Фридрих Финш: Неміс этнографы, табиғатты зерттеуші және отаршыл саяхатшы

Кіріспе

Неміс этнографы, табиғатты зерттеуші және отарлық саяхатшы Фридрих Герман Отто Финш (8 тамыз 1839, Вармбрунн – 31 қаңтар 1917, Брауншвейг) – неміс этнографы, табиғатты зерттеуші және отарлық саяхатшы. Ол әлемдегі тотықұстар туралы екі томдық монографиясымен белгілі, бұл еңбегі үшін докторлық диссертациясын қорғады. Ол сонымен қатар Жаңа Гвинея халқы туралы жазған және Оңтүстік-Шығыс Азияда неміс колониясын құру жоспарларына қатысқан. Бірнеше құс түрі (мысалы, Oenanthe finschii, Iole finschii, Psittacula finschii) оның құрметіне аталған, сондай-ақ Папуа-Жаңа Гвинеяның Моробе провинциясындағы Финшхафен қаласы және Ай бетіндегі кратер де оның есімімен байланысты.

Өмірбаян

Финш Силезиядағы Бад-Вармбрунн қаласында Мортиц Финш пен Матильда Ледер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі шынымен айналысып, ол да шыны суретшісі болып білім алған. Құстарға деген қызығушылығы оның өнер талантын осы мақсатқа жұмсауға себеп болды. Финш 1857 жылы Будапештке барып, Корольдік Венгрия университетінде оқыды және табиғаттану үлгілерін дайындау арқылы ақша тапты. Содан кейін ол Австрия консулының шақыруымен Болгарияның Русе қаласында екі жыл бойы болып, аймақтың құс әлемін зерттей отырып, жекеше неміс тілі сабақтарын берді. Ол Болгария құстары туралы алғашқы мақаласын «Journal fur Ornithologie» журналында жариялады. Бұл тәжірибе оған 1862–1865 жылдары Лейдендегі Табиғат тарихының ұлттық мұражайында (Rijksmuseum van Natuurlijke Historie) кураторлық қызметке орналасуға көмектесті, онда ол Герман Шлегелге көмектесті. 1864 жылы Гюстав Хартлаубтың ұсынысымен Германияға оралып, Бремендегі мұражайдың кураторы болды және 1876 жылы оның директоры атанды. Дүниежүзілік тотықтар туралы екі томдық монографиясын жариялағаннан кейін, «Die Papageien, monographisch bearbeitet» (1867–68), ол Бонн қаласындағы Фридрих Вильгельмс университетінен құрметті докторлық дәреже алды. Орнитологиядан басқа ол этнологиямен да қызығушылық танытты. 1876 жылы ол зоолог Альфред Бреммен бірге Түркістан мен Қытайдың солтүстік-батысына экспедицияға қатысты. 1882 жылы Германияға оралғаннан кейін ол банкир Адольф фон Хансман басқаратын ықпалды «Оңтүстік теңіздердегі қастандық жасаушылар» тобымен бірге Тынық мұхитында неміс колонияларын құруды ілгерілетуді бастады. 1884 жылы ол «Самоа» кемесімен Жаңа Гвинеяға Бисмарктің императорлық комиссары ретінде, ғалым ретінде ықтимал портерді зерттеу үшін барды және сол аралдың солтүстік-шығыс бөлігі, сондай-ақ Жаңа Британия және Жаңа Ирландияның Германияның протектораты болуы үшін келіссөздер жүргізді. Бірнеше құс түрі оның есімімен аталады, олардың ішінде қызғылт тәжді попугай (Amazona finschi), Финштің бидайшысы (Oenanthe finschii), Финштің бұлбұл (Alophoixus finschii) және сұрбас попугай (Psittacula finschii) бар. Оның құрметіне монитор кесірткесінің бір түрі, Varanus finschi, аталған, өйткені ол осы түрдің голотипіне айналатын үлгіні жинады. Айдың бетіндегі Финш кратері де оның құрметіне аталған. 2008 жылы халықаралық шарттарға сәйкес, ол Берлиндегі Charité медициналық университетінде сақталған Кейп-Йорк және Торрес бұғазынан жинаған адам сүйектері елге қайтарылды. Тағы да бірқатар сүйектер де елге қайтарылды.

