтің жоталарынан әрдайым кеңейіп жатқан порттарға тасымалдаудың негізгі мақсатымен жасалған. Бұл жолдармен тасымалданған жүк өте көп болды, 1850 жылы Тафф-Вейл теміржолы жылына 600 000 тонна көмір тасымалдайтын. 19 ғасырдың соңында Тафф-Вейл теміржолымен байланысты екі маңызды оқиға болды. 1888 жылы Дэвид Дэвистің Оңтүстік Уэльстегі Барри доктарында баламалы экспорттық порт құру жоспарының бір бөлігі ретінде Барри теміржол компаниясы құрылды. TVR монополиясына қауіп төндірген бұл жоспарлар парламентте қатты дауланды, ал Барри заң жобасы үшін британдық тарихтағы кез-келген теміржол заң жобасына қарағанда көп парламент уақыты жұмсалды. Екінші оқиға 1900 жылғы Тафф-Вейл теміржолы ереуілі болды, бұл оқиғада Лордтар палатасы, Тафф-Вейл ісінде, кәсіби одақтарды ереуіл әрекеттерінен туындаған қаржылық шығындарға жауапты деп таныды. Бұл шешімді кері қайтару Британ лейборист партиясының құрылуының орталық факторы болды. және бастапқыда Руз аэропорты ретінде белгілі болды. 1970 жылы ол «Гламорган, Руз аэропорты» болып өзгертілді, ал 1980 жылдары «Кардифф Уэльс аэропорты» болып аталды. Гламорганның екінші коммерциялық әуежайы Суонси әуежайы болды, ол да бастапқыда RAF станциясы ретінде құрылды, содан кейін 1956 жылы коммерциялық пайдалануға берілді. Әуежай әртүрлі деңгейде сәттілікке жетті, бірақ 1969 жылы тұрақты рейстер тоқтатылды. Гламорганға қызмет еткен бірнеше басқа да әуежайлар мен аэродромдар болды, бірақ көбінесе жеке рейстер үшін. Уэльстегі ең танымал авиа апат Гламорганда 1950 жылы жеке жалға алынған Avro Tudor ұшағы Лландоу әуежайында құлаған кезде болды. Лландоу әуежайындағы апат сол кезде әлемдегі ең ірі авиа апаты болды.

Due to Glamorgan's long coastline, several settlements grew and prospered as harbour and port towns. In 1801, Swansea was Glamorgan's largest urban area with a population five times that of Cardiff's. Cowbridge was the capital town of the Vale, and the centre of agricultural trade, with surplus stock being shipped to the coastal village of Aberthaw and to a lesser extent Newton. Where there were breaks in the rocky coastline, small fishing and cockling communities existed, such as Port Eynon and Penclawdd. The event that changed the face of coastal Glamorgan was the growth of the Merthyr iron industry. Merthyr needed a coastal export point for its iron and Cardiff was the obvious choice being at the mouth of the River Taff. Between 1790 and 1794, Acts of Parliament were obtained for the construction of three canals within Glamorgan, the Glamorganshire Canal (1790), Neath Canal (1791) and the Swansea Canal (1794). All three were vital in increasing the transportation of iron, copper, steel and coal from the uplands of the county to the ports at Swansea and Cardiff. Although the first stages of all three canals were completed by 1800 and revolutionised the commercial transportation systems of Glamorgan; in 1804 at Penydarren Ironworks, Richard Trevithick's "Pen y Darren" locomotive became the first engine to pull a load along rails; heralding the coming of the railways, which would eventually replace the canals. The port at Cardiff grew quickly during the 19th century, not as a mass exporter of iron but of coal, transported from Pontypridd and the Cynon and Rhondda Valleys. From 1840 to 1870 Cardiff's export tonnage of coal increased from 44,350 to 2,219,000. By 1871, Cardiff had outgrown all of its Welsh rivals to become the most populous town in the country The chief advocate of Barry's growth as a dock was David Davies, and in 1901 Barry was exporting more coal than Cardiff, peaking in 1913 when it shipped 11.41 million tons. During the Second World War, the main ports of Glamorgan were heavily targeted by German bombing raids, though exports were not severely disrupted. By the second half of the 20th century none of the county's docks showed any growth, and with the collapse of the coal trade in South Wales Cardiff and Barry Docks became near derelict, shipping mainly general cargo. Swansea also suffered a vast reduction on trade with the end of the area as a world leader in copper smelting. The only dock to remain a viable exporter was the Port of Port Talbot. First built in 1839, In 1809 Richard Griffiths built a private tram road to the Glamorganshire Canal from his coal mine in Gyfeillion. The Gyfeillion site was extended further in 1811 to link Walter Coffin's mine at Dinas Rhondda, allowing the first viable transport link from the Rhondda coal fields to the ports of Cardiff. The first railway network to be built in Glamorgan, the Taff Vale Railway, was also the first in Wales. Linking the ironworks of Merthyr to the ports of Cardiff, the Taff Vale line was given royal assent in 1836, with work commencing the same year. It was completed in 1840, and as well as carrying goods the trains made limited passenger trips from the very beginning. By 1856 the Taff Vale Railway was extended to service the top of the Rhondda Valleys at Treherbert and Maerdy, which allowed the exploitation of the minefields in one of the most coal rich areas of Britain. The second major railway to open was the South Wales Railway, linking Gloucester in England to Neyland. The line was designed to link the coalfields of Glamorgan to London, and was also part of Isambard Kingdom Brunel's vision of a transport link from London to New York. The South Wales Railway serviced Cardiff, Bridgend, Neath and Swansea, with its final destination within Glamorgan being Loughor, before continuing through Carmarthenshire. Other railway lines that opened during the mid to late 19th century included the Vale of Neath Railway, the Swansea Vale Railway and the Rhymney Railway; all designed with the primary purpose of transporting metals and coal from the uplands of the county to the ever expanding ports. The cargo carried on these lines was of a very high volume, and in 1850 the Taff Vale Railway was transporting 600,000 tons of coal per annum. Towards the turn of the 19th century, two notable events occurred connected to the Taff Vale Railway. In 1888, the Barry Railway Company was formed as part of David Davies' plan to create an alternative export port in south Wales at Barry Docks. As a threat to the monopoly of the TVR, the plans were heavily contested in Parliament, and more parliamentary time was spent on the Barry bill than on any other railway bill in British history. The second event saw the Taff Vale Railway Strike of 1900, an event that saw the House of Lords, in the Taff Vale Case, deem trade unions accountable for the financial losses caused by strike action. The need to reverse the decision was a central factor in the creation of the British Labour Party. and was originally known as Rhoose Airport. In 1970 it became 'Glamorgan, Rhoose Airport' before becoming 'Cardiff Wales airport' in the 1980s. Glamorgan's second commercial airport was Swansea Airport which also began as an RAF station, before being released to commercial usage in 1956. The airport saw varying degrees of success until regular flights ceased in 1969. Several other airports and aerodromes have serviced Glamorgan, but usually for private flights. The most notorious aviation disaster in Wales occurred in Glamorgan in 1950, when a privately hired Avro Tudor crashed at Llandow Aerodrome. The Llandow air disaster was, at the time, the world's worst aviation disaster.

