Кіріспе

АҚШ, Джорджия штатындағы уақыт капсуласы

Цивилизация криптасы – 1937-1940 жылдар аралығында Джорджия штатының Брукхейвен қаласындағы Оглеторп университетінде салынған, ауа өткізбейтін, бөлме көлеміндегі уақыт капсуласы. Бұл қойма 8113 жылға дейін ашылмауы тиіс. Оның ішінде 20-шы ғасырдағы өркениет пен адамзат дамуын көрсететін көптеген артефакттар мен дыбыс жазбалары сақталған. Классикалық әдебиет пен діни мәтіндер, сондай-ақ 1939 жылға дейінгі ғылыми прогрестің жетістіктерін көрсететін заттар да депонирленген. Жобаның бастамашысы Торнвелл Джейкобс Мысыр пирамидаларын ашудан шабыттанып, 1930-шы жылдардағы күнделікті өмірдің заттарын және соңғы 6000 жылғы адамзат білімінің жазбасын сақтауды мақсат еткен. Гиннес рекордтар кітабы бұл криптаны мыңдаған жылдардан кейінгі ұрпақтар үшін 20-шы ғасыр мәдениетін сақтап қалуға жасалған алғашқы нағыз әрекет деп жариялаған.

Басталуы

Торнвелл Джейкобс (1877–1956), 1915–1944 жылдары Оглеторп университетінің президенті, тарихшы Пол Стивен Хадсонның пікірінше, қазіргі заманғы уақыт капсулаларының әкесі саналады. 1920 жылдары Джейкобс өзінің бір кітабы үшін зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқанда, ежелгі Мысыр өмірі туралы егжей-тегжейлі ақпараттың өте аз екеніне таң қалды. Ол осы өркениет туралы біздің жинаған біліміміздің көп бөлігі екі толық емес дереккөзге негізделгенін түсінді. Бірі – Мысыр фараондарының, Шумер және Вавилон патшаларының қабірлерінде табылған заттар. Екіншісі – ежелгі Ассириядан табылған тасқа жазылған жазулар мен тақташалар. Табылған көне заттар мыңдаған жылдар бұрынғы адамдардың өмірінен кейбір мәліметтер бергенімен, бір буынның өмірін толық және нақты баяндауға жеткіліксіз екенін ол анықтады. Джейкобстың арманы – болашақтағы бір өркениетке соңғы күндердегі египеттік стильдегі қабірдің толық көрінісін жасау, онда физикалық және визуалды заттар арқылы адамдардың өмірі мен дәстүрлері көрсетілетін еді. 1935 жылы ол бұл идеяны Scientific American журналының редакторы Орсон Муннмен талқылады, ол жобаны жариялау үшін журналды пайдалануға уәде берді. 1936 жылдың қараша айында «Уақыт капсуласы» жобасын сипаттайтын мақала жарияланды. Джейкобс ғалым Томас К. Питерстен көмек сұрады және жоба 1937 жылдың тамызында басталды. 1940 жылдың маусым айына қарай олар соңғы 6000 жылдағы адам өмірін бейнелейтін барлық заттарды жинады. Джейкобс египеттік күнтізбенің басталуынан бері 6177 жыл өткенін есептеп, тағы 6177 жылдан кейін 8113 жылы ашылатын «Цивилизация криптасын» құруды ұсынды. «Цивилизация криптасы» Оглеторп университетінің Фиби Херст залының жертөлесіндегі бассейнде салынды. Бассейн ауа өткізбейтін камераға айналдырылды, оның ұзындығы 20 фут (6 м), биіктігі 10 фут (3 м) және ені 10 фут (3 м) болды, ол 1937 мен 1940 жылдар аралығында қайта жаңартылды. Оның негізі тасқа орналасқан және 7 фут (2 м) қалыңдығы бар тас шатыры бар. Бөлме ескі египет пирамидасының бөлмесіне ұқсайды, онда заттар сөрелерге және еденге қойылған. Көптеген заттар тот баспайтын болаттан жасалған ұстағыштарда сақталады, олар шынымен қапталған және ескіруді болдырмау үшін инертті газбен толтырылған, бұл идея кейіннен Вестингхаус уақыт капсулаларына көшірілді. Капсуланың ішінде электр энергиясын өндіру үшін және уақыт капсуласында сақталған электр құрылғыларын іске қосу үшін шағын жел диірмені орналасқан. Көптеген артефакттар сыйға берілді, Швеция королі Густав V және Eastman Kodak компаниясынан қаржылық көмек алынды. Сонымен қатар, тұқым үлгілері, тіс жіптері, Арти Шоудың пластинкалары, тостер, сосачок, сақтау үшін арнайы материалға оралған Будвайзер сырасы, қолмен жазатын машина, радио, дүкен кассасы, кеңседегі есептегіш машина және электр тігін машинасы табылды. Балалар ойыншықтары да салынды, олардың ішінде Линкольн бөлшектері, пластикалық Дональд Дак, жалғызбасты рейнджердің кішкентай пластикалық мүсіні және мата мен ағаштан жасалған қара қуыршақ бар. Питерс AMORC ұйымынан өздерінің философиялық қолжазбаларын архивтерінен жіберіп, 8113 жылы уақыт капсуласы ашылғанда, криптаның уақыттық қоймасында сақтауды сұрады. Сонымен қатар, Огайо штатының өнеркәсіптік және тарихи көріністері, соның ішінде саяхаттық және ауыл шаруашылығы көріністерін көрсететін фильмдер жиналды. 1930 жылдардағы киім киген ерлер мен әйелдердің өмірлік көлемінен кіші модельдерін қамтитын шыны қоңыраулар да бар. Криптада 1930 жылдардағы көшбасшылардың дауыстық жазбалары сақталған, олардың ішінде Адольф Гитлер, Иосиф Сталин, Франклин Д. Рузвельт және Бенито Муссолини бар. Күллі әлемнің ғалымдары осы кітапты зерттеуге тырысты. Архивші Питерс болашақ ұрпақтардың жазбаларды көруіне және тыңдауына мүмкіндік беру үшін камераға электрлік микрофильмдерді оқу және бейнепроекторларды орналастырды. Сонымен қатар, ол 82-ші ғасырда электр энергиясы кеңінен қолданылмаса, құрылғыларды іске қосу үшін электр қуатын өндіру үшін жел диірменін, сондай-ақ микрофильм жазбаларын көбейту үшін лупаны ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыстың бірінші жылындағы есептерді көрсететін Atlanta Journal газетінің ойып жазылған болат панельдері де криптаға орналастырылды. Питерс өзінің жаңашылдығы «Тіл интеграторы» деп аталатын құрылғыны қалдырды, бұл өзгертілген Мутоскоп, ол қолмен жұмыс істейтін кинопроектор еді, ол криптаға келген болашақ ұрпаққа ағылшын тілін үйрететін. Бұл Розетта тасының бір түрі және Вестингхаус уақыт капсулаларына көшірілген тағы бір идея.

