Кіріспе
Лингвистикадағы сөйлем құрылымы ұғымы. Лингвистикалық типологияда номинатив-аккузативті байланыс – морфосинтаксистік байланыстың бір түрі, онда интранзитивті етістіктердің жолдаушылары транзитивті етістіктердің жолдаушыларымен бірдей қарастырылады және негізгі сөйлем құрылымдарында транзитивті етістіктердің толықтырушыларынан ажыратылады. Номинатив-аккузативті байланыс жағдай белгілері, етістік сәйкестігі және/немесе сөздердің ретімен кодталуы мүмкін. Ол кеңінен таралған және әлем тілдерінің арасындағы ең көп кездесетін байланыс жүйесі болып табылады (соның ішінде ағылшын тілі). Номинатив-аккузативті байланысқа ие тілдер номинатив-аккузативті тілдер деп аталады.
In linguistic typology, nominative–accusative alignment is a type of morphosyntactic alignment in which subjects of intransitive verbs are treated like subjects of transitive verbs, and are distinguished from objects of transitive verbs in basic clause constructions. Nominative–accusative alignment can be coded by case marking, verb agreement and/or word order. It has a wide global distribution and is the most common alignment system among the world's languages (including English). Languages with nominative–accusative alignment are commonly called nominative–accusative languages.
Қиылған ергативтілік
Тілдерде (мысалы, грузин және хиндустан тілдерінде) бір-бірімен толысатын сәйкестендіру жүйелері кең таралған, олар номинатив-аккузатив және ергатив-абсолютивті кодтауды көрсетеді, бұл құбылыс бөлінген ергативтілік деп аталады. Шындығында, тек ергатив-абсолютивті сәйкестендіруді ғана көрсететін тілдер (таза ергативтілік деп аталады) салыстырмалы түрде аз және әлемнің белгілі бір аймақтарында – Кавказ, Солтүстік Америка мен Мезоамериканың кейбір бөліктері, Тибет жотасы және Австралияда оқшауланған. Мұндай тілдерге шумер, стандартты тибет және майя тілдері жатады.
Номинативті-аккузативті сәйкестіктің кодтау қасиеттері
Номинативті-аккузативті сәйкестендіру көрінетін белгілер арқылы көрініс табуы мүмкін, бұл белгілер кодтау қасиеттері деп аталады. Көбінесе, бұл көрінетін қасиеттер морфологиялық сипатқа ие, және айырмашылық сөздің нақты морфологиялық түрі мен жазылуындағы өзгешелік ретінде немесе сөздің алдында немесе соңында қосылатын жағдай жұрнақтары (морфологиялық бөлшектер) түрінде байқалады.
Нысанды дифференциалдық белгілеу (DOM)
Барлық пікірлер ашық түрде жақтық белгілерді көрсетуге бірдей мүмкіндікке ие емес. Номинативтік-аккузативтік байланысқа ие тілдерде тікелей толықтымаларды екі классқа бөлу жиі кездеседі (ашық жақтық белгілеу тұрғысынан), бұл құбылысты Боссонг (1985) "дифференциалдық толықтыма белгілеуі" деп атаған.
Сөз келісімі
Сонымен қатар, сәйкестік етістіктегі келісім арқылы да көріне алады. Мысалы, амхар тілінен алынған төмендегі мысалда, етістік субъектіні (S), агентті (A) және объектіні (O) көрсететін жұрнақтармен белгіленуі мүмкін. Транзитивті емес сөйлемдегі S және транзитивті сөйлемдегі A бірдей жұрнақпен (ə ‘3SG. M’) белгіленсе, ал транзитивті сөйлемдегі O басқа жұрнақпен (w ‘3SG. M. O’) белгіленеді.