Спорт

Спорт Гламорган өмірінің маңызды бөлігі болды және округ бірнеше жеке тұлғалар мен командаларды өндірді. Уэльстегі ең алғашқы командалық спорт түрлерінің бірі – бандидің бір түрі болған бандо еді. Ойын Гламорган округында XVIII және XIX ғасырларда өте танымал болды, бірақ кейін регби футболына деген қызығушылық төмендеді. «Гламорган» атауын алып жүретін ең танымал команда – Гламорган округі крикет клубы. Крикет 1819 жылы Кардифф крикет клубы құрылғаннан бері Гламорганда орнағанымен, округтік команда Гламорган ККК тек 1888 жылы құрылды. Команда 1921 жылы жоғары сыныпты мәртебеге ие болды.

Гламоргандағы ең танымал спорт түрлерінің бірі – регби одағы, ол әлемдегі ең көне регби клубтарының бірін өндірді. Суонси, Кардифф және Мертир клубтары 1881 жылы Уэльс регби одағының негізін қалаушы мүшелері болды, ал Сент-Хеленнің регби және крикет алаңы (Суонси) және Кардифф Армс Паркі (Кардифф) халықаралық регбиге арналған спорттық ареналар болды. Крикет сияқты, регби одағы да округтік деңгейде ойналды, Гламорганды Гламорган округі RFC ұсынды – ол XX ғасырдың басында All Blacks және Springboks сияқты командалармен өткізілген шақыру командасы еді. Аймақтағы басқа да танымал регби клубтары: Бридженд RFC, Гламорган Уондерерс RFC, Неат RFC және Понтипридд RFC. Гламорганда тұрақты сұраныс таппағанымен, 1900 жылдардың басында бірнеше регби лигасы командалары пайда болды және 1908 жылдың 1 қаңтарында Абердареде Уэльс және Жаңа Зеландия арасындағы алғашқы халықаралық регби лигасы матчы өтті. Регби мен крикеттен басқа, футбол Гламорганда өте танымал спорт түрі болды, ол британдық футболда ұзақ тарихы бар екі команданы өндірді: Суонси Сити (1912 жылы Суонси Таун А.Ф.К. ретінде құрылған) және Кардифф Сити (1899 жылы Риверсайд А.Ф.К. ретінде құрылған). Екі клуб та Уэльс лигаларының емес, ағылшын футбол лигасы жүйесінде ойнады, бірақ Кардифф осы кезеңде сәттірек болды, Бірінші дивизионда 15 маусым өткізіп, 1927 жылы ФА кубогын жеңіп алды. Басқа да танымал командалар: Мертир Тидфил Ф.К. (1945), ол үш рет Уэльс кубогын жеңіп алды. Барлық жеке спорт түрлерінің ішінде бокс Гламорганның ең табысты түрі болды. Солтүстік көмір шахталары мен темір заводтарынан әлемдік деңгейдегі боксшылардың бірқатары шықты, кейіннен Кардиффтен шыққан танымал боксшылармен теңестірілді. Атап айтуға болады, Рондадан Перси Джонс (әлемдік ұшқан салмақтағы чемпион), Том Томас (Британның орта салмақтағы чемпионы), Джимми Уайльд (әлемдік ұшқан салмақтағы чемпион) және Томми Фарр (Империяның ауыр салмақтағы чемпионы); Мертирден Эдди Томас (Еуропаның орта салмақтағы чемпионы) және Говард Уинстон (Еуропаның қауырсын салмақтағы чемпионы); Понтиприддтен Фредди Уэлш (әлемдік жеңіл салмақтағы чемпион) және Фрэнк Муди (Империяның орта салмақтағы чемпионы). Кардиффтен «Теңдесі жоқ» Джим Дрисколл (Британның қауырсын салмақтағы чемпионы) және Джек Петерсен (Британның ауыр салмақтағы чемпионы) келді. Басқа да танымал боксшылар: Аберсиноннан Дай Доуэр (Еуропаның ұшқыр салмақтағы чемпионы) және Тайбахтан Билл Бейнон (Империяның батамса салмақтағы чемпионы).

