Кіріспе
Age of Wonders – 1999 жылы Triumph Studios және Epic MegaGames компаниялары бірлесіп жасаған, ал Gathering of Developers баспасынан шыққан кезекпен ойналатын стратегиялық ойын. Age of Wonders ұзақ дамыту кезеңінен өтті және бастапқыда World of Wonders деп аталды. 1997 жылы команда бұрынғы жұмысын тоқтатып, жаңадан дамытуды бастады, нәтижесінде Age of Wonders дүниеге келді. Ойын жағымды пікірлер алды және 2001 жылға дейін шамамен 200 000 дана сатылды. Ол жаңа франшизаның бастауы болды және одан кейін бес жалғасы жарық көрді: Age of Wonders II: The Wizard's Throne, Age of Wonders: Shadow Magic, Age of Wonders III, Age of Wonders: Planetfall және Age of Wonders 4. 2010 жылы алғашқы ойын GOG.com және Steam платформаларында қайта жарық көрді.
Ойын процесі
Age of Wonders – бұл алтыбұрышты плиткалардан тұратын изометриялық перспективада өтетін, кезекпен ойналатын стратегиялық ойын. Бірліктер сегіз бірлікке дейінгі топтарға (партиялар немесе отрядтар деп те аталады) біріктіріледі; мұндай бір топ бір плитканы алып жатады. Қалалар бірден төрт плиткаға дейін, ал басқа құрылыстар көбінесе бір плитканы алып жатады. Ойын ішіндегі бірліктердің қозғалыс ұпайлары шектеулі, олар әр кезектің басында толықтырылады. Екі кезекті жүйе қолданылады: реттік (немесе «классикалық»), онда ойыншылар кезекпен ойнайды, немесе бір мезгілде, онда барлық ойыншылар бірліктерін бірден жылжыта алады. Іс жүзінде, соңғы жүйедегі әрекеттер кезекке қосылып, орындалады. Ойынның екі жағынан ойналатын бір ойыншылық кампаниясы бар (шығудан кейін қауымдастық тарапынан бірнеше кампаниялар жасалды), сондай-ақ көптеген карталар бар, оларды Hotseat режимінде, LAN желісі арқылы, интернетте немесе электрондық пошта арқылы (PBEM) ойнауға болады. Картаға байланысты бір ойынға 12 ойыншыға дейін қатыса алады. Бір мезгілдегі кезектің өтуі тек бір ойыншылық және тікелей көп ойыншылық ойындарда ғана қол жетімді; PBEM және Hotseat ойындары, сондай-ақ барлық шайқастар реттік кезекті жүйесін пайдаланады. Әр ойыншы белгілі бір нәсілді басқарады. Ойында 12 нәсіл бар, бірақ олардың барлығы әр картада кездеспеуі мүмкін, ал кездесетіндердің барлығы ойнала бермейді. Нәсілдер тізіміне дәстүрлі фантастикалық Эльфтер, Кесірткелер, Адамдар, Гоблиндер, Қара Эльфтер, Өлілер, Орктар, Ерлер және Жартылайлар, сондай-ақ Фростлингтер, Азрактар және Хаймендер сияқты бірнеше ерекше нәсілдер кіреді. Нәсілдер, сондай-ақ ешқандай нақты нәсілге жатпайтын бірліктер, мысалы, айдаһарлар мен алыптар, белгілі бір жарасымға ие, ол жақсы, бейтарап немесе жаман болуы мүмкін. Олардың жарасымы мен басқа да факторларға байланысты бір нәсілдің қалалары мен тәуелсіз бірліктері екінші нәсілге қатысты достық немесе жаулық танытуы мүмкін. Бұл әртүрлі жолдармен көріне алады; мысалы, орк қаласы эльфтерге берілмейді, ал басып алынса, халықты басып тастау үшін күшті әскери күш болмаса, көтеріліс жасауы мүмкін. Бір топта бір-біріне қарсы күресуге мәжбүр болған жау нәсілдерінің бірліктерінің моралі