Георг Иозеф Воглер: өмір және шығармашылығы

Кіріспе

Неміс композиторы, органшы, мұғалім және теоретик Георг Иосиф Фоглер, сонымен қатар Аббе Фоглер деп те белгілі (15 маусым 1749 – 6 мамыр 1814), – неміс композиторы, органшы, мұғалім және теоретик. Ол кездегі әдеттегіден гөрі көптеген елдер мен ондаған жылдарды қамтыған, ұзақ және жарқын мансабында Воглер барокко және ерте классикалық музыканың көрнекті экспериментаторы ретінде танылды. Оның ең үлкен жетістіктері Еуропаның түрлі сарайларында және қалаларында органшы және аспап жасаушы ретінде, сондай-ақ мұғалім ретінде Карл Мария фон Вебер сияқты талантты және адал шәкірттерді өзіне тартқандығында. Дегенмен, музыкалық теоретик және композитор ретінде оның мансабы әр түрлі болды, замандастарының бірі – Моцарт, Воглерді шарлатан деп есептеді. Өмірінде әр түрлі бағалауларға қарамастан, музыканың көптеген салаларындағы (әсіресе музыктану және орган теориясы) ерекше үлесі мен шәкірттеріне тигізген әсері сақталды. Оның эксцентриктік және ержүрек мансабымен байланысты бір тарихшы Воглерді «музыка тарихындағы ең ерекше тұлғалардың бірі» деп сипаттады.

Өмірбаян

Фоглер Вюрцбургтегі Плейхахта дүниеге келген. Оның әкесі Джаред Фоглер Вюрцбург билеушісі үшін скрипка және аспап жасаушы болған. Жас Фоглер Вюрцбург пен Бамбергте заң және теологияны оқыды, бірақ бала кезінен музыкаға қабілеттілігі мен қызығушылығы зор болғандықтан, университетте де осы саламен айналысты. 1760-шы жылдардың соңында ол Палатин сайлаушысы Карл Теодормен танысып, 1770 жылы Мангеймдегі соттың қайырымдылық қызметкері болып тағайындалды. Фоглер онда композиция және орындаушылық қызметпен айналысып, 1771 жылы оның алғашқы ірі театрлық туындысы – «Сингшпиль» («Сымбыра саудагері») сот алдында қойылды. 1773 жылы ол Болоньяда Падре Мартиниден білім алу үшін соттың қолдауымен жіберілді. Осы білімді теоретиктің әдісіне көңілі толмағандықтан, Падуада Франческо Антонио Валлоттиден бес ай бойы сабақ алды және Венецияда Иоганн Адольф Хассемен кездесті. Содан кейін ол Римге барды, онда дін қызметкері болып тағайындалып, Аркадия академиясына қабылданды, Алтын шпор орденімен марапатталды және папаның протонотаторы мен камералысы болып тағайындалды. 1775 жылы Мангеймге оралғанда, Фоглер сот капелласының екінші маэстросы болып тағайындалды. Осы қызметі арқасында ол әуесқой және болашақ музыканттарды тәрбиелеу үшін мектеп ашты. Оның шәкірттері оған адал болды, бірақ ол көптеген жаулар жасады, өйткені оның оқыту принциптері басқа ұстаздардың пікірлеріне қайшы келді. Одан кейін екі маңызды музыкатану еңбегі жарық көрді: гармония теориясы бойынша «Tonwissenschaft und Tonsetzkunst» және дауыс жаттығулары бойынша «Stimmbildungskunst». Моцарт оның саусақ қою әдісін «нашар» деп сынады, ал жас композитор Мангеймде музыкалық жетістікке жете алмады, себебі қала музыкалық жағынан Фоглердің ықпалында болды. Орган құрылымын өзгерту идеясы механизмді жеңілдету, қарапайым қамыс аялдамаларының орнына еркін қамысты енгізу және сол кездегі кең таралған «қоспалардың» орнына біркелкі аялдамаларды қолданудан тұрды. Фоглердің музыкалық теория бойынша жазған еңбектері, Валлотти принциптеріне негізделгенімен, көбінесе тәжірибелік сипатта болды. Дегенмен, оның жаңа теорияларындағы белгілі бір шындыққа байланысты, Фоглер музыкалық ғылымның дамуына күшті әсер етіп, оның шәкірттерінің арасында сол кезеңнің ең ұлы таланттары болды. 1786 жылы Швеция королі Густав III оны капельмейстер қызметіне тағайындап, Стокгольмде екінші музыка мектебін құрды. Осы кезеңдегі оның маңызды шығармалары – «Густав Адольф және Эбба Браге», сондай-ақ «Pièces de Clavecin» және орган зерттеулері мен музыкалық теория бойынша дидактикалық еңбектер болды. Ол өзінің ойлап тапқан «оркестрион» деп аталатын аспапта орындағандығымен ерекше танымал болды. Швеция сарайының мүшесі ретінде 1788 жылы Санкт-Петербургке сапар шекті, онда Копенгагендік орган жасаушы Кирсникпен кездесті (орган құбырларында еркін қамысты қолданған алғашқылардың бірі). 1790 жылдан бастап Фоглер өзі орындаған барлық органдарды жаңа тіркелімдермен жаңарта бастады. Алғашқы өзгеріс Роттердамда жасалды, содан кейін 30-ға жуық орган қайта жасалды. Оның жетекшілігімен екеуі де өздерінің белгілі композиторлары болды. Венадан кейін Фоглер Германияны аралап сапарлады. 1807 жылы Франкфуртта жүргенде Гессен-Дармштадттың ұлы герцогы Людвиг I оған капельмейстер қызметін, лайықтылық орденін, патша кеңесшісі атағын, 3000 флорин жалақысын, үйді, герцогтың асханасынан берілетін тамақты және басқа да артықшылықтарды ұсынды, бұл оны көшпенді өмірін аяқтауға ынталандырды. Дармштадтта ол үшінші және ең танымал музыка мектебін ашты, оның көрнекті шәкірттері Гэнсбахер, Вебер және Джакомо Мейербер болды. Фоглердің соңғы сапарларының бірі 1810 жылы Франкфуртқа барып, Вебердің «Силвана» операсының қойылымын тамашалау болды. Ол қарттық шағында да музыка және орган жасау саласында тығырықтан шыға алмады және 1814 жылдың 6 мамырында Дармштадтта кенеттен қан құйылудан қайтыс болды.