One of the most popular sports in Glamorgan was rugby union, producing some of the oldest rugby clubs in the world. Swansea RFC, Cardiff RFC and Merthyr RFC were founding members of the Welsh Rugby Union in 1881, and both St. Helen's Rugby and Cricket Ground (Swansea) and the Cardiff Arms Park (Cardiff), have been sporting venues for international rugby. Like cricket, rugby union was also played at county level, with Glamorgan represented by Glamorgan County RFC, an invitational team which faced the likes of the All Blacks and the Springboks in the early part of the 20th century. Other rugby clubs of note from the region include Bridgend RFC, Glamorgan Wanderers RFC, Neath RFC and Pontypridd RFC. Although never finding any lasting appeal within Glamorgan, a number of rugby league teams emerged in the early 1900s; and on 1 January 1908, the first true international rugby league game took place in Aberdare between Wales and New Zealand. As well as rugby and cricket, association football was a very popular sport in Glamorgan, producing two teams with a long tradition in British football, Swansea City (formed 1912 as Swansea Town A. F. C.) and Cardiff City (formed 1899 as Riverside AFC). Both clubs played in the English football league system, rather than the Welsh leagues, though Cardiff were more successful during this period, spending 15 seasons in the First Division and winning the FA Cup in 1927. Other teams of note include Merthyr Tydfil F. C. (1945), who have won the Welsh Cup on three occasions. Of all the individual sports, boxing was perhaps Glamorgan's most prolific. From the northern coalfields and ironworks a string of world class boxers were produced, which was later matched by notable fighters from Cardiff. Of note were Rhondda's Percy Jones (World Flyweight Champion), Tom Thomas (British Middleweight Champion), Jimmy Wilde (World Flyweight Champion) and Tommy Farr (Empire Heavyweight Champion); Merthyr's Eddie Thomas (European Welterweight Champion) and Howard Winstone (European Featherweight Champion); Pontypridd's Freddie Welsh (World Lightweight Champion) and Frank Moody (Empire Middleweight Champion). From Cardiff came 'Peerless' Jim Driscoll (British Featherweight Champion) and Jack Petersen (British Heavyweight Champion). Other fighters of note include Dai Dower (European Flyweight Champion) from Abercynon and Bill Beynon (Empire Bantamweight Champion) from Taibach.

Туризм

Гламорган және Уэльс 18-ші ғасырдың соңына дейін туристік бағыт ретінде пайдаланылмаған. Сол кездегі ағылшын джентльмендерінің таңдаған бағыты Grand Tour болды, бірақ материктік Еуропадағы қақтығыстардан кейін британдық саяхатшылар өз еліндегі "жабайы" жерлерді іздеді. Бұл алғашқы туристер өз жазбаларында, суреттері мен эскиздерінде маңызды деректерді сақтап қалды, бірақ оларды қабылдауға арналған нақты туристік сауда болған жоқ. 19-шы ғасырдың басында индустрияландырудың дамуы жаңа, жақсы жағдайға ие орта тапты және байланыс жолдарын жақсартты; осы екеуі де туристік сауданың өркендеуіне әкелді. 19-шы ғасырдың соңында теміржол байланысының жақсаруымен Гламорганның жағалау аймақтары, жағажайларынан пайда тапқан жерлер туристік бағыттар ретінде дами бастады. Бұл қалалар, ең әйгілісі Барри аралы, Порткол, Аберавон және Мамблс, туристік орындар ретінде Оңтүстік Уэльстің көмір кенінің дамуымен және жұмысшылардың жылдық еңбек демалысына байланысты өркендеді. 20-шы ғасырдың ортасына қарай бұл жерлер трейлерлік және коттеджтік кемпингтерді ашу арқылы келушілердің санын арттырды. 20-шы ғасыр өркендеген сайын, адамдардың демалыс әрекеттері жылына бір апталық демалыстан асып түскенде, округ парктері, мұражайлар, галереялар мен ойын-сауық орталықтарымен жауап берді.