төмендейді және дезертирлікке бейім болады. Нәсілдер арасындағы қатынастар басқа нәсілдерге қатысты ізгі ниетпен жасалған әрекеттер арқылы жақсарылуы мүмкін, мысалы, олардың қалаларын жаңарту немесе осы нәсілге жататын қалаларды қирату, тонау немесе көшіру арқылы нашарлауы мүмкін. Дипломатия да осыған әсер ете алады, тіпті бір нәсілмен одақтасу екінші нәсілмен қарым-қатынасқа әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, нәсілдер арасындағы қатынастарға жаһандық әсер ететін бірнеше сиқырлар бар. Екі ресурс бар: алтын және манна. Алтын бірліктерді құруға, батырларды, қалаларды және сиқырларды (Сиқыр мұнараларында) сатып алуға, қалаларды жаңартуға қолданылады. Манна сиқырларды орындауға, зерттеуге және құрбандық тастағыштарды пайдалануға қолданылады. Бірліктер қалаларда салынуы мүмкін, оларды одан әрі жетілдіріп, озық бірліктерді өндіруге болады. Сонымен қатар, егер олар ойыншыға жақсы қарайтын болса, тәуелсіз (ешқандай ойыншыға тиесілі емес) бірліктердің топтарын жалдауға болады. Бірліктер әртүрлі күшке ие болуы мүмкін, олардың деңгейімен, ол 1-ден 4-ке дейін өзгеруі мүмкін. Ойыншының бақылауындағы бірліктер әр кезектің басында күтіп-ұстау үшін белгілі бір мөлшерде алтынды қажет етеді, оның мөлшері бірліктің деңгейіне байланысты. Шақырылған бірліктер алтынның орнына маннаны пайдаланады. Бірліктер басқа бірліктерді өлтіру арқылы тәжірибе жинақтайды. Жинақталған тәжірибе жау бірліктерінің санына және олардың деңгейіне, яғни өлтірілген жаудың деңгейіне байланысты. Белгілі бір мөлшерде тәжірибе жинағаннан кейін бірлік күміс медаль алады, ал кейіннен алтын медаль алады. Жоғары деңгейдегі бірліктерге медаль алу үшін көбірек тәжірибе қажет. Медальді бірліктер негізгі параметрлерін сәл арттырады немесе жауынгерлік өнімділігін жақсартады. Арнайы бірлік түрі – батыр, оларды тек ойыншының қалаларының бірінде кездейсоқ түрде пайда болғанда ғана жалдауға болады. Батырлар барлық басқа бірліктер сияқты тәжірибе ұпайларын жинақтайды; алайда, медальдар алудың орнына, олар ең көп дегенде 30-шы деңгейге дейін деңгейлерді көтереді. Келесі деңгейге жеткенде, олар бірнеше дағды ұпайларын алады, содан кейін ойыншы олардың параметрлерін жақсартуға және оларға арнайы қабілеттерді үйретуге жұмсауы мүмкін. Бұл ұпай жүйесі көптеген рөлдік бейне ойындарында қолданылатын жүйеге ұқсас. Одан басқа, батырлар ғана ойында сиқыр орындау қабілетін үйрене алады, бұл оларға сиқыр орындауға мүмкіндік береді. Сиқыр орындау қабілетін I деңгейден V деңгейге дейін жаңартуға болады. Әр деңгей көбірек манна кірісін/зерттеу ұпайларын ұсынады және сонымен қатар батырдың әр кезегінде көбірек/жақсы сиқыр орындауына мүмкіндік беретін арналарды жақсартады. Кейбір сиқырларды орындау үшін тіпті V деңгейдегі сиқыр орындау қабілетімен бірнеше кезектің өтуі қажет болуы мүмкін. Батырлар бір сиқырды орындау үшін бірге жұмыс істей алмайды – әрқайсысы оны жеке орындауы керек. Кәдімгі бірліктерден айырмашылығы, батырларды сиқырлық жолмен қайта тірілтуге