АҚШ антимонополиялық құқығындағы «Ақылға қолайлылық қағидасы»
Rule of reason
АҚШ антимонополия құқығындағы «ақылға қолайлылық қағидасы» – тресттерді бағалау әдісі. Бұл қағида монополияны тексеруге және сауданы шектеудің заңдылығын анықтауға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық құқықтық доктрина
American legal doctrine
Ақыл-ойының ережесі – Америка Құрама Штаттарының антимонополиялық заңдарының негізгі тасы болып табылатын Шерман антимонополиялық заңын түсіндіруге қолданылатын құқықтық доктрина. Баға белгілеу сияқты кейбір әрекеттер өзінен-өзі заңсыз деп есептелсе, монополияға иелік ету сияқты басқа әрекеттер ақыл-ойының ережесі бойынша талдануы тиіс және олардың салдары сауданы негізсіз шектеген жағдайда ғана заңсыз деп танылады. Уильям Говард Тафт, сол кезде Алтыншы апелляциялық сот округінің төрағасы, бұл доктринаны алғаш рет Addyston Pipe and Steel Co. v. United States ісі бойынша шешімінде қалыптастырды, ол 1899 жылы Жоғарғы Сотпен бекітілді. Бұл доктрина 1911 жылғы Жоғарғы Соттың Standard Oil Company of New Jersey v. United States ісінде де маңызды рөл атқарды.
The rule of reason is a legal doctrine used to interpret the Sherman Antitrust Act, one of the cornerstones of United States antitrust law. While some actions like price fixing are considered illegal per se, other actions, such as possession of a monopoly, must be analyzed under the rule of reason and are only considered illegal when their effect is to unreasonably restrain trade. William Howard Taft, then Chief Judge of the Sixth Circuit Court of Appeals, first developed the doctrine in a ruling on Addyston Pipe and Steel Co. v. United States, which was affirmed in 1899 by the Supreme Court. The doctrine also played a major role in the 1911 Supreme Court case Standard Oil Company of New Jersey v. United States.
Тарих
Standard Oil компаниясының дамуы кезінде оны сынға алғандардың, соның ішінде жалғыз қарсы дауыс берген судья Джон Маршалл Харлан, Standard Oil және оның «ақыл-ойының ережесі» бұрынғы Шерман актісіне қатысты сот шешімдерінен айырмашылықты құрайды деп мәлімдеді. Олардың пікірінше, Шерман актісінің тілі сауданы шектеуге бағытталған барлық келісімдерге тыйым салуды көздеген, тіпті бұл шектеулер зиянды салдарларға әкелмесе де. Бұл сыншылар әсіресе АҚШ-тың «Транс-Миссури жүк тасымалдаушыларының бірлестігіне» қарсы соттағы 166 U.S. 290 (1897) ісіндегі шешімді атап өтті. Аталған шешімде саудагерлердің тәуелсіздігін ғана шектеу, актінің мағынасы бойынша сауданы шектеуді дәлелдеу үшін жеткілікті деп айтылған. Ал Уильям Говард Тафт пен Роберт Борктың пікірінше, бұл шешім және оның қағидалары бұрынғы сот шешімдерімен толық үйлеседі. Бұл ғалымдар «Транс-Миссури жүк тасымалы» ісіндегі көптеген тұжырымдарды соттың қосымша пікірі (dicta) екенін айтады. Сонымен қатар, олар АҚШ-тың «Joint Traffic Association» компаниясына қарсы 171 U.S. 505 (1898) ісіндегі шешімді атап өтті, онда сот «қалыпты келісімдер мен одақтар» Шерман актісін бұзбайтынын мәлімдеді, себебі олар сауданы тек «тікелей емес» жолмен шектеді. Шындығында, 1912 жылы жарық көрген монополияға қарсы заң туралы кітабында Тафт Standard Oil компаниясын сынағандардың ешқайсысы оның сын-тегеурінін жеңе алмайтынын айтты: «ақыл-ойының ережесі» бұрынғы сот шешімдерінен өзгеше нәтиже беретін бір ғана жағдайды анықтау мүмкін емес еді. 1911 жылы Жоғарғы Сот «Америка Құрама Штаттары – Америка темекі компаниясына қарсы» ісі бойынша шешім шығарды. Бұл шешімде Шерман актісінің монополияны тыйым салатын 2-бабы, монополияға ие болуды емес, тек монополияны негізсіз алуды немесе сақтауды ғана тыйым салады деп шешілді. Бұл жоғары сапалы өнімді өндіру арқылы монополияға ие болуға болады және мұндай өнімді өндіру заңды бұзушылық емес екенін көрсетеді. 1918 жылы, жеті жыл өткен соң, Сот «Чикаго тауар биржасы – АҚШ-қа қарсы» ісінде «ақыл-ойының ережесін» бірауыздан растады. Судья Луи Брандейс жазған пікірде, баға бойынша бәсекелестікті шектеуге келісім біржа жабылғаннан кейін орынды болып, Шерман актісін бұзбайды деп айтылды. Сот Шерман актісінің тіліне қатаң түсіндіруді қабылдамады: «Заңдылықтың нағыз сынағы – бұл салынған шектеу тек бәсекелестікті реттейді және мүмкін солай бәсекелестікті дамытады, әлде оны жояды немесе тіпті тоқтатып тастады ма?» Сот мұны негізінен келісімнің бәсекеге қарсы емес, реттеуші болғаны үшін жасады. Кейінгі сот істерінде бұл ереже шектеулі болды, себебі бағаны белгілеу туралы келісімдер, топтық бойкоттар және географиялық нарықты бөлу сияқты шектеулердің кейбір түрлері заңсыз деп танылды. Бұл шешімдер «Standard Oil» ісіндегі ұсынысқа сәйкес, соттар келісімнің «табиғаты мен сипатына» негізделген белгілі бір шектеулерді орынсыз деп анықтай алады. Соңғы уақытта Жоғарғы Сот бірқатар шектеулерді заңсыз деп саналатын категориядан алып тастады және оларды фактіге негізделген «ақыл-ойының ережесі» талдауына ұшыратты. Бұған 1977 жылғы «Continental Television v. GTE Sylvania», 1997 жылғы «State Oil v. Khan» және 2007 жылғы «Leegin Creative Leather Products, Inc. v. PSKS, Inc.» істері жатады. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот «Standard Oil» ісіндегі шешімді қайта растады, себебі «ақыл-ойының ережесіне» сәйкес талдау шектеудің экономикалық, бірақ әлеуметтік салдарына емес, баса назар аудару керек (Ұлттық инженерлер қоғамы – АҚШ-қа қарсы, 435 U.S. 679 (1978)). Бұдан басқа, Сот келісімшарттарды байлауға қарсы ережелерді сақтады, бірақ талапкерлердің ережедегі «экономикалық күш» талаптарын қанағаттандыру үшін көрсетуі керек нарықтық күштің шегін көтерді («Jefferson Parish Hospital District No. 2 – Hyde, 466 U. S. 2 (1985) ісі). Бірнеше авторлар «таза ақыл-ойының ережесінің» құқықтық сенімділігін арттыру үшін «құрылымдалған ақыл-ойының ережесін» жасау бойынша жұмыс істеді.
