Кіріспе

Лингвистикадағы сөйлем құрылымы ұғымы. Лингвистикалық типологияда номинатив-аккузативті байланыс – морфосинтаксистік байланыстың бір түрі, онда интранзитивті етістіктердің жолдаушылары транзитивті етістіктердің жолдаушыларымен бірдей қарастырылады және негізгі сөйлем құрылымдарында транзитивті етістіктердің толықтырушыларынан ажыратылады. Номинатив-аккузативті байланыс жағдай белгілері, етістік сәйкестігі және/немесе сөздердің ретімен кодталуы мүмкін. Ол кеңінен таралған және әлем тілдерінің арасындағы ең көп кездесетін байланыс жүйесі болып табылады (соның ішінде ағылшын тілі). Номинатив-аккузативті байланысқа ие тілдер номинатив-аккузативті тілдер деп аталады.

Қиылған ергативтілік

Тілдерде (мысалы, грузин және хиндустан тілдерінде) бір-бірімен толысатын сәйкестендіру жүйелері кең таралған, олар номинатив-аккузатив және ергатив-абсолютивті кодтауды көрсетеді, бұл құбылыс бөлінген ергативтілік деп аталады. Шындығында, тек ергатив-абсолютивті сәйкестендіруді ғана көрсететін тілдер (таза ергативтілік деп аталады) салыстырмалы түрде аз және әлемнің белгілі бір аймақтарында – Кавказ, Солтүстік Америка мен Мезоамериканың кейбір бөліктері, Тибет жотасы және Австралияда оқшауланған. Мұндай тілдерге шумер, стандартты тибет және майя тілдері жатады.

Номинативті-аккузативті сәйкестіктің кодтау қасиеттері

Номинативті-аккузативті сәйкестендіру көрінетін белгілер арқылы көрініс табуы мүмкін, бұл белгілер кодтау қасиеттері деп аталады. Көбінесе, бұл көрінетін қасиеттер морфологиялық сипатқа ие, және айырмашылық сөздің нақты морфологиялық түрі мен жазылуындағы өзгешелік ретінде немесе сөздің алдында немесе соңында қосылатын жағдай жұрнақтары (морфологиялық бөлшектер) түрінде байқалады.

Нысанды дифференциалдық белгілеу (DOM)

Барлық пікірлер ашық түрде жақтық белгілерді көрсетуге бірдей мүмкіндікке ие емес. Номинативтік-аккузативтік байланысқа ие тілдерде тікелей толықтымаларды екі классқа бөлу жиі кездеседі (ашық жақтық белгілеу тұрғысынан), бұл құбылысты Боссонг (1985) "дифференциалдық толықтыма белгілеуі" деп атаған.

Сөз келісімі

Сонымен қатар, сәйкестік етістіктегі келісім арқылы да көріне алады. Мысалы, амхар тілінен алынған төмендегі мысалда, етістік субъектіні (S), агентті (A) және объектіні (O) көрсететін жұрнақтармен белгіленуі мүмкін. Транзитивті емес сөйлемдегі S және транзитивті сөйлемдегі A бірдей жұрнақпен (ə ‘3SG. M’) белгіленсе, ал транзитивті сөйлемдегі O басқа жұрнақпен (w ‘3SG. M. O’) белгіленеді.

Оптималдылық теориясы

Номинативтік-аккузативтік кейсті белгілеу жүйесін құрудың бір жолы оптималдық теориясының көзқарасынан түсіндірілуі мүмкін. Кейс белгілері екі функцияны немесе шектеулерді орындайды: сәйкестендіру функциясы және ажырату функциясы. Сәйкестендіру функциясы кейс морфологиясы атаулы аргумент туралы нақты семантикалық, тематикалық немесе прагматикалық қасиеттерді немесе ақпаратты кодтағанда (анықтағанда) мысалға келтіріледі. Мысалы, тікелей объектінің орнындағы айыптау жағдайы пациенттіліктің мықты идентификаторы болуы мүмкін. Ажырату функциясы транзитивті сөйлемнің негізгі аргументтері, субъектісі мен объектісін ажырату үшін қолданылады. Хелен де Хоуп пен Андрей Малчуков «Кейс белгілеу стратегиялары» еңбегінде ерекшелеу функциясының мотивациясы мен қажеттілігін түсіндіреді:
blockquote|Екі орындық предикат R(x,y) екі қатысушыны қамтитын оқиғаны сипаттау үшін қолданылғанда, әдетте агент пен науқас, қай есімдік тіркесінің бірінші аргумент x (агент) және қайсысының екінші аргумент y (науқас) сәйкес келетіндігіне қатысты түсініксіздікті болдырмау өте маңызды. Осы мақсатта кейс аргументтердің бірін белгілеу үшін қолданылуы мүмкін. Егер бір аргумент кейспен белгіленсе, бұл түсініктілік үшін жеткілікті. Осылайша, ерекшелеу тұрғысынан қарағанда, екі аргументті де кейспен белгілеудің қажеті жоқ. Бір орындық (интранзитивті емес) предикаттың жалғыз аргументін кейспен белгілеудің де қажеті жоқ. Шындығында, көптеген номинативтік-аккузативтік кейс жүйелерінде тек y ғана (айыптау жағдайымен) белгіленеді, ал x морфологиялық жағынан белгісіз болып қалады. Тілдер үшін субъект пен объектті, сондай-ақ A, S және O аргументтерін ажырату құралы болу пайдалы. Бұл «Том Фредті ұрды» сияқты сөйлемдердің «Фред Томды ұрды» деп түсіндірілмеуіне көмектеседі. Үшжақты сәйкестендіру жүйелері бұл айырмашылықты S, A және O аргументтерін әртүрлі кодтау арқылы қамтамасыз етеді. Алайда, бұл құрылымдық тұрғыдан экономикалық емес, және үшжақты жүйелер салыстырмалы түрде сирек кездеседі, бірақ барлық аргументтерді бірдей белгілеу оларды тым екіұшты етеді. Айырмалау принципімен қатар экономика принципі де жұмыс істейді. Түсініктіліктен айырылмастан, мүмкіндігінше аз кейс қолдану тиімді. Осылайша, тиімділік пен экономиканың бірлескен ықпалы екі түрлі аргументті біріктіретін және үшіншісін бөлек көрсететін жүйеге әкелді. Айыптау және эргатив жүйелері де мағынаны нақтылау үшін осы топтастыруды пайдаланады.