болады, бірақ мұндай тәжірибе олардың моральдық жағдайын күрт төмендетеді. Карта бойынша шашыраңқы орналасқан құрылыстар бар, олар құрбандық тастағыштар деп аталады. Бұл құрбандық тастағыштар әртүрлі сиқыр түрлерін пайдаланады және оларды кең ауқымды қару ретінде пайдалануға болады. Құрбандық тастағышты орындау үшін ойыншы оны бақылауға алуы керек, содан кейін картадағы белгілі бір жерді (белгілі бір ауқымда) таңдап, мақсатталған аймаққа сиқыр орындау үшін басуы керек. Құрбандық тастағыштарды орындау үшін 500 манна қажет. Әр кезегінде олар 50 манна зарядтайды, толық зарядталуына 10 кезектің өтуі қажет. Манна кристалдары жеткілікті болған ойыншылар құрбандық тастағышты бірнеше рет тізбектеп орындай алады, оны қайта зарядтамай. Сиқырлар үш түрге бөлінеді: бірлік сиқыры, ол бір бірлікті күшейтеді, шайқас сиқыры, ол шайқас кезінде жауға тікелей зиян келтіруге немесе оны шектеуге қолданылады, және жаһандық сиқыр, ол жаһандық картадағы жер бедеріне, құрылыстарға және бірліктердің топтарына әсер ете алады немесе ойыншыға көмектесу үшін сиқырлық жандарды шақыра алады. Олардың барлығы олардың қаншалықты жетілгендігіне байланысты әртүрлі манна құнына ие, ал кейбір күшті бірлік және жаһандық сиқырларды орындау үшін бірнеше кезектің өтуі қажет. Сиқырларды тоқтатуға және бірлік және жаһандық сиқырларды таратуға арналған қарсы сиқырлар да қол жетімді. Әр сиқыр сонымен қатар сегіз сиқыр аймағының біріне жатады: Өмір, Өлім, Ауа, Жер, От, Су, Космос және Құпия/Хаос. Манна, зерттеуге және сиқыр орындауға қажетті сиқырлық энергия, сиқыр түйіндерінен арналады. Олардың кейбіреулері жалпылама, және кез келген аймақтың сиқыр орындаушысына тең (бірақ аз) мөлшерде энергия береді. Басқалары элементарлық жазықтықтардың бірімен байланысты, және тек белгілі бір энергия түрін ғана арнайды; мысалы, От түйіні тек От аймағын таңдаған ойыншы ғана пайдалана алады. Сиқыр орындау қабілетіне ие батырлар да манна өндіреді, сіздің Короліңіз/жетекшіңіз басқалардан гөрі көбірек.
Жауынгерлік
Жарыс бір ойыншы екінші ойыншы орналасқан гекске стекті жылжыту арқылы басталады. Егер ойыншылар соғыста болса, шабуылдаушы тактикалық ұрысты таңдауға мүмкіндік алады, онда ойыншылар шайқас алаңын бейнелейтін кішкентай картада жеке бірліктерді жылжытады, немесе автоматты ("жылдам") ұрысты таңдайды, онда компьютер әр тараптың шабуыл, қорғаныс және қозғалыс параметрлерін есепке алып, шайқастың қалай өтетінін анықтайды. Тактикалық ұрыс тек жеке ойыншы карталарында, PBEM ойындарында тәуелсіз бірліктерге қарсы және (мүмкіндігінше) тікелей көп ойыншы ойындарында адам ойыншыларына қарсы қолжетімді. Екі түрдегі ұрыс кезектілік жүйесін қолданады. Ұрыс кезінде сиқыр қолданылуы мүмкін, бірақ жаһандық сиқырлар өшірілген. Ұрыс сиқырлары жаудың бір немесе бірнеше бірліктерін нысанаға алып, оларды зақымдауы немесе уақытша әлсіретуі мүмкін. Әлсірету әдетте тікелей зақыммен бірге қолданылады және қысқа мерзімді параличтен улануға немесе қарғысқа дейін ауысады. Көптеген