Vogler was born at Pleichach in Würzburg. His father Jared Vogler was a violin maker and instrument maker for the Prince Bishop of Würzburg. The young Vogler studied law and theology in Würzburg and Bamberg, however he had possessed a prodigious talent and interest in music from childhood and continued to pursue that interest as a university student. In the late 1760s he was introduced to the Elector Palatine Karl Theodor, receiving appointment as the latter's almoner at the court in Mannheim in 1770. Vogler became active in composing and performance there, and in 1771 his first major theatrical piece Singspiel – Der Kaufmann von Smyrna was performed for the court. In 1773 he was sponsored by the court to study under the Padre Martini in Bologna. Dissatisfied with the method of that learned theorist, he studied for five months under Francesco Antonio Vallotti at Padua, and met Johann Adolph Hasse in Venice. He afterwards proceeded to Rome, where, having been ordained priest, he was admitted to the famous Academy of Arcadia, made a knight of the Golden Spur, and appointed protonotary and chamberlain to the pope. On his return to Mannheim in 1775, Vogler was appointed court chaplain and second maestro di cappella. From this position he was able to found a school to educate both amateur and aspiring musicians. His pupils were devoted to him, but he made innumerable enemies, for the principles upon which he taught were opposed to those of all other teachers. Two major musicological contributions followed: Tonwissenschaft und Tonsetzkunst on the theory of harmony, and Stimmbildungskunst on voice training. Mozart condemned the fingering as "miserable", the young composer finding little musical success in Mannheim now musically dominated by Vogler. The proposed change in the construction of the organ consisted of simplifying the mechanism, introducing free reeds in place of ordinary reed stops, and substituting unisonous stops for the great "mixtures" then in vogue. Vogler's writings on musical theory, though professedly based upon Vallotti's principles, were to a great extent empirical. Nevertheless, in virtue of a certain substratum of truth which seems to have underlain his new theories, Vogler undoubtedly exercised a powerful influence over the progress of musical science, and numbered among his disciples some of the greatest geniuses of the period. In 1786 he was appointed Kapellmeister by Gustav III of Sweden and founded his second music school in Stockholm. His major composition of this period was Gustav Adolf och Ebba Brahe, as well as the Pieces de Clavecin and a series of organ studies and didactic works on musical theory. He attained extraordinary celebrity by his performances on an instrument called the "orchestrion", a species of organ invented by himself. As a member of the Swedish court he visited Saint Petersburg in 1788 where he met the Copenhagen organ builder Kirsnick (one of the first known to use free reeds in organ pipes). Starting in 1790 Vogler changed all the organs he performed on by adding new registers with free reeds. The first organ that was changed was in Rotterdam, and as many as 30 known rebuilds of organs followed. Under his tutelage, both would become well known composers in their own right. After Vienna, Vogler continued to travel around Germany. While at Frankfurt in 1807 he received an invitation from Ludwig I, grand duke of Hesse Darmstadt, offering him the appointment of Kapellmeister, with the order of merit, the title of privy councillor, a salary of 3000 florins, a house, a table supplied from the duke's own kitchen, and other privileges, which determined him to bring his wanderings at last to a close. At Darmstadt he opened his third and most famous music school, the chief ornaments of which were Gänsbacher, Weber, and Giacomo Meyerbeer. One of Vogler's last journeys was to Frankfurt in 1810, to witness the production of Weber's Sylvana. He continued to work hard in music and organ building in old age, and died suddenly of apoplexy at Darmstadt on 6 May 1814.