Жылжыту

1937 жылы Джейкобс Нью-Йорктегі Ұлттық радиокомпанияда Crypt-ті бүкіл ел бойынша радио арқылы насихаттау үшін сөйледі. 1938 жылы мамыр айында Оглеторп университетінің кампусында Америка радио корпорациясының Дэвид Сарнофф басшылығымен бағыштау рәсімі өтті, ал Paramount киножурналының түсірілімдері кейіннен криптаға салынды. Джейкобс пен Питерс 1940 жылғы 25 мамырда Атлантаның WSB радиосы арқылы хабарланған рәсімде криптаны мұрағаттау үшін жапты. Цивилизация криптасы 1999 жылдан 2001 жылға дейінгі Мыңжылдық тойлаулардың нәтижесінде қайтадан танымал болды. Крипт туралы әңгіме әлемнің ірі газеттерінде жарияланды. Петерс мұндай жобаның жүз сексен алты ұрпақтан кейін (6177 жыл) туатын адамдар үшін жасалғандығы, адамзаттың болашақта да өміршең болатынына және тарихи мұраны сақтау қажеттігіне деген сенімді білдіреді деп атап өтті. Ол сондай-ақ, газет тілшісі және тарихшы Франк Г. Менке киножұлдызы әнші Бинг Кросбиді 8113 жылы крипт ашылғанда шараны жүргізуші болуға шақырғандығы реинкарнацияға қатысты меңзеу болуы мүмкін екенін көрсетті. Кросби оған жауап ретінде, егер сол кездегі түсірілім кестесіне уақыт жеткілікті болса, бұл шараға қуана қатысатынын айтты.