сиқырлардың максималды қашықтығы бар. Барлық қашықтықтан шабуылдар (кейбір сиқырларды қоса алғанда) және кейбір жақын шабуылдар өз достарына да зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, нысанаға жебе атып тұрған садақшы, егер нысана бағытында досы болса, оған да тиіп, жарақаттауы мүмкін. Ұрыс карталарында шашыраңқы орналасқан ағаштар, ғимараттар және басқа да кедергілер қашықтықтан шабуылдарға және қозғалысқа түрлі дәрежеде кедергі келтіреді, оларды тиімді пайдалануға болады. Бірлік параметрлері мен арнайы қабілеттері ұрыста маңызды рөл атқарады. Шабуыл нысананың қорғанысына қарсы салыстырылып, соққының тиесілігі анықталады, содан кейін зақым нысананың жоғалтқан өмірлік нүктелерінің санын анықтайды. Кейбір шабуыл сиқырлары нысананың қарсыласуын жеңуі керек, тіпті қорғаныс пен қарсыласудың екеуін де жеңуі керек. Физикалық шабуылдар (мысалы, садақпен ату) қорғанысқа бағытталса, басқа шабуылдар (мысалы, улағыш сілекей) қарсыласуға бағытталса. Шабуылдаушы мен қорғаушы параметрлерінің теңдігі 50% соққы тигізу мүмкіндігін береді, ал әрбір айырмашылық үшін бұл көрсеткіш 10%-ға өзгереді (бірақ ең кемі 10%-ға, ең көбі 90%-ға дейін). Көбінесе тек физикалық зақым келтірілсе де, кейде шабуылдар жартылай немесе толығымен сиқырлы болуы мүмкін, бұл нысанаға қосымша жағымсыз әсерлер тудыруы мүмкін: отпен шабуыл нысананы өртеп жіберуі мүмкін, ал молния шабуылы нысананы салқындатып тастауы мүмкін және т.б. Сонымен қатар, бірліктер шабуылдың белгілі бір түрлеріне қарсы қорғанысқа және/немесе иммунитетке ие болуы мүмкін. Қорғаныс осы әсердің зақымын 50%-ға дейін азайтады, мысалы, II дәрежелі ату шеберлігі бар молния шабуылы (қашықтықтан шабуылдың шабуыл/зақымын жақсарту дағдысы) 7 шабуыл, 4 зақымға ие, бірақ молниядан қорғалған бірлікке қарсы максимум 2 зақым келтіреді, ал молнияға иммунитеті бар бірлікке ешқандай зақым келтірмейді.
Даму
Кереметтер дәуірі ұзақ даму кезеңінен өтті. CNET Gamecenters-тің Марк Ашері әзілде ойынның «компьютерді бағдарламалау карталарда тесіктер салумен байланысты болған кезден бері дамып келе жатқанын» айтты. Ол бастапқыда MS DOS үшін «World of Wonders» деген атпен әзірленді, кейін Windows 95 үшін жаңартылды. Команда 1997 жылы ойынның осы нұсқасын толығымен жойды, нәтижесінде Age of Wonders ойынының соңғы нұсқасы жарыққа шықты. Ойын бастапқыда бірнеше рөлдік ойын элементтерін қамтыды, бірақ бір уақытта ойналатын жүйе енгізілген кезде олар алынып тасталды. Age of Wonders-тегі музыкалық файлдар Impulse Tracker (.IT) форматында сақталған және Михель ван ден Бос жасаған, ол сонымен қатар Deus Ex және Unreal ойындары сияқты танымал жобалар үшін де музыка жазған. Негізгі ойын барысында 20 ән ойнатылады, ал ойынның әртүрлі жағдайларын сүйемелдеу үшін тағы 4 ән бар. «In The Company of Elves» деп аталатын 21-ші ән Age of Wonders ойынының демо нұсқасына енгізілген, бірақ ойынның толық нұсқасында болмады. Демо нұсқадағы барлық әндер, атау әнінен басқа, Scream Tracker (.s3m) форматында сақталған.