Upon its development some critics of Standard Oil, including the lone dissenter Justice John Marshall Harlan, argued that Standard Oil and its rule of reason were a departure from previous Sherman Act case law, which purportedly had interpreted the language of the Sherman Act to hold that all contracts restraining trade were prohibited, regardless of whether the restraint actually produced ill effects. These critics emphasized in particular the Court's decision in United States v. Trans Missouri Freight Association, 166 U. S. 290 (1897), which contains some language suggesting that a mere restriction on the autonomy of traders would suffice to establish that an agreement restrained trade within the meaning of the Act. Others, including William Howard Taft and Robert Bork, argued that the decision and the principle it announced was entirely consistent with earlier case law. These scholars argue that much language in Trans Missouri Freight was dicta, and also emphasized the Court's decision in United States v. Joint Traffic Association, 171 U. S. 505 (1898), in which the Court announced that "ordinary contracts and combinations" did not offend the Sherman Act, because they restrained trade only "indirectly". Indeed, in his 1912 book on antitrust law, Taft reported that no critic of Standard Oil could succeed in Taft's challenge: to articulate one scenario in which the rule of reason would produce a result different from that produced under prior case law. In 1911, the Supreme Court announced United States v. American Tobacco Co., 221 U. S. 106 (1911). That decision held that Section 2 of the Sherman Act, which bans monopolization, did not ban the mere possession of a monopoly but banned only the unreasonable acquisition or maintenance of monopoly. This reflects a long standing view that one can have a monopoly just by having a superior product and that it violates no law to produce such a product. In 1918, seven years later, the Court unanimously reaffirmed the rule of reason in Chicago Board of Trade v. United States. In an opinion written by Justice Louis Brandeis, the Court held that an agreement between rivals limiting rivalry on price after an exchange was closed was reasonable and thus did not violate the Sherman Act. The Court rejected a strict interpretation of the Sherman Act's language: "The true test of legality is whether the restraint imposed is such as merely regulates and perhaps thereby promotes competition or whether it is such as may suppress or even destroy competition." The Court did so mostly because the agreement was regulatory rather than anticompetitive. The rule was narrowed in later cases that held that certain kinds of restraints, such as price fixing agreements, group boycotts, and geographical market divisions, were illegal per se. These decisions followed up on the suggestion in Standard Oil that courts can determine that certain restraints are unreasonable based simply upon the "nature and character" of the agreement. More recently, the Supreme Court has removed a number of restraints from the category deemed unlawful per se and instead subjected them to fact based rule of reason analysis. These include non price vertical restraints in 1977's Continental Television v. GTE Sylvania, maximum resale price maintenance agreements in 1997's State Oil v. Khan, and minimum resale price maintenance agreements in 2007's Leegin Creative Leather Products, Inc. v. PSKS, Inc. Moreover, the Supreme Court has reaffirmed the conclusion in Standard Oil that analysis under the rule of reason should focus on the economic but not the social consequences of a restraint (National Society of Professional Engineers v. United States, 435 U. S. 679 (1978)). Further, the Court retained the per se rule against tying contracts but raised the threshold showing of market power that plaintiffs must make to satisfy the rule's requirement of "economic power" (see Jefferson Parish Hospital District No. 2 v. Hyde, 466 U. S. 2 (1985). Several authors have worked on the creation of a "structured rule of reason" so as to avoid the flaw in terms of the legal certainty surrounding a pure rule of reason.
ЕО-да
ЕО бәсекелестік құқығында «ақылға қонымды шешім» қағидасы жоқ (мысалы, T 11/08, T 112/99, T 49/02, T 491/07, T 208/13 және т.б.). Дегенмен, ол Еуропалық Әділет Сатының «Кассис де Дижон» шешімінде қалыптасқандай, Еуропалық Одақтың мазмұндық құқығында бар.
A rule of reason does not exist in EU competition law (see e. g. T 11/08, T 112/99, T 49/02, T 491/07, T 208/13, etc.). It does, however, exist in the EU's substantive law, as developed in the European Court of Justice's Cassis de Dijon ruling.