Оптималдылық теориясы
Номинативтік-аккузативтік кейсті белгілеу жүйесін құрудың бір жолы оптималдық теориясының көзқарасынан түсіндірілуі мүмкін. Кейс белгілері екі функцияны немесе шектеулерді орындайды: сәйкестендіру функциясы және ажырату функциясы. Сәйкестендіру функциясы кейс морфологиясы атаулы аргумент туралы нақты семантикалық, тематикалық немесе прагматикалық қасиеттерді немесе ақпаратты кодтағанда (анықтағанда) мысалға келтіріледі. Мысалы, тікелей объектінің орнындағы айыптау жағдайы пациенттіліктің мықты идентификаторы болуы мүмкін. Ажырату функциясы транзитивті сөйлемнің негізгі аргументтері, субъектісі мен объектісін ажырату үшін қолданылады. Хелен де Хоуп пен Андрей Малчуков «Кейс белгілеу стратегиялары» еңбегінде ерекшелеу функциясының мотивациясы мен қажеттілігін түсіндіреді:
blockquote|Екі орындық предикат R(x,y) екі қатысушыны қамтитын оқиғаны сипаттау үшін қолданылғанда, әдетте агент пен науқас, қай есімдік тіркесінің бірінші аргумент x (агент) және қайсысының екінші аргумент y (науқас) сәйкес келетіндігіне қатысты түсініксіздікті болдырмау өте маңызды. Осы мақсатта кейс аргументтердің бірін белгілеу үшін қолданылуы мүмкін. Егер бір аргумент кейспен белгіленсе, бұл түсініктілік үшін жеткілікті. Осылайша, ерекшелеу тұрғысынан қарағанда, екі аргументті де кейспен белгілеудің қажеті жоқ. Бір орындық (интранзитивті емес) предикаттың жалғыз аргументін кейспен белгілеудің де қажеті жоқ. Шындығында, көптеген номинативтік-аккузативтік кейс жүйелерінде тек y ғана (айыптау жағдайымен) белгіленеді, ал x морфологиялық жағынан белгісіз болып қалады. Тілдер үшін субъект пен объектті, сондай-ақ A, S және O аргументтерін ажырату құралы болу пайдалы. Бұл «Том Фредті ұрды» сияқты сөйлемдердің «Фред Томды ұрды» деп түсіндірілмеуіне көмектеседі. Үшжақты сәйкестендіру жүйелері бұл айырмашылықты S, A және O аргументтерін әртүрлі кодтау арқылы қамтамасыз етеді. Алайда, бұл құрылымдық тұрғыдан экономикалық емес, және үшжақты жүйелер салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ барлық аргументтерді бірдей белгілеу оларды тым екіұшты етеді. Айырмалау принципімен қатар экономика принципі де жұмыс істейді. Түсініктіліктен айырылмастан, мүмкіндігінше аз кейс қолдану тиімді. Осылайша, тиімділік пен экономиканың бірлескен ықпалы екі түрлі аргументті біріктіретін және үшіншісін бөлек көрсететін жүйеге әкелді. Айыптау және эргатив жүйелері де мағынаны нақтылау үшін осы топтастыруды пайдаланады.
blockquote|When a two place predicate R(x,y) is used to describe an event involving two participants, usually an agent and a patient, it is of utmost importance to avoid ambiguity as to which noun phrase corresponds to the first argument x (the agent) and which to the second argument y (the patient). For this purpose, case can be used to mark one of the arguments. If one argument is case marked, this already suffices for the purpose of disambiguation. Thus, from the distinguishing perspective, there is no need to case mark both arguments. Neither would it be necessary to case mark the one and only argument of a one place (intransitive) predicate. Indeed, it has been argued that in many nominative–accusative case systems only the y is case marked (with accusative case) while the x remains morphologically unmarked. It is useful for languages to have a means of distinguishing between subjects and objects, and between arguments A, S, and O. This is helpful so that sentences like "Tom hit Fred" cannot be interpreted as "Fred hit Tom." Tripartite alignment systems accomplish this differentiation by coding S, A and O all differently. However, this is not structurally economical, and tripartite systems are comparatively rare, but to have all arguments marked the same makes the arguments too ambiguous. Alongside the principle of distinguishability seems to operate a principle of economy. It is more efficient to have as few cases as possible without compromising intelligibility. In this way the dual pressures of efficiency and economy have produced a system which patterns two kinds of arguments together a third separately. Both accusative and ergative systems use this kind of grouping to make meaning clearer.