Қабылдау
Ойын GameRankings сайты бойынша жағымды пікірлер алды. Алайда, GameZones-дың Джейсон Ламберті оған 10 балдық шкала бойынша 6,3 бал берді, былай деп жазды: "Шағын кемшіліктер мен ұсыныстар осы ойынды күткеннен сәл нашар етті. Егер сіз Might and Magic Heroes, Warlords немесе жаңа Disciples ойындарынан өзге нәрсе ойнағыңыз келсе, осы ойынды таңдауыңыз мүмкін. Егер сіз қазір ойнап отырған ойыныңызға қанағаттансаңыз, ақшаңызды сақтап, анаңызға Рождестволық сыйлық сатып алыңыз". NextGen журналынан Грег Ведерман "Age of Wonders" жылдың ең жақсы ойындарының бірі екенін жазды. 2001 жылдың қазан айына дейін 71 000 дана сатылды. 2001 жылдың наурызына қарай оның әлемдік сатылымы шамамен 200 000 данаға жетті. Ол кезде PC Player журналы Age of Wonders ойынының "ойын тарихындағы ең көп сатылатын ойындардың бірі болғаны міндетті емес" екенін, бірақ оның коммерциялық көрсеткіштері жалғасын шығаруға жеткілікті екенін атап өтті. PC Gamer US және CNET Gamecenter ойынын 1999 жылғы "Ең үздік кезектік стратегиялық ойын" номинациясына ұсынды, бірақ бұл сыйлықтың иегері Сид Мейердің Alpha Centauri болды.
Мұра
Кереметтер дәуірі Кереметтер дәуірі сериясын бастады. Одан кейін бес жалғасы жарық көрді: Кереметтер дәуірі II: Сиқыршының тағы, Кереметтер дәуірі: Көлеңке сиқыры, Кереметтер дәуірі III, Кереметтер дәуірі: Планеталар құлдырауы және Кереметтер дәуірі 4.
Модтау
Age of Wonders ойыны "AoWEd" деп аталатын негізгі карта өңдеу құралымен бірге келді, ол ойыншыларға өздерінің сценарийлерін жасауға немесе ойынға енгізілген сценарийлерді өңдеуге мүмкіндік берді. Сценарий жасаушылар (кейде "карта жасаушылар" деп те аталады) өз қиялынан туған құрылымды әңгімелері бар карталарды салуға немесе Толкин, Dungeons & Dragons сияқты классикалық фантастикалық әлемдерден шабыдандалды. Мұндай мұқият жасалған сценарийлердің көптегені ойынмен бірге келгендерден сапалырақ деп есептелді. Сценарий жасаушылардың AoWEd құралын жаңа сценарийлер жасау үшін белсенді пайдалануы, ойыншылардың үнемі сынап көруге және тамашалауға жаңа карталардың жетіспейтінін қамтамасыз етті. Арнайы жасалған сценарийлер көп ойыншылы / PBEM турнирлерінде де жиі қолданылды. Осылайша, AoWEd ойын жанкүйерлерін Age of Wonders 2 ойыны шыққанға дейін көңілді ұстауға үлкен үлес қосты. AoWEd сонымен қатар Battlemaster тегін онлайн көп ойыншылы ойыны үшін карталар жасауға пайдаланылды. Алғашқы шығарылған мод, оны жасаған ойыншының атымен Warlock's Ruleset деп аталды. Бұл мод ойын ішіндегі бағаларды өзгертіп, жаңа бірліктер мен құрылыстарды қосты. Дамытушының редакторы (DevEd) кездейсоқ түрде жарияланғаннан бері, жанкүйерлер қауымдастығы (әсіресе HeavenGames) көптеген модар жасады, олардың ішінде өте танымал "Lighthawk's Rules" та бар. Дегенмен, ойынның кейбір аспектілерін тек алтылық редакторды қолдану арқылы ғана өзгертуге болады.