Finsch was born at Bad Warmbrunn in Silesia to Mortiz Finsch and Mathilde née Leder. His father was in the glass trade and he too trained as a glass painter. An interest in birds led him to use his artistic skills for the purpose. Finsch went to Budapest in 1857 and studied at the Royal Hungarian University, earning money by preparing natural history specimens. He then spent two years in Russe, Bulgaria on an invitation from the Austrian Consul and gave private tutoring in German while exploring the birdlife of the region. He published his first paper in the Journal fur Ornithologie on the birds of Bulgaria. This experience helped him obtain a curatorial position at the Rijksmuseum van Natuurlijke Historie in Leiden (1862–1865) assisting Herman Schlegel. In 1864 he returned to Germany on the suggestion of Gustav Hartlaub to become curator of the museum in Bremen and became its director in 1876. After publishing the two volume monographs on the parrots of the world, Die Papageien, monographisch bearbeitet (1867–68), he obtained an honorary doctorate from the Friedrich Wilhelms University in Bonn. Apart from ornithology he also took an interest in ethnology. In 1876 he accompanied the zoologist Alfred Brehm on an expedition to Turkestan and northwest China. He returned to Germany in 1882 and began to promote the creation of German colonies in the Pacific along with the South Sea Plotters, an influential group led by a banker Adolph von Hansemann. In 1884 he returned aboard the steamer Samoa to New Guinea as Bismarck's Imperial Commissioner to explore potential harbours under the guise of scientists and negotiated for the north eastern portion of that island, together with New Britain and New Ireland, to become a German protectorate. Several species of birds bear his name, including the lilac crowned parrot (Amazona finschi), Finsch's wheatear (Oenanthe finschii), Finsch's bulbul (Alophoixus finschii), and the grey headed parakeet (Psittacula finschii). A species of monitor lizard, Varanus finschi, is named after him, because he collected what would become the holotype for this species. The crater Finsch on the Moon is also named in his honor. In 2008, following international treaties, some of the human remains that he had collected from Cape York and the Torres Straits that were held in the Charité Medical University in Berlin were repatriated. Additional remains have also been repatriated.

Жарияланған еңбектер

Этнографиялық және табиғи ғылыми жинақтар каталогы (Бремен: Диерксен және Вихлейн, 1877). Антропологиялық зерттеулер: 1879–1882 жылдардағы Оңтүстік теңіздегі және Малайзия архипелағындағы саяхаттың нәтижелері (Берлин: А. Ашер және компаниясы, 1884). Отто Финш, Оңтүстік теңіз аралдары мен Малай архипелагындағы адамдардың расаларының бет-әлпеттері, 1879–82 жылдардағы тірі үлгілерден алынған (Рочестер, Нью-Йорк: Уордтың табиғи ғылымдар мекемесі, 1888). Оңтүстік теңізден этнологиялық тәжірибелер мен материалдық дәлелдер: Венадағы К. К. Табиғи тарих мұражайының жинағының сипаттамалық каталогы (Вена: А. Холдер, 1893). Папағайлар / Отто Финштің монографиялық зерттеуі, Лейден: Брилл, 1867–68. Гюстав Хартлаубпен бірге «Палау тобының құстары. Вити, Самоа және Каролин аралдарынан жаңа және аз танымал құстар туралы». «Journal des Museum Godeffroy» журналының 1875 жылғы 8-ші және 1876 жылғы 12-ші нөмірінде жарияланды.

Басқа дереккөздер

Герберт Абель, Отто Финш: "50 жылдық өмір суреті". 31 қаңтар 1967 жылғы қайтысының 50 жылдығына арналған. Бреслау қаласындағы Шлезиялық Фридрих Вильгельм университетінің жылнамасы. XII том. Вюрцбург: Holzner Verlag. Хауес, Хиллари, 2018 жыл. «Тынық мұхитындағы көреген бақылаушы: Отто Финштің өмірі мен еңбегі» – Bérose Антропология тарихының халықаралық энциклопедиясында.